:quality(85))
PFAS Nedir?
Kısaca PFAS olarak bilinen per- ve poliflorlu alkil maddeler, faydalı özellikleriyle öne çıkan 15.000'den fazla sentetik kimyasaldan oluşan bir gruptur. PFAS genellikle su geçirmez, leke tutmaz ve yağa dayanıklıdır; bu özellikleriyle mobilya, gıda ambalajı, elektronik ve kozmetik gibi günlük ürünlerde yaygın olarak kullanılır. İlk üretildikleri dönemden bu yana, bu yapay maddeler havacılıktan otomotive, elektronikten tıbbi cihazlara kadar çeşitli sektörlerde vazgeçilmez hale gelmiştir.
:quality(85))
PFAS Ne İçin Kullanılır?
20. yüzyıl boyunca, şirketler PFAS'ı ürünlerini geliştirmek için yaygın şekilde benimsedi. Ancak son birkaç on yılda açılan davalar ve yapılan araştırmalar, PFOA maruziyetiyle muhtemel kanser türleri başta olmak üzere birçok ciddi tıbbi durum arasındaki bağlantılar da dahil olmak üzere PFAS'ın olumsuz taraflarını gözler önüne serdi.
Bu bilgiler ışığında, dünya genelinde hükümetler ve sağlık kurumları, ürünlerdeki PFAS kullanımına yönelik yeni düzenlemeler ve kısıtlamalar üzerinde çalışmaya başladı. Bu nedenle üreticiler, hem ürünlerinde hem de üretim süreçlerinde hangi PFAS türlerinin bulunduğu konusunda her zamankinden daha bilinçli olmalı; çünkü Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği’nde PFAS kısıtlamalarına yönelik mevzuatlar giderek artıyor.
PFAS Neden “Kalıcı Kimyasallar” Olarak Adlandırılıyor?
PFAS, çevremizde olağanüstü derecede kalıcı olmaları nedeniyle sıklıkla “kalıcı kimyasallar” olarak ifade edilir. Birçok PFAS bileşiğinin suda yarı ömrü onlarca yıl, toprakta ise 1.000 yıla kadar çıkabilmektedir. (Bir kimyasalın yarı ömrü, maddenin miktarının %50 azalmasının ne kadar süreceğini gösterir.)
Dahası, PFAS seviyelerinin insanlarda ve diğer canlı organizmalarda birikme şekli—biyobirikim olarak bilinen bir olgu—daha da tehlikelidir. Biyobirikimi azaltmak oldukça zordur: Bu bileşiklerin insan vücudundaki seviyelerinin yarı yarıya azalması dört yıla kadar sürebilir. (Biyobüyütme adı verilen olgu sebebiyle, besin zincirinin en üstünde yer alan insan ve diğer büyük memeliler PFAS biyobirikimi açısından en yüksek riske sahiptir.)
Biyobirikimi azaltmak oldukça zordur: Bu bileşiklerin insan vücudundaki seviyelerinin yarı yarıya azalması dört yıla kadar sürebilir.
İnsanlar PFAS’a Nasıl Maruz Kalıyor?
İnsanlarda PFAS maruziyeti için birkaç iyi tanımlanmış yol bulunmaktadır. Bunların ilki ve en bilineni içme suyu yoluyla gerçekleşir. 1999’da DuPont’un PFOA’yı Ohio Nehri’ne boşaltıp binlerce Amerikalının su kaynağını zehirlediğinin ortaya çıkması, PFAS’ın potansiyel tehlikelerine yönelik ilk kamuoyu farkındalığını sağladı.
İnsanlar, içme suyu dışında, yüksek PFAS konsantrasyonuna sahip belirli gıdaları—özellikle de balık gibi ürünleri—tüketerek de bu zararlı kimyasallara maruz kalabilir. (Bu, biyobüyütme olgusunun tipik bir örneğidir.) Ayrıca, kimyasal üretimi ve yangın söndürme gibi belirli meslekler—bu kimyasalların yüksek konsantrasyonda kullanıldığı ekipman ve köpüklerin (AFFF) dahil olması nedeniyle—kişilerin PFAS biyobirikimi riskini artırabilir.
