Sourcing đơn, sourcing độc quyền và multisourcing: khác biệt là gì?

Trong một thời gian dài, các nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và doanh nghiệp khác đã nhìn nhận việc tìm nguồn cung ứng và thu mua theo cách đơn giản, một chiều. Thiết lập quan hệ với một nhà cung cấp duy nhất gần như luôn được ưu tiên vì giúp duy trì liên tục, giảm thiểu sự phức tạp trong chuỗi cung ứng và mang lại nhiều lợi ích thông qua việc đầu tư vào mối quan hệ hợp tác lâu dài. Ngoài ra, chuỗi cung ứng trong quá khứ cũng không chịu áp lực lớn đến mức buộc doanh nghiệp phải phụ thuộc vào nhiều nhà cung cấp cùng lúc.

Tuy nhiên, thời kỳ đại dịch đã đặt ra thách thức đối với quan điểm truyền thống này. Tình trạng thiếu hụt sản xuất, khủng hoảng vận chuyển và những biến động mạnh đã làm xáo trộn chuỗi cung ứng toàn cầu trong năm 2020 và 2021, khiến những điểm yếu của chiến lược chỉ dựa vào một nguồn cung duy nhất trở nên rõ ràng và đau đớn. 

Doanh nghiệp trong các lĩnh vực chủ chốt như năng lượng, y tế, hàng không vũ trụ và quốc phòng đã chịu gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng trong hai năm đầu của thập niên 2020, với mức thiệt hại trung bình hàng năm của các doanh nghiệp lớn vượt 180 triệu USD. Trong những năm gần đây, các công ty đã chuyển đổi chiến lược thu mua một cách đáng kể. Theo một khảo sát của Deloitte công bố tháng 10/2022, 63% doanh nghiệp niêm yết đã tăng cường sử dụng chiến lược đa nguồn và song nguồn (tỷ lệ này còn cao hơn đối với doanh nghiệp tư nhân). Lý do cho sự thay đổi này không khó để nhận thấy: tổ chức bắt đầu hiểu rõ giá trị kinh tế do khả năng phục hồi chuỗi cung ứng mang lại — một biện pháp quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM - supply chain risk management) thường bắt đầu bằng việc hạn chế sự phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. 

Theo một khảo sát của Deloitte công bố tháng 10/2022, 63% doanh nghiệp niêm yết đã tăng cường sử dụng chiến lược đa nguồn và song nguồn (tỷ lệ này còn cao hơn ở doanh nghiệp tư nhân).

Vậy bản chất của sole sourcing là gì, và nó khác biệt ra sao so với các phương pháp thu mua thay thế như single sourcing và multisourcing?

Sole sourcing 

Dù các thuật ngữ “sole sourcing” và “single sourcing” thường bị dùng lẫn lộn, chúng thực tế ám chỉ những hoàn cảnh chuỗi cung ứng hoàn toàn khác nhau. Doanh nghiệp áp dụng sole sourcing khi chỉ hợp tác với một nhà cung cấp duy nhất để thu mua linh kiện, sản phẩm hoặc hàng hóa mà không có nhà cung cấp nào khác trên thị trường. Đơn vị mua không có lựa chọn nào ngoài việc làm việc với nhà sản xuất duy nhất còn tồn tại — hay nói cách khác, hoàn toàn không có lựa chọn thay thế. Theo một số định nghĩa, đây là điều kiện của thị trường độc quyền. 

Lợi ích

• Có được sản phẩm độc nhất vô nhị cùng công nghệ và tính năng độc quyền đi kèm. Trong nhiều trường hợp, sole sourcing được hình thành vì chỉ duy nhất một nhà cung cấp sở hữu khả năng sản xuất hàng hóa giá trị và khó tái tạo mà không công ty nào khác có thể tham gia thị trường cạnh tranh. 

• Giảm áp lực cho nhân sự doanh nghiệp. Khi áp dụng sole sourcing, chuyên viên chiến lược tìm nguồn cung và chuyên viên thu mua không phải nghiên cứu, xác định và tiếp cận nhiều nhà cung cấp. Họ cũng không cần đầu tư thời gian để khảo sát toàn bộ bức tranh các bên cung cấp trên thị trường. 

