:quality(85))
Điểm nổi bật của bài viết:
Dù tình trạng linh kiện lỗi thời được xem như một phần tất yếu của vòng đời sản phẩm, nhưng trong thập niên 2020, số lượng linh kiện đến cuối vòng đời (EOL) đã đạt mức cao chưa từng có.
Một trong những động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy tình trạng lỗi thời của linh kiện là tốc độ phát triển công nghệ ngày càng gia tăng. Khi các nhà sản xuất chip hàng đầu thế giới phát triển công nghệ bán dẫn mới, tiên tiến hơn, các dòng chip cũ dần trở nên lỗi thời và cuối cùng phải ngừng sản xuất (EOL).
Các gián đoạn quy mô lớn cũng có thể dẫn đến các đợt lỗi thời hàng loạt. Khi các nhà sản xuất phải đối mặt với gián đoạn lớn, thiếu hụt và nhiều áp lực nghiêm trọng lên chuỗi cung ứng của họ, họ thường tập trung vào các sản phẩm sinh lợi cao nhất — đồng thời loại bỏ những linh kiện không mang lại giá trị tương xứng.
Trong lĩnh vực linh kiện điện tử, tình trạng lỗi thời từ lâu đã là một yếu tố rủi ro thường trực. Nỗi lo về việc nhà sản xuất phát hành thông báo ngừng sản xuất (PDN) cho một linh kiện cụ thể luôn hiện hữu, đe dọa đến chuỗi sản xuất liên tục, gây rủi ro cho linh kiện, sản phẩm và các thiết kế hiện tại.
Dù tình trạng linh kiện lỗi thời được thừa nhận rộng rãi là tất yếu trong vòng đời sản phẩm, những năm 2020 lại ghi nhận số lượng EOL tăng chưa từng có. Năm 2021, khi đại dịch COVID-19 làm thay đổi cán cân cung cầu của ngành điện tử, thị trường đã chứng kiến gần 530.000 linh kiện bị lỗi thời. Con số này còn tăng mạnh hơn nữa vào năm tiếp theo: năm 2022, có hơn 750.000 linh kiện ngừng sản xuất, tăng gần 50% so với năm trước.
Xu hướng EOL quan sát được trong đại dịch đã có phần giảm nhiệt: năm 2023, khoảng 475.000 linh kiện bị lỗi thời, và số liệu năm 2024 cũng tương tự. Tuy nhiên, các nhà sản xuất vẫn đang hoạt động trong bối cảnh tuổi thọ linh kiện không còn dài như trước, với trung bình một linh kiện chỉ kéo dài từ hai đến năm năm trước khi bị loại khỏi sản xuất.
Tất cả những điều này đặt ra câu hỏi: tại sao các linh kiện lại bị lỗi thời nhanh hơn rất nhiều so với 10 hay 20 năm trước?
Để trả lời câu hỏi này, chúng tôi đã liên hệ với Bjoern Bartels, giám đốc điều hành AMSYS và là chuyên gia uy tín về quản lý lỗi thời. Một số yếu tố được thảo luận đã tồn tại từ hàng thập kỷ, nhưng những năm gần đây chúng mở rộng và tăng tốc, thúc đẩy tốc độ lỗi thời trong toàn ngành.
Tiến bộ công nghệ: Tiến hóa và cách mạng
Tiến hóa công nghệ
Một trong những động lực lớn nhất khiến các linh kiện lỗi thời là tốc độ phát triển công nghệ ngày càng tăng nhanh. Khi các nhà sản xuất chip hàng đầu ra mắt các công nghệ bán dẫn mới, tinh vi hơn, những dòng chip đã trưởng thành sẽ dần kém hấp dẫn và cuối cùng đến EOL. Bartels gọi sự phát triển theo hướng tăng trưởng dần như thu nhỏ kích thước wafer, tăng hiệu suất và tiết kiệm điện năng là “tiến hóa công nghệ”.
Cách mạng công nghệ
Một cách tiến bộ công nghệ mạnh mẽ hơn, theo Bartels, là “cách mạng công nghệ”. “Đây là khi công nghệ hiện tại bị thay thế hoàn toàn bởi công nghệ mới hơn”, ông nói. Bartels lấy ví dụ về phương tiện vật lý: trong hai thập niên cuối những năm 1980 đến 2000, xã hội chuyển từ băng VHS sang DVD, rồi Blu-ray, mỗi thế hệ mới gần như thay thế hoàn toàn cái cũ. “Và ngày nay, chúng ta không còn cần các công nghệ này nữa vì đã chuyển sang phát trực tuyến”, ông nói thêm.
