:quality(85))
Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası (UFLPA), ABD'li işletmelerin Çin’in Sincan-Uygur Özerk Bölgesi'nden (XUAR) veya ülkenin devlet destekli zorla çalıştırma programlarına katılan herhangi bir şirketten tedarik edilen herhangi bir ürünü ithal etmesini yasaklamaktadır ve yeni bir uygulama aşamasına geçmektedir.
:quality(85))
2022 yılında ilk uygulamaya başlanmasından hemen sonraki ilk aylardan itibaren, bu düzenlemenin yaptırım kapsamının genişletilmesi için güçlü iki partili bir destek bulunmaktadır. Aynı zamanda, Human Rights Watch gibi araştırma kuruluşları ve Sheffield Hallam Üniversitesi’nin Helena Kennedy Centre for International Justice da dahil olmak üzere çeşitli sivil toplum kuruluşları (STK'lar), Çin’in Sincan’daki kapsamlı zorla çalıştırma faaliyetleriyle bağlantılı yeni ticari zincirleri ortaya koyan araştırmalar yapmaya ve bulgular yayımlamaya devam etmişlerdir. Bu araştırmalar, XUAR ile dünyanın en büyük endüstrilerinden bazıları arasında endişe verici, sistematik bağlantıları açığa çıkarmış; küresel tedarik zincirlerine bakışımıza ve bu zincirlerin köklü, kurumsallaşmış insan hakları ihlalleriyle nasıl ayrılmaz biçimde ilişkili olduğuna dair anlayışımızı dönüştürmüştür.
Bu gelişmelerin etkisiyle, ABD İç Güvenlik Bakanlığı (DHS), Zorla Çalıştırmayı Yaptırım Görev Gücü (FLETF) ve Gümrük ve Sınır Koruma (CBP), 2024 yılında UFLPA yaptırımlarını artırmaya başlamıştır. Bunun sonuçlarını ABD’nin 328 giriş limanının tamamında açıkça görebilirsiniz.
Değişiklikler arasında şunlar yer almaktadır:
- Hem gözaltı sıklığında hem de gözaltına alınan gönderilerin toplam değerinde önemli artış
- CBP'nin hedef sektörlerini sadece öncelikli sektörler ile (ör. hazır giyim) sınırlamayıp genişletmesi
- Kurumun birçok yeni ürün ve materyali durdurarak UFLPA incelemesine tabi tutması
Bütün bu unsurlar bir araya geldiğinde, UFLPA için yoğun geçen birkaç aya işaret ediyor. Şayet bu tablo, şirketlerin yılın geri kalanı için neler bekleyebileceğine dair bir gösterge ise, 2024 yılı Amerika’daki tedarik zincirlerinde zorla çalıştırmaya yönelik önlemlerin daha da sertleştiği bir yıl olacak gibi görünüyor.
2024 Birinci Çeyreğinde UFLPA Yaptırımlarında Dikkat Çeken Trendler
Düzenlemenin ilk olarak Haziran 2022’de yürürlüğe girmesinin ardından geçen aylarda, Gümrük ve Sınır Koruma kurumu nispeten temkinli ve dereceli bir yaptırım yaklaşımı benimsemişti. UFLPA’nın yürürlükte olduğu ilk altı ayda, CBP yaklaşık 750 milyon dolar değerinde gönderiyi gözaltına aldı. 2024 yılına geldiğimizde ise, kurumun uygulamaları çok daha agresif hale geldi. Yılın ilk çeyreğinde CBP, UFLPA kapsamında 800 milyon dolardan fazla ithalatı durdurdu; bu rakam, önceki yılın aynı dönemine göre neredeyse üç katlık bir artışı temsil ediyor. Kamuya açık verilerin bulunduğu son aya bakıldığında, Mart 2024, yürürlüğe girişinden bu yana şimdiye kadar herhangi bir dönem için en yüksek gözaltı değerinin görüldüğü ay oldu (Şubat ayı ise çok yakın bir ikinci sırada yer aldı).
Dikkat edilmesi gereken ikinci önemli trend, CBP’nin elektronikleri giderek daha fazla odağa almasıdır. Bu sektör FLETF tarafından yasanın başından beri öncelikli tutulsa da, bu yıl orantısız şekilde büyük bir hedef haline gelmiştir. CBP'nin Ocak, Şubat ve Mart’ta gözaltına aldığı 830 milyon dolar değerindeki ithalatın neredeyse %94’ü elektronik sektöründen gelmektedir. Geçtiğimiz yıl boyunca yapılan geniş kapsamlı haberler, bu gözaltıların büyük bölümünün güneş enerjisi modülleri ve ekipmanları için olduğunu (örneğin sektörün polisilikonunun önemli bölümünü Sincan’dan tedarik etmesi) gösterse de, CBP’nin odağını diğer elektronik ürünlere de genişlettiği giderek daha fazla ortaya çıkmaktadır.
UFLPA'nın Kapsamının Genişletilmesi: Polisilikon, Pamuk ve Domatesin Ötesinde
UFLPA ilk olarak 2022 yazında yürürlüğe girdiğinde, FLETF üç öncelikli sektörü belirlemişti: polisilikon, pamuk ve domates. Yaklaşık iki yıldır CBP bu önceliklere büyük ölçüde bağlı kalmış, elektronik, hazır giyim, ayakkabı ve tekstil ile tarım ürünleri toplam gözaltıların %70’inden fazlasını oluşturmuştur. Ancak geçen yıl içinde ortaya çıkan ve sayıları giderek artan deliller, UFLPA’dan sorumlu kurumların yaptırımı genişletme ve yeni ürünleri yasanın kapsamına alma niyetinde olduğunu göstermektedir.