Rủi ro

• Phụ thuộc vào nguồn duy nhất. Khi doanh nghiệp chỉ có thể thu mua sản phẩm hoặc linh kiện từ một nhà cung cấp, họ chịu tổn thương nghiêm trọng trước mọi sự cố phát sinh tại nhà sản xuất đó. Bất kỳ điều gì, từ việc đóng cửa nhà máy, đình công lao động đến vấn đề tuân thủ đều có thể ngay lập tức tác động mạnh đến tính liên tục chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. 

• Kém khả năng thương lượng, thiếu đòn bẩy. Nhà cung cấp độc quyền thường được gọi là nhà cung cấp độc tôn vì nắm toàn quyền kiểm soát thị trường nhất định. Với ưu thế này — cùng việc không có đối thủ cạnh tranh — các nhà cung cấp này có quyền lực lớn đối với khách hàng. Họ có thể tự định giá, đặt ra rào cản gia nhập và quy định các điều kiện chung khi giao dịch. 

Vai trò của sole sourcing trong bối cảnh hiện nay 

Một ví dụ nổi bật về sole sourcing ngày nay là ngành sản xuất bán dẫn. Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) kiểm soát khoảng 55% thị phần toàn cầu đối với sản xuất chip theo hợp đồng, đồng thời sản xuất gần 90% lượng bán dẫn tiên tiến nhất thế giới (dùng cho các chức năng cao cấp như AI và điện toán lượng tử). Nhiều tập đoàn công nghệ lớn và lợi nhuận cao nhất thế giới hiện vẫn lựa chọn sole sourcing với TSMC bởi rất ít, nếu có, nhà máy đúc bán dẫn nào khác đủ khả năng sản xuất sản phẩm tương đương. 

Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) kiểm soát khoảng 55% thị phần toàn cầu đối với sản xuất chip theo hợp đồng, đồng thời sản xuất gần 90% lượng bán dẫn tiên tiến nhất thế giới (dùng cho các chức năng cao cấp như AI và điện toán lượng tử).

Những điều kiện này khiến nhiều tổ chức đánh giá thị trường sản xuất chip là độc quyền tuyệt đối. American Economic Liberties Project đã gọi TSMC là “nhà sản xuất độc quyền” đang “thống trị lĩnh vực sản xuất chip logic tiên tiến nhất”. Chừng nào chưa xuất hiện một nhà máy đối thủ đủ năng lực cung ứng sản phẩm cạnh tranh trên thị trường đặc thù này, các doanh nghiệp vẫn tiếp tục phụ thuộc vào sole sourcing với TSMC. 

Single sourcing 

Single sourcing tương tự sole sourcing ở điểm doanh nghiệp chỉ làm việc với một nhà cung cấp, nhưng khác biệt quan trọng nằm ở việc doanh nghiệp chủ động LỰA CHỌN một nhà sản xuất trong nhiều lựa chọn khả thi. Doanh nghiệp áp dụng single sourcing không hoạt động trong môi trường độc quyền và hoàn toàn có thể liên hệ nhà cung cấp thay thế để đàm phán giá tốt hơn, điều khoản thuận lợi hơn hoặc sản phẩm tốt hơn. 

Trong quá khứ, single sourcing từng được đánh giá là phương pháp thu mua tiện lợi, tối ưu nhất. Theo Deloitte, chiến lược single sourcing “truyền thống được xem là cách tiếp cận ưu tiên trong tìm nguồn cung ứng”.

Lợi ích

• Đơn giản, rõ ràng. Làm việc với một nhà cung cấp giúp giảm bớt gánh nặng cho đội ngũ thu mua, vốn thường phải duy trì và quản lý rất nhiều mối quan hệ chuỗi cung ứng. 

• Bình ổn giá, đảm bảo nguồn cung và ưu thế vượt trội. Ký thỏa thuận độc quyền với một nhà cung cấp cụ thể có thể mang lại nhiều đặc quyền trong thu mua như giá tốt hơn, nguồn cung đảm bảo và ưu tiên đặc biệt về dịch vụ, phân phối. 

• Minh bạch và cá nhân hóa. Quan hệ lâu dài với một nhà cung cấp thường dẫn tới sự thấu hiểu, niềm tin lẫn nhau, từ đó tăng hiệu quả truyền thông, minh bạch dữ liệu và dịch vụ cá nhân hóa tốt hơn. Dù lợi ích này khó đo lường, nhưng tổng thể giúp trải nghiệm sản xuất trở nên liền mạch hơn.