Mặc dù cách mạng công nghệ ít xuất hiện hơn tiến hóa công nghệ — đặc biệt trong linh kiện điện tử — nhưng vẫn xảy ra. Transistor thay thế đèn điện tử, ổ cứng thể rắn thay thế ổ cứng cơ khí trong các thiết bị lưu trữ điện tử. Khi những cách mạng công nghệ như vậy lan rộng trong chuỗi cung ứng điện tử, chúng thường gây ra các đợt lỗi thời lớn, dù mang tính tạm thời.
“Đây là khi công nghệ hiện có bị thay thế hoàn toàn bởi công nghệ mới hơn.”
Sáp nhập và mua lại
Sáp nhập và mua lại (M&A) là hoạt động khá phổ biến trong lĩnh vực các nhà sản xuất chip và linh kiện. Chỉ trong vài năm gần đây, nhiều tập đoàn lớn đã mua lại các công ty nhỏ hơn để mở rộng danh mục sản phẩm hoặc tăng sức cạnh tranh ở những phân khúc nhất định.
Năm 2022, Advanced Micro Devices (AMD) hoàn tất thâu tóm Xilinx với trị giá 49 tỷ USD, đưa về danh mục các sản phẩm logic lập trình được, gồm FPGA và SoC (Hệ thống trên chip).
Năm 2021, Renesas Electronics mua lại Dialog Semiconductor với giá 6 tỷ USD. Thương vụ này giúp Renesas sở hữu nhiều sản phẩm hướng đến công nghệ nhà thông minh và ngành ô tô, bao gồm cả IC hỗn hợp tín hiệu.
Năm 2020, Infineon Technologies mua lại Cypress Semiconductor với giá 10 tỷ USD. Nhờ đó, Infineon mở rộng danh mục sản phẩm bộ nhớ, đồng thời tăng nguồn cung các giải pháp nhúng cho ô tô, sản xuất công nghiệp và thiết bị thông minh.
Mặc dù các thương vụ M&A như vậy mang lại lợi ích cho bên mua lại, chúng cũng góp phần củng cố thị trường linh kiện điện tử toàn cầu. Sau sáp nhập, nhà sản xuất thường tìm cách loại bỏ các sản phẩm dư thừa và trùng lặp, chủ yếu bằng cách xác định các linh kiện để đưa vào diện lỗi thời. Những nỗ lực tập trung này là động lực thúc đẩy gia tăng lỗi thời linh kiện, đặc biệt ngay sau các thương vụ thâu tóm lớn trong ngành.
Gián đoạn quy mô lớn
Khi nói về tác động của đại dịch COVID-19 đến ngành điện tử và lĩnh vực bán dẫn, người ta thường chú ý đến sự kết hợp giữa nhu cầu tăng vọt và nguồn cung hạn chế. Tuy nhiên, yếu tố này chưa phản ánh hết bản chất, như thể hiện qua số liệu EOL tăng đột biến năm 2021 và 2022.
Ưu tiên sản phẩm chủ lực
Khi các nhà sản xuất đối mặt với gián đoạn lớn, thiếu hụt và áp lực nặng nề lên chuỗi cung ứng, họ thường tập trung hơn vào các sản phẩm sinh lợi cao nhất — đồng thời loại bỏ các linh kiện có giá trị thấp. Tất cả xuất phát từ tâm lý khan hiếm mà doanh nghiệp hình thành trong giai đoạn biến động, Bartels cho biết. “Nếu đất hiếm hoặc vật liệu khác khó thu mua hơn, các công ty sẽ ưu tiên những vật liệu này cho các linh kiện sản lượng lớn, biên lợi nhuận cao”, ông nói. “Và họ sẽ loại bỏ những linh kiện không mang lại lợi nhuận.”
Dù là do đại dịch, xung đột địa chính trị hay thiên tai, một khi chuỗi cung ứng bị bóp nghẹt và nguồn vật liệu chính bị hạn chế, các nhà sản xuất buộc phải có quyết định khó khăn về phân bổ nguồn silicon, gecmani hay gallium nitride — những vật liệu bán dẫn chủ chốt. “Mô hình kinh doanh của họ bị thử thách đến mức phải nói, ‘Được rồi, những linh kiện lợi nhuận thấp này không còn đáng nữa’,” Bartels chia sẻ. Hậu quả là tỷ lệ linh kiện lỗi thời tăng lên trên toàn ngành sản xuất điện tử.
