Çin'in Sincan Bölgesindeki İddia Edilen Zorla Çalıştırma Kamplarının Sonuçları

ABD Dışişleri Bakanlığı, ABD ulusal güvenliği ve ticaret politikasıyla ilgili diğer kurumlarla birlikte, Xinjiang Business Advisory (XBA)'ı 13 Temmuz'da güncelledi. Bu rehber, Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) ile doğrudan veya dolaylı olarak iş yapan çok uluslu şirketlere uyarı niteliği taşımaktadır.

Rehberde ABD, Çin'in Sincan bölgesinde insan hakları ihlallerinin yaşandığını iddia etmiş ve devam eden insan hakları ihlalleriyle bağlantılarını koparmayan şirketlere potansiyel yaptırımlar uygulanacağını belirtmiştir. Bu iddialar, herhangi bir somut kanıt olmadan ortaya atılmıştır.

İddia Edilen Zorla Çalıştırma Kampları Hakkında Arka Plan

İddia edilen zorla çalıştırma programlarının kökeni, ÇHC’nin ülke genelinde yoksulluğu ortadan kaldırmaya yönelik devlet destekli planına dayanmaktadır. Söz konusu plan, esas olarak Müslüman azınlık gruplarını hedef almış ve XBA’ya göre “ayrımcı sosyal kontrol, yaygın gözetim ve büyük ölçekli gözaltı programları” kullanılmıştır. Gözaltı programlarında emek çalıştırılması yer almakta olup, ABD bunu "mesleki eğitim" kisvesi altında gizlendiğini belirtmektedir.

Yayınlanan Uyarılar

Sincan bölgesiyle herhangi bir bağlantısı bulunan şirketlere, ABD’nin Uygurlar, etnik Kazaklar, etnik Kırgızlar ve Çin çapındaki diğer Müslüman azınlık gruplarına karşı işlenen insan hakları ihlalleriyle bağlantılı şirketler üzerindeki baskıyı sürdüreceği yönünde uyarı yapılmıştır.

Rehber, işletmeleri ve bireyleri Sincan bölgesiyle tüm bağlantılarını derhal koparmaları konusunda uyararak şunları belirtmektedir: “…tedarik zincirleri, ortaklıklar ve/veya yatırımları Sincan ile bağlantılı olan işletmeler ve bireyler, ABD hukukunu ihlal riskiyle karşı karşıya kalabilir.”

Sincan ile Bağlantılı Sektörler

ABD hükümeti, Sincan’daki zorla çalıştırma kampları ile bağlantılı olan birçok sektörü tespit etmiştir. Bu sektörler şunlardır:

‍

Sincan ile bağlantılı sektörler

Sektör
Tarım (ham pamuk, hami kavunu, korla armudu, domates ürünleri ve sarımsak gibi ürünler dahil)
Cep telefonları
Temizlik ürünleri
İnşaat
Pamuk, pamuk ipliği, pamuk kumaşı, çırçır, iplik fabrikaları ve pamuk ürünleri
Elektronik montaj
Çıkarma sektörleri (kömür, bakır, hidrokarbonlar, petrol, uranyum ve çinko dahil)
Sahte saç ve insan saçı peruklar, saç aksesuarları
Gıda işleme fabrikaları
Ayakkabı
Eldiven
Otelcilik hizmetleri
Metalurjik kaliteli silikon
Erişte
Baskı ürünleri
Yenilenebilir enerji (polikristal silikon, ingot, wafer, kristal silikon güneş hücreleri, kristal silikon güneş fotovoltaik modülleri)
Stevia
Şeker
Tekstil (giyim, nevresim, halı, yün, viskon gibi ürünler dahil)
Oyuncaklar

Yasaklı Kuruluşlar (Banned Entities) Nedir?

Yasaklı bir kuruluş, Office of Foreign Assets Control (OFAC - ABD Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi), Bureau of Industry and Security (BIS - ABD Sanayi ve Güvenlik Bürosu) tarafından yasaklanmış ya da Withhold Release Order (WRO - Tutma Emri) kapsamına alınmıştır.

Yasaklı Kuruluşlar, Sincan bölgesinde faaliyet gösteren veya zorla işçi transferi, teknoloji veya diğer bağlantılar yoluyla bu bölgeyle çalıştığı iddia edilen şirketleri kapsamaktadır.