Rủi ro

• Tổn thương chuỗi cung ứng. Cũng như sole sourcing, doanh nghiệp chọn single sourcing cũng phải gánh mọi rủi ro từ phía nhà cung cấp: gián đoạn sản xuất, thiên tai khắc nghiệt, vấn đề tài chính hay tấn công mạng đều trực tiếp ảnh hưởng đến doanh nghiệp, gây gián đoạn sản xuất và chuỗi cung ứng. 

• Kìm hãm đổi mới. Khi nguồn cung được đảm bảo ổn định lâu dài, doanh nghiệp có thể rơi vào trạng thái tự mãn, ít mở rộng tiếp cận công nghệ mới hay giải pháp thay thế, bỏ lỡ các tiến bộ trong ngành. 

Tại sao single sourcing vẫn quan trọng hiện nay 

Single sourcing vẫn giữ vai trò là chiến lược thu mua phổ biến, phù hợp với quy mô và độ phức tạp cực lớn của chuỗi cung ứng hiện đại. Nhà sản xuất linh kiện điện tử có thể có hàng trăm nhà cung cấp trực tiếp và hàng nghìn ở các cấp dưới (ví dụ: nhà sản xuất ô tô thường có khoảng 18.000 nhà cung cấp trong toàn bộ chuỗi giá trị). Khi quy mô tìm nguồn cung quá lớn như vậy, việc duy trì chỉ một nhà cung cấp cho từng linh kiện hay cụm lắp ráp giúp giảm đáng kể áp lực vận hành và hậu cần. 

Nhà sản xuất linh kiện điện tử có hàng trăm nhà cung cấp trực tiếp và hàng nghìn ở các cấp dưới (ví dụ: nhà sản xuất ô tô thường có khoảng 18.000 nhà cung cấp trong toàn bộ chuỗi giá trị).

Rút gọn lại, sự đơn giản, trực tiếp giúp single sourcing duy trì sức hút hàng thập kỷ có thể còn giá trị hơn nữa trong bối cảnh chuỗi cung ứng phức tạp, đa lớp hiện nay trên toàn cầu năm 2024. 

Multisourcing 

Multisourcing (đa nguồn) là việc thiết lập quan hệ với nhiều nhà cung cấp cho cùng một sản phẩm, hoặc sản phẩm tương tự. Chiến lược tìm nguồn cung này đã gia tăng đáng kể trong 5 năm vừa qua, khi các gián đoạn kéo dài bởi đại dịch, bất ổn địa chính trị và căng thẳng thương mại leo thang gây tắc nghẽn chuỗi cung ứng và làm dấy lên nghi ngại với phương thức single sourcing truyền thống. 

Khi multisourcing trở nên phổ biến, một loạt thuật ngữ đồng nghĩa cũng xuất hiện như dual sourcing (song nguồn), competitive sourcing (tìm nguồn cạnh tranh) hay đa dạng hóa chuỗi cung ứng — tất cả đều cùng hướng tới việc giảm thiểu rủi ro từ sự phụ thuộc.

Lợi ích

• Quản lý rủi ro. Hầu hết các nhà sản xuất và chuyên gia tìm nguồn cung đều sẽ gọi lý do chuyển từ single sang multisourcing là cắt giảm rủi ro — dù được trình bày bằng nhiều thuật ngữ khác nhau. Multisourcing giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc chuỗi cung ứng, loại bỏ các điểm nghẽn đơn lẻ và hạn chế những yếu tố rủi ro tốn kém tiềm tàng. Theo các nghiên cứu tại Đại học Tennessee, “đa nguồn giúp giảm mức phơi nhiễm rủi ro của doanh nghiệp với nhiều loại gián đoạn: thiếu hụt, đình công, thiên tai, bất định công nghệ, đồng thời thúc đẩy cạnh tranh giữa nhà cung cấp”.

• Tăng sức mạnh thương lượng. Multisourcing giúp tạo động lực cạnh tranh giữa các nhà cung cấp. Làm việc với nhiều bên ngay từ đầu giúp doanh nghiệp tạo đòn bẩy giá trị thực tế. Nhà cung cấp nào biết mình phải cạnh tranh mới giữ được hợp đồng sẽ có xu hướng đưa ra giá hợp lý, điều khoản thuận lợi và thời gian giao hàng nhanh hơn. 

