:quality(85))
Makalenin Öne Çıkan Noktaları:
- Nvidia ve AMD'nin Çin'e belirli yapay zeka çipleri satma hakkını elde ettikleri ihracat lisanslarının karşılığında, firmalar bu satışlardan elde ettikleri gelirin %15'ini Ticaret Bakanlığı'na ödemeyi kabul etti.
- Nvidia, AMD ve ABD hükümeti arasında varılan anlaşmanın ne kadar önemli olduğunu anlamak için, ABD-Çin arası teknolojik çatışmanın daha geniş bağlamını ve ABD'nin son beş yılda Çin'e uygulamaya koyduğu çeşitli ihracat kısıtlamalarını değerlendirmek gerekir.
- Anlaşmanın duyurulmasından bu yana geçen günlerde hukuk uzmanları, anlaşmanın hukuki açıdan ne kadar belirsiz olduğuna özellikle dikkat çekti. ABD Anayasası'nın I. Maddesi 9. Bölümü'nde “Hiçbir Eyaletten ihraç edilen mallara vergi veya resim konulamaz” denmekte; bu bölüm genellikle İhracat Maddesi (Export Clause) olarak bilinir.
Yapay Zeka Çipi Anlaşmasında Neler Var? Temel Şartlar ve Tetikleyiciler
10 Ağustos Pazar günü, iki büyük ABD yarı iletken üreticisi Nvidia ve Advanced Micron Devices (AMD)’nin federal hükümet ile benzeri görülmemiş bir anlaşmaya vardığı çeşitli kaynaklarca bildirildi. Nvidia ve AMD'nin Çin'e belirli yapay zeka çiplerini satma hakkı elde ettiği ihracat lisanslarının karşılığında, firmalar bu satışlardan elde ettikleri gelirin %15'ini ABD Ticaret Bakanlığı'na ödemeyi kabul etti.
Nvidia, H20 isimli bir yapay zeka çipini Çinli müşterilere satma izni alırken, AMD ise MI308 model yapay zeka çipi için ihracat lisansı alacak.
The New York Times'ın haberine göre Nvidia CEO’su Jensen Huang, 6 Ağustos Çarşamba günü Başkan Trump ile bir araya gelerek gelir paylaşımı anlaşmasını yaptı. AMD’nin gelir paylaşımı anlaşmasının zaman çizelgesi aynı ölçüde detaylandırılmamış olsa da, Santa Clara merkezli çip firması da nihayetinde benzer bir çerçeve anlaşmasına imza attı.
11 Ağustos’taki basın toplantısında Başkan Trump, anlaşmayı doğrulayarak süreci anlattı ve başlangıçta Nvidia'nın Çin'e yaptığı yapay zeka çipi satışlarından %20 pay istediğini belirtti. Ancak Huang, başkanı %15'e razı etmeyi başardı. Trump, “Küçük bir pazarlık yaptık. Esasen eski bir çip satıyor,” dedi. Anlaşmanın duyurulmasının ardından Nvidia'dan yapılan açıklamada ise yalnızca federal hükümetin kendileri için belirlediği kurallara uyduklarını vurguladı: “Dünya piyasalarına katılımımızda ABD hükümetinin koyduğu kurallara uyarız,” şeklinde Associated Press’e açıklamada bulundular. “H20’yi aylardır Çin’e göndermiyor olsak da, ihracat kontrol kurallarının Amerika’nın Çin ve küresel çapta rekabet etmesini sağlayacağını umuyoruz.”
ABD-Çin Çip Savaşlarının Kısa Tarihi
Nvidia, AMD ve ABD hükümeti arasında varılan anlaşmanın etkilerini anlamak için ABD ile Çin arasındaki teknolojik çatışmanın daha büyük resmine bakmak gerekir. ABD, Çin’in teknolojik ilerlemesini engellemeyi hedefleyen politikaları en azından Mayıs 2020’den bu yana uygulamaya koyuyor; o dönemde ABD Ticaret Bakanlığı, Amerikan teknolojisi kullanan şirketlerin Çin’in en büyük teknoloji firmalarından Huawei için yarı iletken tasarımı veya üretimi yapmasını yasakladığını duyurdu. O tarihten bu yana ABD hükümeti, Çin’e yapılan ihracatlar üzerinde bir dizi kontrol uygulamaya başladı.
Çin'e Uygulanan ABD İhracat Lisansı Kısıtlamalarının Zaman Çizelgesi
- Mayıs 2020: ABD Ticaret Bakanlığı, Amerikan teknolojisi kullanan şirketlerin Huawei için yarı iletken tasarımı veya üretimi yapmasını yasakladığını açıkladı. TSMC, birkaç gün içinde direktife uyarak Huawei’den gelen siparişleri durdurdu. 2023 yılına gelindiğinde ise Çinli telekom devi kârının neredeyse %70 oranında düştüğü görüldü.