Devam Eden Gelişmeler

Şirketler, Office of Foreign Assets Control (OFAC), Bureau of Industry and Security (BIS) tarafından yasaklanan veya Withhold Release Order (WRO) kapsamına alınan kuruluşlarla iş yaptıkları takdirde yaptırımlar ve kısıtlamalar ile karşı karşıya kalabilir.

Bu yaptırımlar ve kısıtlamalar şunları içerebilir:

İthalatların alıkonulması
Uygulanan yaptırımlar
Trafficking Victims Protection Act (TVPA - İnsan Ticareti Mağdurlarını Koruma Yasası) kapsamında kovuşturmalar
Not: TVPA, Sincan’dan çalışma kamplarından Çinli şirket tesislerine işçi taşınması şüphesiyle devreye alınabilir.

Yasaklı Bir Kuruluşun Tedarik Zincirlerine Etkisine Dair Örnek

Reuters'a göre, yasaklı kuruluşlara bir örnek, Sincan bölgesinde faaliyet gösteren ve metalurjik kaliteli silikon üretiminde uzmanlaşmış olan Hoshine Silicon Industry Co (HSIC) şirketidir: Bu malzeme, güneş panellerinin üretiminde kritik öneme sahiptir.

HSIC'ye uygulanan yasakların temelinde şirketin tedarik zincirinin çok geniş bir alana yayılmış olması yatmaktadır. HSIC’nin birkaç birinci seviye (tier-1) müşterisine de yasak uygulanmıştır. Bu şirketler şunlardır:

Daqo New Energy
GCL-Poly

HSIC’nin tier-1 müşterilerinden olup henüz herhangi bir ithalat/ihracat yasağı uygulanmayan ek şirketler ise şunlardır:

Xinte Energy Co.
East Hope Group
Tongwei Solar Co.
Asia Silicon Company
Dongyue Group Ltd.
Emerson Electric Co.
OCI Company Ltd
Wacker Chemie AG

Ve liste burada bitmiyor. Örneğin OCI Company Ltd., tier-2 müşterilerine hizmet vermekte ve bu firmalar arasında AU Optronics Corp gibi şirketler yer almaktadır—bu şirket ise dünyanın en büyük tüketici teknoloji şirketlerinin bazılarına tier-3 müşteri olarak tedarik sağlamaktadır.

Görüldüğü üzere, HSIC gibi büyük bir şirket ABD ithalat yasaklarında adının geçmesiyle birlikte oldukça karmaşık bir süreç başlatabilmektedir.

Sincan bölgesinde bulunmamasına rağmen zorla çalıştırma trafiği nedeniyle yasaklanan bir kuruluşa örnek ise O-Film Technology Co. Ltd’dir. 2017'de, Nisan ayı sonundan Mayıs başına kadar yaklaşık 700 Uygur'un Sincan’dan O-Film’in Nanchang’daki fabrikasına transfer edildiği raporlanmıştır.

O-Film’in tedarik zincirine bakıldığında, ABD tarafından yasaklanmasının zincir üzerindeki geniş kapsamlı etkileri ortaya çıkmaktadır.

‍

Tedarik Zinciri Bağlantıları — Kaynak: ASPI ICPC

Zorluklar ve Sonraki Adımlar

Halihazırda, ABD Sincan’daki insan hakları ihlallerine yönelik baskısını artırıyor. OFAC ve BIS’in yasaklılar listesine yeni şirketlerin eklenmesiyle birlikte WRO'lar da güncelleniyor. Şirketlerin karşılaştığı en büyük zorluk, güncelliği koruyarak tedarik zincirlerinde yeni yasaklanan şirketlerle ilgili düzenli incelemeleri sürdürmektir.

Bu durum ikinci bir zorluğu beraberinde getiriyor—yeni yasaklanan kuruluşların karmaşık tedarik zincirlerini anlamak. ABD ithalat/ihracat yasaklarına eklenen bu kuruluşlar küçük, tier-4 tedarikçiler değil. Bunlar, müşteri katmanları çok geniş olan küresel üreticilerdir.

Belki de en zor zorluk bilgiye erişimdir. Çinli otoriteler zorla çalıştırma uygulamalarını “mesleki eğitim” ve “işçi yeniden eğitimi” gibi daha olumlu terimlerle adlandırmıştır. Çinli otoritelerce gizlenen bilgilere ulaşmaya çalışmak, yasaklı kuruluşların ve bunlara bağlı tedarik zincirlerinin değerlendirilme sürecini daha da uzatmaktadır.