PFAS’ın Olumsuz Sağlık Etkileri Nelerdir?
PFAS maruziyetinin uzun vadeli sağlık etkileri hakkında hâlâ bilmediğimiz çok şey var. Bununla birlikte, konuya ilişkin giderek artan sayıda araştırma bazı kesin bulguları da ortaya koyuyor. Yeterli biyobirikimin böbrek, testis ve prostat dahil olmak üzere çeşitli kanser türlerinin gelişme riskini artırabileceğine dair kanıtlar bulunmaktadır. Yine çocuklarda ve ergenlerde gelişimsel gecikmelere yol açabilir, vücudun bağışıklık sistemini etkileyebilir ve kadınlarda sağlıklı üreme işlevini bozabilir.
Yeterli biyobirikimin böbrek, testis ve prostat dahil olmak üzere çeşitli kanser türlerinin gelişme riskini artırabileceğine dair kanıtlar bulunmaktadır.
Bu yeni araştırmalar, birçok hükümet ve kurumun hem çevreyi hem de genel kamu sağlığını korumak amacıyla PFAS kullanımına yönelik çeşitli düzenlemeler getirmesine yol açmaktadır. Bu düzenlemeler, ürün bazında getirilen kısıtlamalardan toplu yasaklara kadar geniş bir yelpazede, çok sayıda üreticiyi kapsamaktadır.
Güncel PFAS Mevzuatı Nelerdir?
Bazı kurumlar, uluslararası anlaşmalar ve düzenleyici otoriteler, zararlı etkileri nedeniyle belirli PFAS maddelerinin kullanımını sınırlandırmış ya da tamamen yasaklamıştır.
Stockholm Sözleşmesi
Stockholm Sözleşmesi, insan sağlığını ve çevreyi kalıcı organik kirleticilerin (POPs) zararlı etkilerinden koruma amacıyla başlatılan küresel bir anlaşmadır ve çeşitli PFAS kullanımını sınırlandırır. Sözleşmeye katılan 186 ülke, PFOA ve PFHxS’yi Sözleşme’nin Ek A listesine, PFOS’u ise Ek B listesine dahil etmiştir.
REACH: PFAS Kısıtlamaları
Avrupa Birliği Kimyasalların Kaydı, Değerlendirmesi, İzni ve Kısıtlanması (REACH) yönetmeliği de çeşitli PFAS uyumluluk önlemleri öngörmektedir. REACH, üç grup kimyasal bileşiği çok yüksek önem arz eden madde (SVHC) olarak tanımış ve 2023’te birçok PFCA türünün kullanımını kısıtlamıştır. (Avrupa Kimyasallar Ajansı, bu kısıtlamaların spesifik şartlarını yayımlamıştır.) Aynı yıl, AB ve Avrupa Ekonomik Alanı'ndaki (EEA) birçok ülke 10.000 civarında PFAS’ın kullanımını kısıtlayan bir teklif sunmuştur.
Amerika Birleşik Devletleri'nde PFAS Mevzuatı
Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) Zehirli Maddeler Kontrol Yasası (TSCA) kapsamındaki federal düzenlemelere ek olarak, en az 35 eyalet bu kimyasalların kullanımını kısıtlayan yüzlerce yasa tasarısı sunmuştur. Bu mevzuatlar, belirli PFAS çeşitlerinin içme suyunda maksimum kirletici limitleri (MCL) ve tekstil ya da temizlik ürünlerinden giyime kadar birçok üründe bu kimyasalların aşamalı olarak yasaklanmasını kapsamaktadır.
TSCA Bölüm 8(a)(7)
Geçtiğimiz sonbaharda, EPA TSCA Bölüm 8(a)(7) kapsamında Perfloroalkil ve Polifloroalkil Maddeler İçin Raporlama ve Kayıt Tutma Yükümlülükleri başlıklı nihai kuralı yayımladı. Bu düzenleme, ilgili tüm işletmelerin 1 Ocak 2011 ile 31 Aralık 2022 arasındaki PFAS kullanımını ayrıntılı şekilde EPA’ya bildirmesini gerektiriyor. (Bu raporlama, bir defaya mahsus bir uyumluluk yükümlülüğüdür.) EPA, PFAS’ı “yapısal tanımla” değerlendirmekte olup, düzenleme Amerika Birleşik Devletleri’ndeki 1.400’den fazla spesifik bileşiği üreten veya ithal eden şirketleri kapsayacaktır.