- Ekim 2022: ABD Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS), Çin’e yönelik ihracat kontrollerini uygulamaya alarak ABD’li üreticilerin çip, yarı iletken üretim ekipmanı (SME) ve çok çeşitli diğer ilgili teknolojileri göndermesini kısıtladı.
- Ekim 2023: BIS, bir önceki yılın ihracat kontrol rejimini genişleterek yasaklı ürün listesini büyüttü ve 13 Çinli şirkete yaptırım uygulanan Varlık Listesi’ne ekledi. Bir Ticaret Bakanlığı yetkilisi, kısıtlamalar yürürlüğe girdiği sırada şunu açıkladı: “Çin Halk Cumhuriyeti hükümeti, özellikle bilgi işlem, uzay, yapay zeka ve iletişim alanlarındaki birçok sivil teknolojiyi, sivil-askeri bütünleşme programlarına ve gözetim gibi insan hakları ihlalleriyle bağlantılı alanlara yönlendirmeye çalışıyor.”
Trump yönetiminin Nvidia ve AMD ile yaptığı gelir paylaşımı anlaşması, ABD hükümetinin son dönemde Çin’in teknolojik ilerlemesini engellemeye yönelik çabalarından ciddi şekilde ayrılmasıyla dikkat çekiyor. Bu çabaların odak noktalarından biri, Çin’in, ABD’yi süper güç olarak geride bırakma hedefinin temelinde olduğu düşünülen “sivil-askeri bütünleşme” doktrinini uygulamayı engellemekti. Buna karşılık Trump’ın yaklaşımı ise daha stratejik olmaktan uzak, daha çok işlemsel olarak değerlendirilebilir: ABD, iki ülke arasındaki ticaretten gelir elde ettiği sürece, Çin’e yapay zeka teknolojisini güçlendirecek donanımlar vermek kabul edilebilir.
Trump yönetiminin Nvidia ve AMD ile yaptığı gelir paylaşımı anlaşması, ABD hükümetinin son dönemde Çin’in teknolojik ilerlemesini engellemeye yönelik çabalarından ciddi şekilde ayrılmasıyla dikkat çekiyor.
Yapay Zeka Çiplerinin İhracat Lisansının Finansal Etkileri
Gelir paylaşımı anlaşmasının finansal sonuçları önemli; Nvidia ve AMD, ABD hükümetine önemli miktarda gelecekteki gelirlerini aktarmayı kabul etti.
- Nvidia: 2024 yılında çip tasarım firması, Çin’den yaklaşık 18 milyar $ gelir elde etti. Buna dayanarak, Nvidia'nın Çin pazarına erişim hakkı için Ticaret Bakanlığı'na yılda 2,7 milyar $’a kadar ödeme yapması olası.
- AMD: Nvidia’dan çok daha küçük olan AMD, 2024’te yıllık geliri 26 milyar doların biraz altında olsa da, Çin’e her yıl yaklaşık 800 milyon $ değerinde çip satıyor. Buna göre, üretici yılda yaklaşık 120 milyon $’ı ABD hükümetine aktaracak.
- ABD Ticaret Bakanlığı: Anlaşma, ABD Ticaret Bakanlığı'na yılda 2 ile 3 milyar $ arasında gelir sağlayabilir; bu rakamlar Nvidia ve AMD’nin Çin’e yaptığı yapay zeka çipi satışına bağlı olarak değişir. Bu miktar yüksek görünebilir, ancak Trump yönetiminin mevcut gümrük tarifesi rejiminden elde ettiği gelirle karşılaştırıldığında oldukça düşük kalır. Sadece Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarında ABD hükümeti tarifelerden 25 milyar $’ın üzerinde gelir elde etti. Yine de bu politika daha geniş gelir paylaşımı uygulamalarının başlangıcı olursa görece mütevazı olan bu rakamlar hızla artabilir.
Anlaşmayla ilgili görüş belirten çoğu analist, ABD’li çip üreticileri açısından anlaşmanın değerli olduğunu düşünse de, bu durum firmaların gelir paylaşımı nedeniyle baskı hissetmeyeceği anlamına gelmiyor. Nvidia’nın Çin pazarında brüt kâr marjının %8 ile %10 arasında azalması beklenirken, AMD’nin marjlarında ise yaklaşık %5’lik bir düşüş öngörülüyor.
Nvidia ve AMD'nin Gelir Paylaşımı Anlaşması Yasalara Aykırı mı?
Anlaşma henüz sadece yaklaşık bir haftadır kamuoyunda olsa da, Trump yönetiminin iki en büyük yerli yarı iletken firmasıyla yaptığı bu cesur hamleyle ilgili yasal olup olmadığı tartışmaları alevlendi.
