PFAS là gì? Tổng quan nhanh

PFAS là gì?

Thường được viết tắt là PFAS, các hợp chất per- và polyfluorinated alkyl là nhóm gồm hơn 15.000 hóa chất tổng hợp nổi tiếng với các đặc tính có lợi. PFAS thường có khả năng chống nước, chống bám bẩn và chống dầu mỡ, cùng nhiều đặc điểm nổi bật khác, khiến chúng được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm hàng ngày như đồ nội thất, bao bì thực phẩm, thiết bị điện tử và mỹ phẩm. Kể từ khi được giới thiệu, các chất nhân tạo này đã trở thành thành phần thiết yếu trong nhiều ngành công nghiệp, từ hàng không vũ trụ, ô tô cho đến điện tử và thiết bị y tế.

PFAS được sử dụng để làm gì?

Trong thế kỷ 20, PFAS đã được các doanh nghiệp áp dụng rộng rãi để cải tiến sản phẩm. Tuy nhiên, trong vài thập kỷ gần đây, nhiều vụ kiện và nghiên cứu đã hé lộ mặt trái của PFAS, bao gồm mối liên hệ tiềm năng giữa tiếp xúc với PFOA và một số loại ung thư, cũng như hàng loạt vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác. 

Do những thông tin này, các chính phủ và cơ quan y tế trên toàn thế giới đang bắt đầu xem xét các quy định và hạn chế mới về việc sử dụng PFAS trong sản phẩm. Vì vậy, các nhà sản xuất hiện nay phải đặc biệt quan tâm đến các loại PFAS có mặt trong sản phẩm và quy trình sản xuất của mình để chuẩn bị cho loạt quy định hạn chế PFAS ngày càng tăng tại Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu. 

Tại sao PFAS được gọi là “hóa chất vĩnh cửu”?

PFAS thường được gọi là hóa chất vĩnh cửu vì khả năng tồn tại lâu dài bất thường trong môi trường. Nhiều hợp chất PFAS có thời gian bán rã hàng thập kỷ trong nước và lên tới 1.000 năm trong đất. (Thời gian bán rã của một hóa chất là khoảng thời gian để khối lượng của chất đó giảm đi 50%.)

Điều còn nguy hiểm hơn là mức PFAS có thể tích tụ trong cơ thể người và các sinh vật sống khác — hiện tượng gọi là tích lũy sinh học (bioaccumulation). Đây là quá trình khó đảo ngược: mức PFAS trong cơ thể người có thể mất tới bốn năm để giảm một nửa. (Và do hiện tượng khuếch đại sinh học — biomagnification, các loài động vật như con người và động vật có vú lớn đứng đầu chuỗi thức ăn là đối tượng chịu rủi ro tích lũy sinh học PFAS cao nhất.)

Tích lũy sinh học rất khó đảo ngược: mức độ các hợp chất này trong cơ thể người có thể mất tới bốn năm để giảm một nửa.

Con người tiếp xúc với PFAS bằng cách nào? 

Có một số con đường tiếp xúc PFAS đã được xác nhận đối với con người. Đầu tiên và cũng phổ biến nhất là qua nước uống. Nước bị ô nhiễm là một trong những nguy cơ môi trường đầu tiên khiến công chúng cảnh giác với PFAS vào năm 1999, khi DuPont bị phát giác xả thải PFOA vào sông Ohio và gây ô nhiễm nguồn nước của hàng nghìn người Mỹ. 

Bên cạnh việc xâm nhập vào cơ thể qua nước uống, PFAS còn có thể tiếp nhận thông qua ăn các loại thực phẩm có nồng độ PFAS cao như cá. (Đây là ví dụ của quá trình khuếch đại sinh học.) Một số ngành nghề cũng có rủi ro gia tăng tích lũy PFAS — điển hình như sản xuất hóa chất và lính cứu hỏa, nơi phải sử dụng thiết bị bảo hộ và bọt tạo màng nước (AFFF) chứa PFAS ở nồng độ cao. 