“Nếu đất hiếm hoặc vật liệu khác khó thu mua hơn, các công ty sẽ ưu tiên những vật liệu này cho các linh kiện sản lượng lớn, biên lợi nhuận cao.”
Tuân thủ ESG và quy định môi trường
Sự xuất hiện của hàng loạt quy định môi trường lớn trong vài thập kỷ qua cũng khiến vấn đề ngừng sản xuất linh kiện diễn ra nhanh hơn. Việc thực thi Quy định đăng ký, đánh giá, cấp phép và hạn chế hóa chất (REACH), Chỉ thị hạn chế các chất nguy hại (RoHS), hay mở rộng RoHS (RoHS 2) vào năm 2013 đều đã tạo ra các đợt lỗi thời tạm thời, khi các nhà sản xuất đóng cửa dây chuyền linh kiện không còn tuân thủ.
Dù không phải năm nào cũng có các quy định môi trường lớn được ban hành, song những thay đổi nhỏ hơn về chính sách vẫn có thể tạo ảnh hưởng lan tỏa lên sản xuất linh kiện. Việc bổ sung hàng năm vào danh sách SVHC (chất có nguy cơ cao), cùng các chỉ thị mới siết chặt PFAS là ví dụ cho những thay đổi mang tính quy mô nhỏ nhưng có thể đẩy nhanh tình trạng lỗi thời ở mức độ vừa phải. “Quy định và thay đổi chính sách đều làm cho sản phẩm trở nên lỗi thời,” Bartels nhận định.
Giảm phụ thuộc vào Trung Quốc
Khi căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc tăng lên trong thập niên này, ngày càng nhiều doanh nghiệp Mỹ âm thầm tìm cách rời khỏi Trung Quốc. Đây không phải là xu hướng mới: chiến lược “giảm thiểu rủi ro” khỏi Trung Quốc đã được áp dụng trong chuỗi cung ứng vài năm qua. Tuy nhiên, ít người bàn đến việc xu hướng tìm nguồn cung ứng ngoài Trung Quốc lại là một nhân tố dẫn đến lỗi thời linh kiện.
Như Bartels chỉ ra, nhiều nhà sản xuất nhỏ, chuyên về một số linh kiện tại Trung Quốc có thể sản xuất số lượng lớn phục vụ một vài công ty Mỹ. Khi một nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) của Mỹ quyết định không lấy hàng từ Trung Quốc nữa, chỉ một quyết định tìm nguồn cung ứng như vậy cũng có thể tác động lớn đến nhà cung cấp Trung Quốc đó. “Có thể điều này chiếm tới 50% tổng doanh thu của nhà máy,” Bartels đưa ra một số liệu giả định. Để bù đắp doanh thu giảm sút, “nhà máy đó sẽ chuyển sang sản xuất mặt hàng khác”, đẩy linh kiện có nhu cầu sụt giảm nghiêm trọng đến EOL.
Các yêu cầu an ninh mạng mới nổi
Một yếu tố cuối cùng góp phần đẩy nhanh tốc độ lỗi thời của linh kiện là những yêu cầu an ninh mạng thay đổi liên tục. Các tổ chức tội phạm mạng hoạt động tinh vi và các cuộc tấn công chiến thuật khiến doanh nghiệp công nghệ phải liên tục cập nhật phần mềm. Các nhà phát triển hiện nay thường xuyên phải vá lỗi, bổ sung tính năng bảo mật và khắc phục điểm yếu để đi trước tội phạm mạng toàn cầu.
Dù cách tiếp cận chủ động này đem lại lợi ích cho cả người dùng lẫn doanh nghiệp, nó cũng tạo ra thách thức lớn cho phần cứng chạy phần mềm. “Hãy thử nghĩ xem — nếu một linh kiện phần cứng có firmware hoặc phần mềm cụ thể, mà các mối đe dọa mạng mới xuất hiện, phần mềm phải được cập nhật, nhưng bản mới có thể không còn tương thích với công nghệ cũ nữa,” Bartels giải thích. Trong trường hợp bản cập nhật không còn chạy được trên thiết bị cũ, các rủi ro an ninh chưa được xử lý sẽ khiến phần cứng ấy trở thành lỗi thời. Để minh họa, Bartels lấy ví dụ máy iPhone 11 của mình: “Tôi phải mua máy mới vào năm sau vì hỗ trợ sẽ kết thúc,” ông nói. Khi hệ điều hành iPhone không còn cập nhật cho thế hệ điện thoại thứ 11, sản phẩm ấy sẽ trở nên lỗi thời về mặt chức năng.