Rủi ro

• Tăng phức tạp và tốn thời gian. Dù dual sourcing giảm rủi ro, nâng cao năng lực phục hồi chuỗi cung ứng, nó cũng kéo theo nhiều việc hơn: đội thu mua phải quản lý thêm hợp đồng, liên hệ, giấy tờ và các yếu tố vận hành liên quan tới nhiều đối tác. 

• Quan hệ nhà cung cấp suy giảm. Nhà cung cấp biết khách hàng ngoài mình còn sử dụng thêm các nguồn khác có thể sẽ không mặn mà đầu tư xây dựng quan hệ như khi được độc quyền. Các đối tác này dễ giảm ưu tiên, minh bạch dữ liệu, thậm chí cung cấp dịch vụ ở mức thấp hơn. 

Vai trò của multisourcing trong bối cảnh hiện nay 

Multisourcing cực kỳ phù hợp với môi trường chuỗi cung ứng đầy biến động ngày nay. Đơn cử như doanh nghiệp Mỹ nhập hàng từ nhà sản xuất điện tử Trung Quốc liên tục đứng trước nguy cơ bị áp kiểm soát nhập khẩu mới, tăng thuế hoặc thậm chí bị cắt đứt hoàn toàn quan hệ với nhà cung cấp. Riêng mức thuế bán dẫn nhập từ Trung Quốc dự kiến sẽ tăng lên 50% vào năm 2025. Doanh nghiệp xây dựng quan hệ với nhiều nhà cung cấp sẽ linh hoạt hơn trước các rủi ro kiểu này. 

Riêng mức thuế bán dẫn nhập từ Trung Quốc dự kiến sẽ tăng lên 50% vào năm 2025.

Bên cạnh đó, số lượng thiên tai cực đoan trên toàn cầu ngày càng nhiều — từ bão tố, hạn hán cho đến lũ lụt nghiêm trọng — tiếp tục khiến chuỗi cung ứng toàn cầu thêm nhiều lỗ hổng. Doanh nghiệp duy trì single sourcing giữa lúc các thảm họa khí hậu hàng tỷ đô la liên tục xảy ra thực chất đang bỏ qua biện pháp gia cố bảo vệ trước các nguy cơ như đóng cửa nhà máy và gián đoạn sản xuất buộc phải đối mặt.

Đánh giá rủi ro nhà cung cấp trong thế giới đầy mối đe dọa 

Việc chủ động áp dụng các thực tiễn tìm nguồn cung cẩn trọng luôn là chiến lược quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) hiệu quả, nhưng doanh nghiệp cũng cần nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của việc hiểu rõ đối tác cung cấp của mình. Trước số lượng và sự đa dạng rủi ro mà nhà sản xuất ngày nay đối mặt, chưa bao giờ việc chủ động nghiên cứu đối tác lại cấp thiết như hiện nay. Điều này bao gồm tăng khả năng hiển thị dữ liệu các đối tác chuỗi cung ứng tiềm năng, thực hiện đánh giá rủi ro và xem xét kỹ lưỡng lý lịch pháp lý, tài chính. 

Doanh nghiệp mong muốn quản lý rủi ro nhà cung cấp toàn diện thường tận dụng các giải pháp phần mềm SCRM để hiện thực hóa mục tiêu. Z2Data, nền tảng dẫn đầu ngành, cung cấp cho khách hàng hồ sơ chuyên sâu của hơn 150.000 nhà cung cấp trên toàn thế giới. Công cụ này cho phép doanh nghiệp xem xét chi tiết từ báo cáo tài chính, hồ sơ bằng sáng chế, thay đổi nhân sự lãnh đạo, cho tới lịch sử kiện tụng. Hơn nữa, Z2Data chấm điểm rủi ro chi tiết cho hàng chục nghìn nhà cung cấp. Bằng cách kết hợp các tiêu chí như hiệu quả ESG (môi trường, xã hội và quản trị), mức độ minh bạch dữ liệu, bối cảnh địa chính trị và nhiều dữ liệu tài chính vào thuật toán độc quyền, công cụ cung cấp cho khách hàng cái nhìn toàn diện, có thể hành động được về mối đe dọa mà đối tác tiềm năng đem lại. 

Z2Data, nền tảng dẫn đầu ngành, cung cấp cho khách hàng hồ sơ chuyên sâu của hơn 150.000 nhà cung cấp trên toàn thế giới.

Để tìm hiểu thêm về Z2Data và kho dữ liệu chuyên sâu về nhà cung cấp mà nền tảng này mang lại, hãy đặt lịch demo miễn phí cùng chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.