:quality(85))
Khoáng sản xung đột là gì?
Khoáng sản xung đột là các khoáng sản được khai thác tại những khu vực bất ổn chính trị, nơi việc sản xuất và buôn bán các khoáng sản này thường tiếp tay cho các cuộc xung đột vũ trang và vi phạm nhân quyền tại địa phương. Khoáng sản xung đột góp phần gây ra nhiều tội phạm như rửa tiền, tham nhũng, lao động cưỡng bức, hiếp dâm và giết người.
Những khoáng sản nào được coi là “khoáng sản xung đột”?
Tính đến năm 2024, Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ công nhận bốn loại khoáng sản xung đột: thiếc, tantalum, vonfram và vàng. Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) định nghĩa khoáng sản xung đột tương tự: “columbite-tantalite (coltan), cassiterite, vàng, wolframite hoặc các dẫn xuất của chúng giới hạn ở tantalum, thiếc và vonfram (3TG), cùng bất kỳ khoáng sản hoặc dẫn xuất nào khác được Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ xác định là đang tài trợ cho xung đột tại Cộng hòa Dân chủ Congo hoặc các quốc gia lân cận (Covered Countries).”
Khoáng sản xung đột thường được gọi tắt là 3TG.
Tại sao chỉ có bốn loại khoáng sản?
Theo Ủy ban châu Âu, “(thiếc, tantalum, vonfram và vàng) là bốn loại khoáng sản thường xuyên gắn liền với các cuộc xung đột vũ trang và các hành vi vi phạm quyền con người liên quan…”
Khoáng sản xung đột được khai thác ở đâu?
Khoáng sản xung đột được khai thác tại nhiều nơi trên thế giới. Ví dụ, vonfram thường được khai thác ở Trung Quốc, Việt Nam, Nga, Bolivia và Rwanda, còn thiếc chủ yếu được khai thác ở Malaysia, Indonesia và Thái Lan.
Ngay cả khi một khoáng sản được sản xuất tại khu vực không có xung đột, nó vẫn được coi là “khoáng sản xung đột.” Theo Sáng kiến Khoáng sản Có trách nhiệm (Responsible Minerals Initiative), “ví dụ, thiếc khai thác ở Canada, Nga hoặc Argentina theo định nghĩa vẫn được coi là khoáng sản xung đột. Trong quy định của SEC, “DRC conflict-free” được hiểu là khoáng sản đã được khai thác nhưng không mang lại lợi ích trực tiếp hoặc gián tiếp cho các nhóm vũ trang tại các quốc gia thuộc diện kiểm soát. Do đó, thiếc khai thác tại Canada sẽ được coi là “DRC conflict-free” theo định nghĩa của quy định SEC.”
Lưu ý thuật ngữ viết tắt CAHRA, nghĩa là “khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột và rủi ro cao” (conflict-affected and high-risk areas).
CAHRA là các khu vực trên thế giới có tài nguyên thiên nhiên chứa các khoáng sản được săn lùng nhiều, dù phạm vi là địa phương, khu vực hay toàn cầu. Thông thường, các khu vực này cũng xảy ra xung đột vũ trang như nội chiến, hoặc vừa kết thúc chiến tranh và đang ở trong trạng thái hậu xung đột dễ phát sinh tham nhũng. Ngoài ra, các khu vực này còn có tình trạng quản trị yếu kém hoặc không tồn tại, tạo điều kiện cho vi phạm nhân quyền và các vi phạm khác về luật pháp quốc tế.
Một danh sách CAHRA chưa đầy đủ có thể tra cứu tại đây.
Khoáng sản xung đột được sử dụng ở đâu?
Khoáng sản xung đột được sử dụng trong nhiều sản phẩm tiêu dùng, bao gồm điện thoại di động, ô tô và trang sức. Chẳng hạn, iPhone chứa khoảng 0,034 g vàng và một lượng nhỏ tantalum trong các tụ điện (trong máy có đến 300-400 tụ điện như vậy).
Chúng cũng xuất hiện trong ô tô: tantalum có mặt trong các tụ tantalum dùng cho hệ thống quản lý động cơ và hệ thống theo dõi người lái, trong khi thiếc được dùng ở nhiều bộ phận như hệ thống treo, thanh giằng, khớp nối, v.v.
Dù là iPhone mới nhất, xe điện (EV) mới bạn đang sử dụng, hay dàn loa cao cấp để giải trí tại nhà, khoáng sản xung đột đều có thể được tìm thấy trong nhiều thiết bị điện tử hiện đại.