EPA’nın talep ettiği bilgiler arasında—bunlarla sınırlı olmamak üzere—kimyasalın yaygın adı, CAS ve bileşimi; üretilen veya işlenen toplam miktar; üründeki PFAS’nın maksimum konsantrasyonları; üretim sürecinde ortaya çıkan yan ürünler ve bunların bertaraf yöntemleri yer almaktadır. EPA’nın belirttiğine göre, TSCA Bölüm 8(a)(7) kapsamındaki raporlama standardı, “kişinin elinde ya da kontrolünde bulunan tüm bilgiler ile benzer konumda olan makul bir kişinin sahip olmasının, kontrol etmesinin veya bilmesinin bekleneceği tüm bilgileri” kapsamaktadır.
İlgili üretici ve ithalatçılar için EPA'ya bildirim süreci 12 Kasım 2024’te başlayacak ve altı ay sonra, 8 Mayıs 2025’te sona erecektir. (Belirli küçük ölçekli üreticiler için daha uzun raporlama süreleri söz konusu olabilir.)
Kaliforniya
Kaliforniya eyaleti, yürürlüğe giren veya önümüzdeki yıllarda yürürlüğe girecek bir dizi PFAS düzenlemesini uygulamaktadır. 1 Ocak 2023’te, Kaliforniya; kasıtlı olarak eklenmiş PFAS’lar ile 100 ppm üzerinde PFAS içeren gıda ambalajlarında PFAS kullanımını yasakladı. (Birçok eyalet yasasında geçen “kasıtlı olarak eklenmiş” ifadesi, tipik olarak PFAS’ın ürün üretim sürecine bilerek dahil edilmesi ve özel bir amaca veya özelliğe hizmet etmesi anlamına gelir.)
Ayrıca, 1 Temmuz 2023’te yürürlüğe giren Assembly Bill 652, Kaliforniya’da satılan tüm çocuk ürünlerinde PFAS kullanımını yasaklamaktadır (gıda ambalajı yasağında olduğu gibi, hem kasıtlı olarak eklenmiş hem de 100 ppm’i aşan PFASları kapsamaktadır). 1 Ocak 2025’te ise iki önemli yasak yürürlüğe girecektir: Kasıtlı olarak eklenmiş PFAS içeren kozmetik ürünlerin üretimi, dağıtımı veya satışı, ve tekstil ürünlerinde 100 ppm üzerinde PFAS içeren ürünlerin üretimi, dağıtımı veya satışı. (Eyalet “tekstil” tanımını; giyim, aksesuar, ev dekorasyonu, yatak takımı ve ilgili diğer ürünleri içerecek şekilde geniş tanımlar.)
Maine
Maine, Temmuz 2021’de Perfloroalkil ve Polifloroalkil Maddeler (PFAS) Kirliliğini Durdurma Yasası’nı (LD 1503) kabul etti. Bu mevzuat, eyalet ve dünya genelinde PFAS düzenlemesinde bir dönüm noktası oldu ve zamanla PFAS kullanımını ciddi şekilde kısıtlayan birçok hüküm getirdi.
- 1 Ocak 2023 itibarıyla, eyalette kasıtlı olarak eklenmiş PFAS içeren halı, kilim ve kumaş koruyucuların satışı veya dağıtımı yasaklandı (kullanılmış mallar hariçtir).
- 1 Ocak 2026’dan itibaren, kasıtlı olarak eklenmiş PFAS içeren pişirme gereçleri, temizlik ürünleri, kozmetikler, tekstil ürünleri ve diş ipi de dahil olmak üzere pek çok ilave ürünün satışı yasaklanacaktır.
- 1 Ocak 2032’den itibaren, Maine’de kasıtlı olarak eklenmiş PFAS içeren tüm ürünlerin satışı yasaklanacaktır; yalnızca Çevre Koruma Birimi (DEP), ilgili PFAS kullanımının “şu anda kaçınılmaz” olduğuna karar verirse istisna uygulanabilecektir.
