Bên trong thỏa thuận chia sẻ doanh thu táo bạo của chính phủ Hoa Kỳ với các nhà sản xuất chip Nvidia & AMD

Chính phủ Hoa Kỳ gần đây đã công bố kế hoạch trích một phần doanh thu liên quan đến Trung Quốc từ hai công ty chip lớn của Mỹ. Bản tổng quan dưới đây sẽ giải đáp các câu hỏi quan trọng.

Michael Mariani

11 phút đọc
Bên trong thỏa thuận chia sẻ doanh thu táo bạo của chính phủ Hoa Kỳ với các nhà sản xuất chip Nvidia & AMD

Điểm nổi bật của bài viết:

  • Đổi lại giấy phép xuất khẩu cho phép Nvidia và AMD bán một số chip AI (trí tuệ nhân tạo) nhất định cho Trung Quốc, các công ty này đồng ý nộp cho Bộ Thương mại Mỹ 15% doanh thu từ các giao dịch này. 
  • Để hiểu thỏa thuận giữa Nvidia, AMD và chính phủ Mỹ có tác động sâu rộng thế nào, cần phải đánh giá bối cảnh rộng lớn hơn của cuộc xung đột công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc, bao gồm hàng loạt các hạn chế xuất khẩu cho Trung Quốc mà Mỹ đã áp dụng trong 5 năm qua. 
  • Trong những ngày sau khi thỏa thuận được công bố, các chuyên gia pháp lý đánh giá rõ ràng rằng thỏa thuận này có nhiều điểm mơ hồ về pháp lý. Điều I, Mục 9 của Hiến pháp Mỹ quy định: “Không có khoản thuế hay lệ phí nào được áp đặt lên hàng hóa xuất khẩu từ bất kỳ bang nào” — điều khoản này thường được gọi là Điều khoản Xuất khẩu. 

Nội dung của thỏa thuận chip AI? Các điều khoản và kích hoạt chính

Vào Chủ Nhật ngày 10/08, nhiều trang tin bắt đầu đưa tin rằng hai nhà sản xuất bán dẫn lớn của Mỹ là Nvidia và Advanced Micron Devices (AMD) đã đạt một thỏa thuận chưa từng có với chính phủ liên bang. Đổi lại việc cấp giấy phép xuất khẩu cho phép Nvidia và AMD bán chip AI nhất định cho Trung Quốc, các công ty này đã đồng ý trả cho Bộ Thương mại Mỹ 15% doanh thu phát sinh từ các giao dịch này. 

Nvidia sẽ được phép bán loại chip AI mang tên H20 cho khách hàng Trung Quốc, trong khi AMD sẽ được cấp phép xuất khẩu cho dòng chip MI308, cũng là một chip AI. 

Theo tin từ The New York Times, CEO Nvidia Jensen Huang đã có buổi gặp Tổng thống Trump vào Thứ Tư, ngày 06/08, trong đó thỏa thuận chia sẻ doanh thu giữa hãng sản xuất chip này và chính phủ được chốt lại. Dù tiến trình đàm phán thỏa thuận với AMD chưa được báo chí đưa chi tiết, công ty sản xuất chip tại Santa Clara cuối cùng cũng đạt được khuôn khổ thỏa thuận tương tự. 

Trong cuộc họp báo ngày 11/08, Tổng thống Trump xác nhận thỏa thuận và mô tả quá trình đạt được thỏa thuận, đồng thời cho biết ban đầu ông nhắm tới mức chia sẻ 20% doanh thu bán chip AI của Nvidia tại Trung Quốc. Tuy nhiên, Huang thuyết phục được tổng thống chấp nhận mức 15%. “Chúng tôi đã thương lượng một thỏa thuận nhỏ. Về cơ bản ông ấy đang bán một loại chip cũ,” Trump phát biểu. Sau khi thỏa thuận được công bố, Nvidia nhấn mạnh họ chỉ đang tuân thủ chỉ đạo của chính phủ Mỹ: “Chúng tôi tuân thủ các quy định do chính phủ Mỹ đặt ra khi tham gia thị trường toàn cầu,” Nvidia cho biết trong thông cáo gửi Associated Press. “Chúng tôi đã không chuyển giao H20 cho Trung Quốc trong nhiều tháng qua, tuy nhiên chúng tôi hy vọng các quy định kiểm soát xuất khẩu sẽ tạo điều kiện cho Mỹ cạnh tranh tại Trung Quốc cũng như trên toàn cầu.” 

Khái quát lịch sử cuộc chiến chip giữa Mỹ và Trung Quốc

Để hiểu mức độ ảnh hưởng của thỏa thuận đạt được giữa Nvidia, AMD và chính phủ Mỹ, cần xem xét bối cảnh rộng hơn của cuộc xung đột công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Mỹ đã liên tục thực thi các chính sách nhằm cản trở tiến bộ công nghệ của Trung Quốc kể từ tháng 05/2020, khi Bộ Thương mại Mỹ thông báo cấm các công ty sử dụng công nghệ Mỹ thiết kế hoặc sản xuất bán dẫn cho Huawei, một trong những công ty công nghệ lớn và thành công nhất Trung Quốc. Từ đó đến nay, chính phủ Mỹ đã liên tục ban hành nhiều biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với Trung Quốc. 