Các quy định liên quan đến khoáng sản xung đột
Quy định về khoáng sản xung đột của EU
Tháng 1/2021, Quy định về khoáng sản xung đột chính thức có hiệu lực tại Liên minh châu Âu. Theo Ủy ban châu Âu, luật này nhằm “đảm bảo việc tìm nguồn cung ứng bền vững đối với 95% tổng lượng thiếc, tantalum, vonfram và vàng nhập khẩu vào EU.”
Quy định áp dụng cho các nhà nhập khẩu có trụ sở tại EU nhập khẩu bất kỳ nguyên liệu 3TG nào dưới các dạng sau:
- Quặng khoáng sản
- Tinh quặng
- Kim loại đã qua chế biến
Khi luật này được thông qua, ước tính “600 đến 1.000 nhà nhập khẩu EU” sẽ chịu tác động trực tiếp và “hơn 500 nhà luyện kim” bị ảnh hưởng gián tiếp.
Các nhà nhập khẩu EU bắt buộc phải nhận diện các nhà luyện kim và tinh luyện trong chuỗi cung ứng của mình, đồng thời kiểm tra việc các nhà luyện kim, tinh luyện này có tuân thủ các chính sách về khoáng sản xung đột của EU hay không. Nếu phát hiện một cơ sở không tuân thủ quy định, nhà nhập khẩu phải quản lý và báo cáo vấn đề này.
EU cũng đang xây dựng 'white list', là danh sách tổng hợp các nhà luyện kim và tinh luyện có nguồn cung ứng khoáng sản một cách có trách nhiệm.
Để thực hiện thẩm tra đầy đủ nhằm ngăn khoáng sản xung đột thâm nhập vào chuỗi cung ứng, các nhà nhập khẩu EU cần thực hiện các bước sau, theo website của EU:
- thiết lập hệ thống quản lý doanh nghiệp chặt chẽ;
- nhận diện và đánh giá rủi ro trong chuỗi cung ứng;
- xây dựng và triển khai chiến lược ứng phó với rủi ro đã nhận diện;
- thực hiện kiểm toán độc lập bên thứ ba đối với quá trình thẩm tra chuỗi cung ứng;
- báo cáo hàng năm về công tác thẩm tra chuỗi cung ứng.
Chưa phải tất cả doanh nghiệp hiện nay đều thực hiện thẩm tra về khoáng sản xung đột, nhưng quy định mới của EU sẽ giúp nhiều doanh nghiệp loại bỏ được khoáng sản xung đột khỏi chuỗi cung ứng trong những năm tới.
Đạo luật Dodd-Frank về cải tổ Phố Wall và bảo vệ người tiêu dùng, Mục 1502
Mục 1502 của Đạo luật Dodd-Frank về cải tổ Phố Wall và bảo vệ người tiêu dùng, được ban hành năm 2010, quy định về việc sử dụng khoáng sản xung đột tại Hoa Kỳ. Giống như quy định của EU, Mục 1502 nhằm giải quyết vấn nạn các nhóm vũ trang sản xuất và bán khoáng sản xung đột để thực hiện các hành động vi phạm nhân quyền tại khu vực có nhiều xung đột.
Theo SEC, bất kỳ doanh nghiệp nào đáp ứng:
- Nộp hồ sơ và báo cáo với SEC theo Đạo luật Giao dịch Chứng khoán;
- Chứng minh khoáng sản đó “cần thiết cho chức năng và quy trình sản xuất” của sản phẩm được doanh nghiệp sản xuất hoặc đặt hàng;
bắt buộc phải công bố việc sử dụng khoáng sản xung đột cho SEC.
Khi doanh nghiệp sử dụng các khoáng sản nằm trong diện kiểm soát, họ bắt buộc phải tiến hành điều tra về “nước xuất xứ” theo Đạo luật Dodd-Frank. Nếu quá trình điều tra không phát hiện bằng chứng nào về khoáng sản được thu mua từ khu vực xung đột, doanh nghiệp phải nộp bản mô tả ngắn gọn kèm theo báo cáo.
Nếu báo cáo xác định khoáng sản đến từ quốc gia có xung đột, doanh nghiệp phải thực hiện “thẩm tra” để đảm bảo nguồn cung ứng khoáng sản đó an toàn và có trách nhiệm.