Tác động tiêu cực của PFAS đối với sức khỏe là gì?

Hiện vẫn còn nhiều điều chưa biết về tác động dài hạn của việc tiếp xúc với PFAS đối với sức khỏe. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều nghiên cứu chuyên sâu chỉ ra một số kết luận rõ ràng. Có bằng chứng rằng đủ mức tích lũy sinh học PFAS có thể làm tăng rủi ro mắc nhiều loại ung thư, chẳng hạn ung thư thận, tinh hoàn và tuyến tiền liệt. Các hóa chất này còn có thể gây chậm phát triển ở trẻ em và thanh thiếu niên, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và làm gián đoạn chức năng sinh sản khỏe mạnh ở phụ nữ. 

Có bằng chứng rằng đủ mức tích lũy sinh học PFAS có thể làm tăng rủi ro mắc nhiều loại ung thư, chẳng hạn ung thư thận, tinh hoàn và tuyến tiền liệt.

Những kết quả nghiên cứu mới này đang thúc đẩy nhiều chính phủ và cơ quan quản lý xem xét hàng loạt quy định liên quan tới việc sử dụng PFAS nhằm bảo vệ cả môi trường và cộng đồng. Các quy định này — áp dụng với nhiều nhà sản xuất — dao động từ giới hạn cụ thể đối với sản phẩm đến lệnh cấm hoàn toàn trên diện rộng. 

Các quy định về PFAS hiện nay là gì? 

Một số cơ quan, hiệp ước quốc tế và tổ chức quản lý đã hạn chế hoặc thậm chí nghiêm cấm sử dụng một số PFAS nhất định do tác động có hại của chúng. 

Công ước Stockholm

Công ước Stockholm là một hiệp ước toàn cầu nhằm bảo vệ sức khỏe con người và môi trường trước tác động bất lợi của các chất hữu cơ ô nhiễm bền (POP), trong đó có giới hạn sử dụng nhiều loại PFAS. 186 quốc gia tham gia đã liệt kê PFOA và PFHxS vào Phụ lục A của Công ước Stockholm, còn PFOS thuộc Phụ lục B của hiệp ước này. 

REACH: hạn chế PFAS

Quy định về Đăng ký, đánh giá, cấp phép và hạn chế hóa chất của Liên minh Châu Âu (REACH) cũng đặt ra nhiều biện pháp tuân thủ PFAS. REACH đã liệt kê ba nhóm hợp chất hóa học này là chất có nguy cơ cao (SVHC), và vào năm 2023 chỉ thị này đã hạn chế việc sử dụng một số loại PFCA. (Cơ quan Hóa chất Châu Âu đã công bố điều kiện cụ thể của các hạn chế này.) Cùng năm đó, một số quốc gia thuộc EU và Khu vực Kinh tế Châu Âu (EEA) đã đệ trình đề xuất hạn chế sử dụng khoảng 10.000 loại PFAS. 

Quy định PFAS tại Hoa Kỳ

Bên cạnh các quy định liên bang theo Đạo luật kiểm soát các chất độc hại (TSCA) của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), ít nhất 35 bang đã ban hành hàng trăm dự luật giới hạn việc sử dụng các hóa chất này. Các quy định bao gồm mức ô nhiễm tối đa (MCL) cho một số PFAS trong nước uống, cùng lộ trình loại bỏ bắt buộc các chất này trong mọi lĩnh vực từ hàng may mặc, thảm trải sàn cho tới chất tẩy rửa. 

Khoản 8(a)(7) của TSCA

Vào mùa thu năm ngoái, EPA đã ban hành quy định cuối cùng theo Khoản 8(a)(7) của TSCA, yêu cầu báo cáo và lưu trữ thông tin về các hợp chất perfluoroalkyl và polyfluoroalkyl. Quy định này yêu cầu tất cả doanh nghiệp liên quan gửi báo cáo chi tiết cho EPA về việc sử dụng PFAS từ ngày 01/01/2011 đến 31/12/2022. (Đây là nghĩa vụ tuân thủ một lần.) EPA áp dụng khái niệm “định nghĩa cấu trúc” về PFAS, và quy định này áp dụng với các nhà sản xuất, nhà nhập khẩu Hoa Kỳ liên quan đến hơn 1.400 hợp chất cụ thể. 

