:quality(85))
Najważniejsze informacje z artykułu:
- Choć praca przymusowa nie była w ostatnich latach głównym zagrożeniem dla łańcucha dostaw, w najbliższej przyszłości ponownie stanie się istotnym ryzykiem. Jest to szczególnie widoczne na arenie międzynarodowej, gdzie wiele państw zaostrza egzekwowanie sankcji związanych z pracą przymusową.
- Mimo że liczba działań egzekucyjnych w ramach UFLPA (Uyghur Forced Labor Prevention Act) spadła w 2025 roku, pojawiają się sygnały, że w 2026 roku amerykańska ustawa oraz inne przepisy dotyczące pracy przymusowej mogą być egzekwowane z większą intensywnością.
- Dodatkowo, od 2027 roku w pełni wdrożone zostanie unijne Rozporządzenie dotyczące pracy przymusowej (EU 2024/3015). Nadchodząca dyrektywa ma całkowicie zakazać importu, sprzedaży oraz eksportu produktów powstałych z wykorzystaniem pracy przymusowej na terenie UE.
Biorąc pod uwagę liczne zmienne w łańcuchu dostaw, które pojawiły się w ostatnich latach — cła, konflikty zbrojne, niedobory surowców — łatwo stracić z oczu wymóg zgodności z przepisami, który w ostatnim czasie był stosunkowo mniej widoczny: chodzi o pracę przymusową.
Szczególnie dotyczy to Stanów Zjednoczonych. Dane dotyczące egzekwowania Uyghur Forced Labor Prevention Act (UFLPA) są wyraźnie niższe niż w poprzednich latach. Administracja Trumpa przekierowała uwagę Customs and Border Patrol (CBP) na egzekwowanie ceł. W wielu agencjach odpowiedzialnych za sankcje zmniejszono zatrudnienie. W latach 2025–2026 egzekwowanie sankcji związanych z pracą przymusową faktycznie przestało być priorytetem politycznym w Stanach Zjednoczonych.
Jednak choć praca przymusowa nie była w ostatnim roku głównym zagrożeniem dla łańcucha dostaw, już wkrótce ponownie stanie się poważnym ryzykiem. Jest to szczególnie istotne na rynku globalnym, gdzie kraje zaostrzają egzekwowanie sankcji za pracę przymusową. Obowiązują już lub wkrótce wejdą w życie liczne kluczowe przepisy. Najważniejsze z nich podsumowujemy i omawiamy poniżej.
Dla zdecydowanej większości globalnych organizacji w 2026 roku weryfikacja pod kątem pracy przymusowej oraz przestrzeganie z nią związanych przepisów nie jest kwestią dowolną — to niezbędny element kompleksowego programu zgodności.
Sankcje za pracę przymusową w USA
Na początku 2026 roku pod egidą UFLPA zatrzymano lub przejęto towary o wartości ponad 3,9 mld USD. W cztery lata od wejścia w życie ustawy w 2022 roku doszło do 42 000 zatrzymań. UFLPA wyróżnia się na tle innych amerykańskich sankcji za pracę przymusową jako jedno z nielicznych narzędzi, które faktycznie prowadzi do konfiskaty towarów na granicy. W ostatnich latach Customs and Border Protection (CBP) uzyskała uprawnienia do konfiskaty produktów pochodzących z regionu Ujgurów w Chinach lub powiązanych z firmami mającymi historię wykorzystywania Ujgurów.
W efekcie wiele amerykańskich firm i importerów uważniej śledzi ustawę oraz jej skutki dla importu. Choć w 2025 roku pojawiły się nowe aktualizacje dotyczące UFLPA, administracja Trumpa nie rozszerzyła oficjalnych list. CBP koncentruje się obecnie na realizacji priorytetów taryfowych tej administracji.
Z uwagi na ryzyko konfiskat i utraty reputacji wynikające z braku zgodności z przepisami dotyczącymi pracy przymusowej, firmy powinny stale monitorować potencjalne powiązania łańcucha dostaw z regionem Ujgurów w Chinach. Mimo przejściowego wyciszenia aktywności, UFLPA pozostaje dynamicznym aktem, który wielokrotnie ewoluował, zmieniając zakres i punkt ciężkości w sposób mogący zaskoczyć nieprzygotowane firmy na amerykańskich przejściach granicznych.
Mimo przejściowego wyciszenia aktywności, UFLPA pozostaje dynamicznym aktem, który wielokrotnie ewoluował, zmieniając zakres i punkt ciężkości w sposób mogący zaskoczyć nieprzygotowane firmy na amerykańskich przejściach granicznych.
Na co zwrócić uwagę w 2026 roku
Mimo że działania egzekucyjne UFLPA wyhamowały w 2025 roku, pojawiają się sygnały, że już w 2026 roku UFLPA oraz inne przepisy dotyczące pracy przymusowej w USA mogą być egzekwowane bardziej rygorystycznie.
W grudniu 2025 roku trzynastu członków Kongresu podpisało list do CBP, wyrażający zaniepokojenie brakiem nowych pozycji na UFLPA Entity List od 15 stycznia 2025 roku — mimo utrzymujących się dowodów na powszechne przemieszczenia pracowników przymusowych w regionie Ujgurów w Chinach. Dodatkowo rośnie presja organizacji społecznych działających poza wpływami politycznymi, które stale apelują o większą odpowiedzialność za praktyki pracy przymusowej w Chinach.