Dòng thời gian các hạn chế về giấy phép xuất khẩu của Mỹ đối với Trung Quốc

  • 05/2020: Bộ Thương mại Mỹ thông báo cấm các công ty sử dụng công nghệ Mỹ thiết kế hoặc sản xuất bán dẫn cho Huawei. Chỉ sau vài ngày, TSMC đã tuân thủ chỉ thị và ngừng nhận đơn đặt hàng từ Huawei. Đến năm 2023, lợi nhuận của tập đoàn viễn thông Trung Quốc đã giảm gần 70%.
  • 10/2022: Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) Mỹ áp dụng kiểm soát xuất khẩu với Trung Quốc, hạn chế các nhà sản xuất Mỹ gửi chip, thiết bị sản xuất bán dẫn (SME) và nhiều công nghệ liên quan khác. 
  • 10/2023: BIS mở rộng chế độ kiểm soát xuất khẩu đã thiết lập năm trước, bổ sung thêm nhiều mặt hàng bị hạn chế và đưa 13 công ty Trung Quốc vào Danh sách Thực thể. “Chính phủ Trung Quốc đang cố chuyển hướng nhiều công nghệ dân sự, đặc biệt trong lĩnh vực tính toán, không gian, AI và truyền thông sang các chương trình siêu máy tính phục vụ mục tiêu dân-quân sự hóa cũng như các lĩnh vực khác như giám sát có liên quan đến vi phạm nhân quyền,” một quan chức Bộ Thương mại giải thích khi các biện pháp hạn chế này được triển khai.

Thỏa thuận chia sẻ doanh thu của chính quyền Trump với Nvidia và AMD được chú ý vì đây là thay đổi lớn so với những nỗ lực gần đây của chính phủ Mỹ nhằm làm chậm tiến bộ công nghệ của Trung Quốc. Một phần các nỗ lực này tập trung ngăn cản Trung Quốc thực hiện học thuyết “hợp nhất dân-quân sự” mà nhiều người tin là trung tâm mục tiêu vượt Mỹ trở thành siêu cường. Ngược lại, cách tiếp cận của ông Trump có thể được xem mang tính giao dịch nhiều hơn chiến lược: miễn là Mỹ thu được lợi nhuận từ hoạt động thương mại giữa hai nền kinh tế, thì việc cung cấp phần cứng cho Trung Quốc phát triển công nghệ AI sẽ được cho phép.  

Thỏa thuận chia sẻ doanh thu giữa chính quyền Trump với Nvidia và AMD đáng chú ý vì là sự thay đổi lớn so với những nỗ lực gần đây của chính phủ Mỹ nhằm làm chậm tiến bộ công nghệ của Trung Quốc.

Tác động tài chính của giấy phép xuất khẩu chip AI 

Ảnh hưởng tài chính của thỏa thuận chia sẻ doanh thu là rất lớn, với việc cả Nvidia và AMD cam kết sẽ trích một phần thu nhập đáng kể trong tương lai cho ngân sách chính phủ Mỹ. 

  • Nvidia: Năm 2024, hãng thiết kế chip này đạt doanh thu khoảng 18 tỷ USD từ Trung Quốc. Nếu lấy con số này làm cơ sở, Nvidia có thể sẽ trả cho Bộ Thương mại Mỹ tới 2,7 tỷ USD mỗi năm để đổi lấy quyền tiếp cận thị trường Trung Quốc. 
  • AMD: Có quy mô nhỏ hơn đáng kể so với Nvidia, với doanh thu hằng năm dưới 26 tỷ USD năm 2024, AMD được cho là bán khoảng 800 triệu USD chip cho Trung Quốc mỗi năm. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ phải chuyển khoảng 120 triệu USD mỗi năm cho chính phủ Mỹ. 
  • Bộ Thương mại Mỹ: Thỏa thuận này có thể mang lại cho Bộ Thương mại Mỹ từ 2 đến 3 tỷ USD mỗi năm tùy theo doanh thu chip AI bán cho Trung Quốc của Nvidia và AMD. Dù đây có vẻ là con số lớn, nó vẫn nhỏ so với nguồn thuế quan hiện tại của chính quyền Trump — trong mỗi tháng 05, 06 và 07, chính phủ Mỹ thu về hơn 25 tỷ USD từ thuế quan. Tuy nhiên nếu đây là khởi đầu cho chính sách chia sẻ doanh thu lớn hơn, những con số hiện tại có thể tăng đáng kể.

Dù hầu hết các nhà phân tích đánh giá thỏa thuận này đáng để các nhà sản xuất chip Mỹ chấp nhận, điều đó không có nghĩa họ không chịu sức ép từ việc chia sẻ doanh thu. Nvidia được dự báo sẽ mất đi từ 8% đến 10% biên lợi nhuận gộp trên thị trường Trung Quốc, trong khi tỷ suất lợi nhuận của AMD giảm nhẹ hơn, vào khoảng 5%. 