Bu kademeli yasaklamalara ek olarak, Maine belirli üretici ve dağıtıcıların 2032 yılına kadar PFAS raporlama gerekliliklerine uymasını da şart koşacaktır.
Minnesota
Maine’in eyalet düzeyinde kapsamlı PFAS düzenlemeleriyle yeni bir standart oluşturmasından neredeyse iki yıl sonra, Minnesota kasıtlı olarak eklenmiş PFAS içeren ürünlerin satışını yasaklayan kendi mevzuatını kabul etti. Vali Tim Walz tarafından Mayıs 2023’te imzalanan HF 2310, PFAS içeren ürünlere yönelik benzer şekilde kademeli bir yasak uygulamasını başlatmaktadır.
- 1 Ocak 2025’ten itibaren, Minnesota’da kasıtlı olarak eklenmiş PFAS içeren halı, kilim, temizlik ürünleri, pişirme gereçleri, kozmetik ürünler ve çocuk ürünleri gibi ürünlerin satışı veya dağıtımı yasaklanacaktır.
- 1 Ocak 2026’dan geç olmamak üzere, ürünlerinde veya bileşenlerinde kasıtlı olarak eklenmiş PFAS bulunan üreticiler, üründe kullanılan PFAS türü, kimyasalın amacı ve konsantrasyon seviyeleri dahil olmak üzere detaylı bir raporu Minnesota Kirlilik Kontrol Ajansı’na (MPCA) sunmak zorundadır.
- 1 Ocak 2032’den itibaren, Minnesota’da kasıtlı olarak eklenmiş PFAS içeren herhangi bir ürünün satışı veya dağıtımı, yalnızca MPCA kullanımı “kaçınılmaz” olarak değerlendirirse istisna kapsamında mümkün olabilecektir.
Devam eden ve yürürlükteki eyalet düzenlemeleri ve mevzuatlar hakkında daha kapsamlı bilgi almak için saferstates.org adresini ziyaret edebilirsiniz.
İşletmeleri PFAS Uyumunda Hangi Yükümlülükler Bekliyor?
Ürünlerinde PFAS kullanan ya da PFAS içeren ürün ithal eden işletmeler, faaliyet gösterdikleri pazarlardaki mevcut kısıtlamaların farkında olmalıdır. PFAS uyumluluk gereklilikleri dünyada bu kadar hızlı ve kapsamlı bir şekilde yayılırken şirketler, düzenleyici ortamın nasıl değiştiğini de yakından takip etmelidir. Mevzuat ve politikalardaki değişimleri bütüncül şekilde analiz eden üretici ve ithalatçılar, yeni PFAS uyumluluk taleplerine üretim süreçlerini güncelleyerek, tedarik zincirlerini adapte ederek ve risk altındaki tedarikçilerle iletişim kurarak hızla yanıt verebilir.
Sadece ulusal ve uluslararası yönetmeliklere hakim olmakla kalmayıp, PFAS mevzuatına uyum sağlamak isteyen şirketlerin atabileceği somut adımlar da vardır. Ürününde veya ürün bileşenlerinde PFAS bulunma ihtimali olan kuruluşlar, ürünlerinde hangi maddelerin yer aldığını eksiksiz şekilde görebilmek için tam malzeme açıklaması (full material disclosure/FMD) temin etmelidir. Ayrıca, üretici süreçlerinde özen yükümlülüğü önlemleri ya da üçüncü taraf bir test firması yoluyla düzenlenen uyumluluk sertifikası, üreticilere müşterilere ve tedarik zincirindeki paydaşlara PFAS mevzuatına uyduklarını gösterecek güvenilir bir kaynak sunar.
Son olarak, Z2Data gibi bir tedarik zinciri risk yönetimi (SCRM) aracı; FMD’ler, bileşenlerin uyumluluk durumu ve tedarik zinciri haritalaması dâhil olmak üzere çeşitli kritik bilgileri konsolide ederek işletmelere hem hangi derecede uyum sağladıklarını hem de düzenleyici açıdan savunmasız kaldıkları noktaları bütüncül olarak görme imkânı sunar.