Geçen yaz, ABD İç Güvenlik Bakanlığı ve ilgili kurumsal görev gücü, Kongre’ye sundukları güncellenmiş raporda, Çin’in zorla çalıştırma operasyonlarına katılım için yeni “potansiyel risk alanları” hakkında güncel kalmak üzere STK’lar ve akademik araştırma merkezleriyle yakın çalışacaklarını açıkladı. Bu kategoriler arasında alüminyum, çelik, vinil ürünler, piller, bakır, lastikler ve diğer otomotiv parçaları yer almaktadır. Raporda söz konusu ürünlerin zorla çalıştırmayla ilişkisi olup olmadığının “izleneceği” belirtilse de, bu açıklamalar UFLPA'nın gelişen stratejisi ve odağına dair bir bakış sunmaktadır.
CBP’nin yetki alanının genişlediğinin bir diğer net göstergesi ise kurumun gözaltı bildirimlerinde gözlemlenmektedir. Bu formlar, iş ithalatçılara UFLPA kapsamında gözaltına alınan gönderileri serbest bırakmak için sunmaları gereken belgeler hakkında rehberlik sağlar ve düzenlemeye tabi belirli ürünler için de yönergeler içerir. Bildirim, CBP’nin yaptırım yetkisinin genişlemesini yansıtacak şekilde birçok kez güncellenmiş olup, artık alüminyum, çelik, piller, polivinil klorür (PVC) ürünler ve araç lastiklerini de kapsamaktadır. Bu yeni ürün kategorileri henüz UFLPA’nın resmi uygulama istatistiklerinde belirgin şekilde öne çıkmasa da, CBP’nin 2023 raporunda belirtilen potansiyel risk alanlarını izleme konusunda temel hazırlıklarını yaptığı görülmektedir.
Daha Kapsamlı UFLPA Yaptırımı Çok Yakında
2024’ün ilk birkaç ayının ötesine baktığımızda, yakın zamanda yaşanan çeşitli gelişmeler, yılın ikinci yarısında UFLPA’nın daha da güçlü bir şekilde uygulanacağının sinyalini vermektedir.
Bu yılın Mart ayında, ABD Kongresi İç Güvenlik Bakanlığı için açıklayıcı bazı bütçe artışları içeren bir ödenek yasasını onayladı. Öncelikle, DHS’ye ABD giriş limanlarında zorla çalıştırmaya karşı mücadele amacıyla geçen yılın bütçesine ek olarak 20 milyon dolar daha tahsis edildi. Ayrıca Kongre, CBP’nin Ticaret Ofisi için 420 milyon doların üzerinde bir bütçe ayırdı; bu rakam kurumun talebini 10 milyon doların üzerinde aştı. Söz konusu yasa, ayrılan bu ek fonların “CBP'nin zorla çalıştırmaya karşı faaliyetlerde planlanan kesintilerine son verilmesi” amacıyla kullanılmasını açıkça belirtti. Son olarak, CBP’ye özellikle 150 yeni memur alımı için 20 milyon dolar ayrıldı. Tüm bu mali destekler, federal hükümetin UFLPA yaptırımlarının ölçeğini büyütmek ve daha fazla sektörü yasanın denetimine tabi tutmak konusundaki kararlılığının açık göstergesidir.
Yılın aynı döneminde, CBP Philadelphia’da sektör profesyonellerine yönelik Ticaretin Kolaylaştırılması ve Kargo Güvenliği Zirvesi düzenledi. Konferans sırasında, İç Güvenlik Bakanlığı’nda hali hazırda politika danışmanı olarak görev yapan ve daha önce Sheffield Hallam Üniversitesi’nde insan hakları profesörü olan Laura Murphy (DHS ve FLETF için zorla çalıştırma konusunda başlıca bilgi kaynağı), bir panelde konuştu. CBP'nin UFLPA Kurum Listesi hakkında konuşurken, ajansın daha fazla Çinli şirketin ABD’ye ürün ihracatını yasaklama planlarını açık ve kesin bir şekilde dile getirdi. “Gerçekten de kurum listesini güçlendirme ve genişletmeye odaklandık,” dedi Murphy. “Önümüzdeki birkaç ay içinde birçok yeni kurumun listeye eklenmesini bekliyoruz.”
Tüm bu gelişmeler UFLPA'nın tarihinde büyük bir dönüm noktası sayılmasa da, CBP'nin yasanın uygulanmasında önümüzdeki aylarda ve 2025’e doğru hangi yöne ilerlediğine ilişkin önemli göstergeler sunmaktadır. Kurumun halka açık verileri, 2024 yılının ilk çeyreğinde UFLPA kapsamında rekor seviyede gözaltı yaşandığına dair tartışmasız kanıtlar ortaya koymaktadır. Washington’dan gelen fonlar, mesajlar ve genel söylem ise bu genişleme eğiliminin büyük olasılıkla hız kesmeden ve hatta artan bir ivmeyle süreceğine işaret etmektedir.