Thỏa thuận chia sẻ doanh thu giữa Nvidia và AMD có vi phạm pháp luật không?

Dù chỉ mới được công bố khoảng một tuần, thỏa thuận này đã làm nổ ra cuộc tranh cãi dữ dội về tính hợp pháp của động thái táo bạo mà chính quyền Trump dành cho hai trong số các doanh nghiệp bán dẫn lớn nhất nước. 

  • Peter Harrell, một nhân sự Nhà Trắng phụ trách kinh tế quốc tế dưới thời Tổng thống Biden, đã khẳng định thỏa thuận này vi phạm Hiến pháp ngay sau khi nó được công bố. “Ngoài vấn đề chính sách, việc chỉ áp mức chia sẻ 15% doanh thu cho Nvidia và AMD muốn bán chip cao cấp vào Trung Quốc rõ ràng đã bị Hiến pháp cấm: Hiến pháp Mỹ ngăn chặn mọi loại thuế xuất khẩu,” ông phát biểu trên mạng xã hội ngày 10/08. 
  • Christopher Padilla, nguyên quan chức kiểm soát xuất khẩu dưới thời Tổng thống George W. Bush, miêu tả thỏa thuận này với Washington Post là “chưa từng có tiền lệ và nguy hiểm.” Ông nhấn mạnh rằng “kiểm soát xuất khẩu dùng để bảo vệ an ninh quốc gia, không phải để tăng thu cho chính phủ.” 

Trong những ngày sau khi thỏa thuận được công bố, các chuyên gia pháp lý càng nhấn mạnh các điểm mơ hồ về pháp lý. Điều I, Mục 9 của Hiến pháp Mỹ quy định: “Không có khoản thuế hay lệ phí nào được áp đặt lên hàng hóa xuất khẩu từ bất kỳ bang nào” — gọi là Điều khoản Xuất khẩu. Các quy định pháp luật mới hơn cũng đặt ra nghi vấn cho động thái này. Đạo luật Cải cách kiểm soát xuất khẩu năm 2018 dường như cấm rõ ràng việc thu phí liên quan đến hồ sơ cấp giấy phép xuất khẩu. 50 U.S.C. § 4815(c) quy định: “Không khoản phí nào có thể áp dụng liên quan đến việc nộp, xử lý hoặc xem xét bất kỳ đơn xin cấp giấy phép, cho phép hoặc yêu cầu nào liên quan đến các quy định thuộc thẩm quyền của chương luật này.”

Các quan chức chính quyền Trump thừa nhận vẫn đang tiếp tục làm việc để giải quyết các thách thức pháp lý nhằm hoàn thiện thỏa thuận đặc biệt và gây tranh cãi này. Ngày 14/08, thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Bộ Thương mại vẫn đang tập trung xử lý các vướng mắc để triển khai thỏa thuận. “Tính hợp pháp, cũng như quy trình thực hiện, vẫn đang được Bộ Thương mại xem xét và tôi xin phép chuyển câu hỏi cho họ nếu muốn biết thêm chi tiết về cách áp dụng,” bà phát biểu. 

Các quan chức chính quyền Trump thừa nhận vẫn đang tiếp tục xử lý các thách thức pháp lý liên quan đến việc hoàn thiện một thỏa thuận bất thường và gây nhiều tranh cãi.

Quản lý rủi ro chuỗi cung ứng hỗ trợ ứng phó dịch chuyển chuỗi cung ứng

Dù còn chưa được hoàn thiện, thỏa thuận chia sẻ doanh thu giữa Nvidia, AMD và chính phủ Mỹ có thể là dấu hiệu cho xu hướng mới với doanh nghiệp Mỹ và hoạt động xuất khẩu nói chung. Với sự không chắc chắn và biến động mà chính quyền Trump tạo ra cho cả chuỗi cung ứng trong nước lẫn quốc tế, các tổ chức cần dựa vào tính linh hoạt và khả năng quản lý rủi ro chủ động hơn bao giờ hết.

Nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) của Z2Data tích hợp khả năng hiển thị chuỗi cung ứng, đánh giá rủi ro, sub-tier intelligence và nhiều tính năng khác vào một công cụ toàn diện, giúp doanh nghiệp nhận diện và giảm thiểu rủi ro trong chuỗi cung ứng của bạn. Giải pháp SCRM của Z2Data cho phép doanh nghiệp tận dụng nhiều tính năng để nâng cao khả năng phục hồi trong toàn bộ mạng lưới sản xuất:

  • Bản đồ chuỗi cung ứng
  • Sub-Tier Intelligence
  • Đánh giá rủi ro dựng sẵn
  • Giám sát rủi ro thời gian thực
  • Phát hiện sự kiện và phân tích tác động
  • Đánh giá sự kiện ứng dụng AI

Để tìm hiểu thêm về Z2Data và cách các giải pháp của chúng tôi giúp doanh nghiệp điều hướng hiệu quả rủi ro chuỗi cung ứng biến động hiện nay, hãy đăng ký dùng thử miễn phí với chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.