Thông tin EPA yêu cầu trong báo cáo bao gồm — nhưng không giới hạn — tên hóa học phổ thông, CAS và thành phần; tổng khối lượng hóa chất được sản xuất hoặc xử lý; nồng độ tối đa của PFAS trong sản phẩm; cùng các sản phẩm phụ của quá trình sản xuất và phương án xử lý của chúng. Theo EPA, tiêu chuẩn báo cáo cho Khoản 8(a)(7) của TSCA bao gồm “mọi thông tin mà một người đang sở hữu hoặc kiểm soát, cùng tất cả thông tin mà một người hợp lý tương tự có thể được kỳ vọng sở hữu, kiểm soát hoặc biết.” 

Thời gian nộp báo cáo cho các nhà sản xuất và nhập khẩu thuộc diện áp dụng sẽ bắt đầu từ ngày 12/11/2024 và kết thúc sáu tháng sau đó, ngày 08/05/2025. (Một số nhà sản xuất nhỏ hơn có thể có thời hạn báo cáo dài hơn.)

California

Tiểu bang California đã ban hành một loạt quy định PFAS vừa mới có hiệu lực hoặc sẽ được áp dụng trong những năm tới. Từ ngày 01/01/2023, California cấm sử dụng PFAS trong bao bì thực phẩm, bao gồm cả PFAS được thêm vào có chủ ý và bất cứ loại PFAS nào vượt quá 100 phần triệu (PPM). (Nhiều luật tiểu bang dùng thuật ngữ “thêm vào có chủ ý”, nghĩa là PFAS cố ý được đưa vào quy trình sản xuất sản phẩm nhằm đạt một chức năng hoặc đặc tính nhất định.)

Bên cạnh đó, Dự luật Quốc hội số 652, có hiệu lực từ 01/07/2023, cấm sử dụng PFAS trong các sản phẩm dành cho trẻ em bán tại California (giống lệnh cấm bao bì thực phẩm, luật này áp dụng với PFAS thêm vào có chủ ý và PFAS vượt mức 100 ppm). Hai lệnh cấm quan trọng khác sẽ có hiệu lực từ 01/01/2025: cấm sản xuất, giao hàng hoặc bán sản phẩm mỹ phẩm có PFAS thêm vào có chủ ý và lệnh cấm sản xuất, phân phối hoặc bán các sản phẩm dệt may chứa PFAS vượt mức 100 ppm (dệt may bao gồm quần áo, phụ kiện, đồ dùng nội thất, bộ chăn ga và các sản phẩm liên quan). 

Maine

Tháng 7/2021, Maine thông qua Đạo luật Ngăn chặn Ô nhiễm PFAS (LD 1503). Luật này là bước ngoặt về quản lý PFAS, cả ở Hoa Kỳ và trên toàn cầu, bao gồm nhiều quy định thắt chặt việc sử dụng PFAS theo thời gian. 

• Bắt đầu từ 01/01/2023, tiểu bang cấm bán hoặc phân phối thảm trải sàn, thảm, sản phẩm xử lý vải chứa PFAS thêm vào có chủ ý (không áp dụng cho hàng đã qua sử dụng). 
• Bắt đầu từ 01/01/2026, Maine sẽ cấm bán hàng loạt sản phẩm khác chứa PFAS thêm vào có chủ ý, gồm dụng cụ nấu ăn, chất tẩy rửa, mỹ phẩm, sản phẩm dệt may và chỉ nha khoa. 
• Từ 01/01/2032, tất cả sản phẩm chứa PFAS thêm vào có chủ ý sẽ bị cấm bán tại tiểu bang nếu Bộ Bảo vệ Môi trường Maine (DEP) không xác nhận trường hợp sử dụng đó là “chưa thể tránh khỏi”.