- Biden yönetiminde uluslararası ekonomiye odaklanan Beyaz Saray görevlisi Peter Harrell, anlaşmanın duyurulmasının hemen ardından bunun anayasaya aykırı olduğunu belirtti. “Nvidia ve AMD’ye Çin’de ileri seviye çip satmaları için gelirlerinin %15'ini almak, yalnızca politik olarak değil anayasal olarak da sakıncalı. ABD Anayasası ihraç vergilerini kesin olarak yasaklar,” dedi ve bu görüşünü 10 Ağustos Pazar günü sosyal medyada paylaştı.
- George W. Bush yönetimi döneminde ihracat kontrol yetkilisi Christopher Padilla, anlaşmayı Washington Post’a “benzeri görülmemiş ve tehlikeli” olarak nitelendirdi. “İhracat kontrolleri, hükümete gelir sağlamak için değil ulusal güvenliği korumak için uygulanır,” diye açıklama yaptı.
Anlaşmanın açıklanmasından bu yana hukuk uzmanları, anlaşmanın hukuki açıdan ne kadar muğlak olduğuna daha da fazla dikkat çekti. ABD Anayasası'nın I. Maddesi 9. Bölümü'nde “Hiçbir Eyaletten ihraç edilen mallara vergi veya resim konulamaz” ifadesi yer almakta olup, bu bölüm genelde İhracat Maddesi (Export Clause) olarak bilinir. Daha yakın tarihli yasa düzenlemeleri de bu hamleyi şüpheli kılıyor. 2018 İhracat Kontrol Reform Yasası, ihracat lisanslarıyla bağlantılı ücretlerin alınmasını açıkça yasaklıyor gibi görünmekte. 50 U.S.C. § 4815(c) maddesinde şu ifade yer alır: “Bu alt bölüm altındaki herhangi bir düzenleme kapsamında bir lisans veya başka bir yetkilendirme veya diğer bir talep için yapılan başvurunun sunulması, işlenmesi veya değerlendirilmesiyle bağlantılı olarak hiçbir ücret alınamaz.”
Trump yönetimi yetkilileri, alışılmışın ve tartışmanın dışında kalan bu anlaşmanın yasal zorlukları üzerinde çalışmaya devam ettiklerini kabul etti. 14 Ağustos’ta Beyaz Saray basın sekreteri Karoline Leavitt, Ticaret Bakanlığı’nın anlaşmayı çeşitli engellerden geçirmek için çalışmayı sürdürdüğünü belirtti. “Bu işin yasallığı ve işleyiş mekanizması hâlâ Ticaret Bakanlığı tarafından olgunlaştırılıyor; nasıl uygulanacağıyla ilgili daha fazla detay için onları takip etmenizi öneririm,” dedi.
Trump yönetimi yetkilileri, alışılmışın ve tartışmalı bu anlaşmanın yasal zorlukları üzerinde çalışmaya devam ettiklerini kabul etti.
Tedarik Zinciri Risk Yönetimi, Değişen Tedarik Zincirlerine Uyumda Destek Olur
Henüz kesinleşmemiş olsa da, Nvidia, AMD ve ABD hükümeti arasındaki gelir paylaşımı anlaşması, ABD’li şirketler ve özellikle de ihracatları için önümüzdeki dönemin bir habercisi olabilir. Trump yönetiminin gerek yurt içinde, gerekse uluslararası tedarik zincirlerine getirdiği belirsizlik ve değişkenlik göz önüne alındığında, kuruluşların çeviklik ve proaktif risk yönetimine her zamankinden daha fazla güvenebilmeleri gerekmektedir.
Tedarik zinciri risk yönetimi (SCRM) platformu Z2Data, tedarik zinciri görünürlüğü, risk değerlendirmesi, alt katman zekâsı ve daha birçok yeteneği bir araya getirerek tedarik zincirinizde riskleri belirlemek ve azaltmak için kapsayıcı bir araç sunar. Z2Data’nın SCRM çözümü, üretim ağlarınız genelinde dayanıklılığı artırmanıza yardımcı olacak kapsamlı özellikler sunar:
- Tedarik Zinciri Haritalama
- Sub-Tier Intelligence
- Hazır Risk Değerlendirmeleri
- Gerçek Zamanlı Risk İzleme
- Olay Tespiti ve Etki Analizi
- Yapay Zekâ Destekli Olay Değerlendirmeleri
Z2Data hakkında ve çözümlerinin günümüzün dalgalı tedarik zinciri risk ortamında şirketlerinizi nasıl destekleyebileceğiyle ilgili daha fazla bilgi almak için ürün uzmanlarımızdan biriyle ücretsiz deneme planlayın.