“Hãy thử nghĩ xem — nếu một linh kiện phần cứng có firmware hoặc phần mềm cụ thể, mà các mối đe dọa mạng mới xuất hiện, phần mềm phải được cập nhật, nhưng bản mới có thể không còn tương thích với công nghệ cũ nữa.”
Bảo vệ doanh nghiệp khỏi rủi ro linh kiện lỗi thời cùng Z2Data
Dù số lượng linh kiện điện tử rơi vào tình trạng lỗi thời có thể dao động từng năm, xu hướng chung về tuổi thọ sản phẩm ngày càng rút ngắn vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. Tốc độ phát triển công nghệ nhanh, cộng hưởng với các thương vụ thâu tóm lớn và những gián đoạn chuỗi cung ứng quy mô lớn, đang đẩy mạnh làn sóng ngừng sản xuất trên toàn ngành sản xuất điện tử.
Tuy nhiên, doanh nghiệp không hoàn toàn bị động trước làn sóng lỗi thời này. Các tổ chức chủ động, nỗ lực xây dựng khả năng chống chịu có thể tận dụng giải pháp quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) để quản lý hiệu quả rủi ro EOL. Phần mềm SCRM của Z2Data cung cấp bộ công cụ quản lý lỗi thời mạnh mẽ, được phát triển chuyên biệt cho mục đích này.
Dự báo vòng đời: Z2Data giúp doanh nghiệp của bạn nắm bắt mốc thời gian lỗi thời của các linh kiện dựa trên thuật toán dự báo vòng đời độc quyền. Thuật toán SCRM đánh giá các yếu tố như nhu cầu thị trường, địa điểm sản xuất và lộ trình công nghệ, từ đó dự đoán khi nào linh kiện bị nhà sản xuất loại bỏ. Đến hết năm 2024, độ chính xác của công cụ dự báo vòng đời của Z2Data đạt trên 90%.
Quản lý PCN: Z2Data cung cấp công cụ quản lý luồng công việc thông báo thay đổi sản phẩm (PCN) toàn diện, với khả năng phân loại và ưu tiên PCN theo mức độ khẩn cấp. Người dùng còn có thể tạo quy trình tùy chỉnh trên nền tảng, giao việc và phân công trách nhiệm cho các nhóm chuyên môn để giảm thiểu tác động của PCN một cách hiệu quả.
Sáp nhập và mua lại: Đội ngũ nghiên cứu của Z2Data theo dõi mọi thương vụ sáp nhập và mua lại của hàng chục nghìn nhà sản xuất, nhà cung cấp trên chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu. M&A là yếu tố then chốt gây lỗi thời, và đội ngũ của Z2Data liên tục cập nhật các sự kiện này cho dự báo vòng đời, bảo đảm số liệu EOL luôn phản ánh đúng diễn biến mới nhất trong ngành.
Dữ liệu thị trường thời gian thực: Cơ sở dữ liệu của Z2Data có hơn một tỷ linh kiện điện tử, bao gồm hơn 1.000 loại hàng hóa khác nhau. Z2Data ứng dụng AI để liên tục quét dữ liệu từ website nhà cung cấp và các nguồn uy tín, cung cấp thông tin thời gian thực về giá, tồn kho, thời gian giao hàng và các chỉ số then chốt khác. Mọi dữ liệu đều được kiểm duyệt thủ công trước khi tích hợp vào hệ thống.
Quy trình quản lý lỗi thời linh kiện: Nhờ các tính năng từ AMSYS, Z2Data cho phép doanh nghiệp xây dựng các quy trình dựa trên mức độ rủi ro lỗi thời. Các linh kiện có nguy cơ ngừng sản xuất cao sẽ kích hoạt quy trình tự động liên kết nhiều bộ phận chuyên môn, kịch bản ứng phó và sự giám sát cấp lãnh đạo.
Bằng cách ứng dụng toàn diện các tính năng này, doanh nghiệp của bạn có thể đưa ra lựa chọn thiết kế thông minh hơn, hiểu rõ vòng đời linh kiện, đồng thời xây dựng chiến lược ứng phó hiệu quả với mọi thử thách về lỗi thời.
Để tìm hiểu thêm về Z2Data và cách giải pháp quản lý lỗi thời của chúng tôi có thể hỗ trợ doanh nghiệp của bạn quản trị rủi ro EOL, hãy dùng thử miễn phí cùng chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.