Bên cạnh các lệnh cấm theo giai đoạn này, Maine cũng sẽ yêu cầu một số nhà sản xuất, nhà phân phối tuân thủ nghĩa vụ báo cáo PFAS trước năm 2032. 

Minnesota

Gần hai năm sau khi Maine thiết lập tiền lệ mới cho quy định PFAS quyết liệt ở cấp tiểu bang, Minnesota đã ban hành luật riêng cấm bán sản phẩm có PFAS thêm vào có chủ ý. Được Thống đốc Tim Walz ký tháng 5/2023, HF 2310 triển khai dần lệnh cấm các sản phẩm chứa PFAS. 

• Kể từ 01/01/2025, Minnesota sẽ cấm bán hoặc phân phối thảm, thảm trải sàn, chất tẩy rửa, dụng cụ nấu ăn, mỹ phẩm, sản phẩm cho trẻ em và nhiều loại hàng hóa khác có PFAS thêm vào có chủ ý.
• Chậm nhất vào 01/01/2026, nhà sản xuất các sản phẩm hoặc linh kiện chứa PFAS thêm vào có chủ ý phải gửi báo cáo cho Ủy ban Kiểm soát Ô nhiễm Minnesota (MPCA), nêu rõ loại PFAS sử dụng, mục đích hóa chất và nồng độ (cùng các yêu cầu báo cáo khác).
• Kể từ 01/01/2032, luật cấm bán hoặc phân phối ở Minnesota bất kỳ sản phẩm nào có PFAS thêm vào có chủ ý nếu việc sử dụng đó không được MPCA xác định là “không thể tránh khỏi”.

Để tìm hiểu thêm đầy đủ về các quy định hiện hành cấp tiểu bang và dự luật liên quan, hãy truy cập saferstates.org.

Nghĩa vụ tuân thủ PFAS của doanh nghiệp gồm những gì?

Doanh nghiệp sử dụng PFAS trong sản phẩm hoặc nhập khẩu hàng hóa chứa các hóa chất này cần nhận thức rõ về những hạn chế đang có hiệu lực tại thị trường mục tiêu của mình. Do tốc độ và mức độ mở rộng nhanh chóng của các nghĩa vụ tuân thủ PFAS trên toàn cầu, doanh nghiệp cũng nên chủ động nắm bắt biến động trong bối cảnh pháp lý. Các nhà sản xuất và nhập khẩu hiểu rõ xu hướng chính sách mới sẽ có thể phản ứng nhanh với yêu cầu tuân thủ PFAS bằng cách điều chỉnh quy trình sản xuất, thích nghi chuỗi cung ứng và chủ động giao tiếp với các nhà cung cấp nằm trong vùng rủi ro. 

Bên cạnh việc cập nhật các quy định cấp bang, quốc gia và quốc tế, doanh nghiệp muốn tuân thủ quy định PFAS có thể thực hiện một số bước cụ thể. Các tổ chức nghi ngờ sản phẩm hoặc thành phần có chứa PFAS nên thu thập Bản công bố thành phần vật liệu đầy đủ (full material disclosure — FMD), nhằm đạt minh bạch hoàn toàn về các chất chứa trong sản phẩm. Ngoài ra, việc cung cấp chứng chỉ tuân thủ — thông qua tự đánh giá hoặc nhờ tổ chức kiểm nghiệm bên thứ ba — sẽ giúp nhà sản xuất có thêm chứng cứ đáng tin cậy để trình bày với khách hàng, đối tác chuỗi cung ứng về việc tuân thủ quy định PFAS hiện hành. 

Cuối cùng, công cụ quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) như Z2Data tích hợp nhiều thông tin quan trọng — bao gồm FMD, trạng thái tuân thủ của linh kiện và bản đồ chuỗi cung ứng — để hỗ trợ doanh nghiệp có góc nhìn toàn diện về mức độ tuân thủ và xác định kịp thời điểm yếu pháp lý tiềm ẩn.