Należy też brać pod uwagę możliwość ogłoszenia tzw. „rebound announcement”, czyli dodania naraz dziesiątek nowych podmiotów do listy oraz szybkiego rozpoczęcia egzekwowania sankcji. Taki nagły zwrot to szczególne ryzyko dla firm, które nie prowadzą aktywnej weryfikacji swojego łańcucha dostaw pod kątem pracy przymusowej — brak należytej staranności może doprowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i reputacyjnych. W celu ograniczenia tego ryzyka Z2Data prowadzi Sanctions Watchlist — listę firm wysokiego ryzyka z wiarygodnymi zarzutami o łamanie praw dotyczących pracy przymusowej, która może stanowić cenione źródło referencyjne dla organizacji chcących proaktywnie ocenić swój łańcuch dostaw pod kątem narażenia na takie podmioty.
Ogłoszenie „rebound” dotyczące UFLPA czy inne podobne, szybkie wzmocnienie sankcji dotyczących pracy przymusowej pozostaje bardzo prawdopodobne w 2026 roku. Ograniczanie wpływów Chin w USA i wywieranie presji na Chiny jest politycznie popularne zarówno wśród Demokratów, jak i Republikanów. Co więcej, jeśli umowy zawarte przez administrację Trumpa z Chinami w 2025 roku coś pokazały, to to, że polityka i relacje handlowe pomiędzy tymi rywalami geopolitycznymi mogą zmienić się praktycznie z dnia na dzień.
Warto też obserwować zapowiedzi administracji Trumpa skierowane do Office of the U.S. Trade Representative dotyczące wykorzystania Section 301. Na podstawie tego upoważnienia przedstawiciel handlowy USA może wszczynać dochodzenia wobec zagranicznych gospodarek za „brak działań przeciwko pracy przymusowej”. Choć dotychczas Section 301 była wykorzystywana głównie do nakładania ceł na konkretne kraje, pozwala również na wprowadzanie ograniczeń w imporcie oraz zawieszenie preferencyjnych warunków handlu. Może to oznaczać ograniczenie handlu lub nagłe ograniczenie programów wolnocłowych dla wybranych sektorów lub krajów w ramach tej procedury.
Aktualizacja regulacji UE dotyczących pracy przymusowej
Od końca 2027 roku w pełni zacznie obowiązywać unijne Rozporządzenie dotyczące pracy przymusowej (EU 2024/3015). Dyrektywa ta całkowicie zakazuje importu, sprzedaży i eksportu produktów powstałych w wyniku pracy przymusowej w UE. Co zaskakujące, do czasu przyjęcia tej ustawy w 2024 roku, UE nie miała ogólnounijnego zakazu importu produktów tworzonych przez osoby zmuszane do pracy — istniały jedynie rozproszone regulacje krajowe w wybranych państwach członkowskich. Implementation Rozporządzenia oznacza przejście do spójnych i rygorystycznych ram prawnych umożliwiających penalizowanie powiązań z pracą przymusową.
Na co zwrócić uwagę w 2026 roku
W latach 2025–2027 UE utworzy bazę danych dotyczącą pracy przymusowej, identyfikującą kraje, sektory i produkty wysokiego ryzyka, a także opracuje wytyczne dotyczące zgodności, obejmujące zasady prowadzenia należytej staranności. Kluczowym momentem dla firm będzie czerwiec 2026, kiedy zostaną po raz pierwszy opublikowane oficjalne wytyczne dotyczące zgodności.
Opublikowanie tych wytycznych może być postrzegane jako sygnał do rozpoczęcia wdrożeń i konfiguracji niezbędnych systemów weryfikacji łańcucha dostaw, kontaktów z dostawcami i dążenia do zgodności z nowym rozporządzeniem.
UE od lat przewodzi we wdrażaniu regulacji opartych na weryfikacji — w tym CSRD i CSDDD — dlatego europejskie firmy mogą oczekiwać kompleksowych wytycznych dotyczących kontroli zgodności, należytej staranności i wskaźników ryzyka. Pomimo stosunkowo długiego okresu przygotowawczego, szczególnie wyróżnia się brak obowiązków sprawozdawczych oraz polityk wewnętrznych — każdy podmiot sprzedający produkty w UE będzie podlegać tym regulacjom.
Ta regulacja jest więc zbliżona do UFLPA w USA, jeśli chodzi o powszechny obowiązek przestrzegania. Kluczowa różnica to zakres — UFLPA ograniczona jest do Chin i wykorzystywania pracy Ujgurów, podczas gdy rozporządzenie unijne będzie egzekwowane wobec wszelkich praktyk pracy przymusowej, niezależnie od kraju.
Opublikowanie nowych wytycznych UE dotyczących pracy przymusowej może być postrzegane jako sygnał do rozpoczęcia wdrożeń i konfiguracji systemów weryfikacji łańcucha dostaw, kontaktów z dostawcami oraz dążenia do zgodności z nadchodzącymi regulacjami.
Aktualizacja dotycząca pracy przymusowej na świecie
Oprócz omówionych powyżej sankcji branżowych, Wielka Brytania, Kanada i Australia wprowadzają zmiany we własnych ustawach o nowoczesnym niewolnictwie (Modern Slavery Acts – MSAs), obejmujące różne wymagania, zakresy i kary za brak zgodności. Spośród tych państw, w 2026 roku to Australia podejmuje najdalej idące kroki, aby wzmocnić krajowe MSA.
Firmy o globalnych przychodach przekraczających 100 mln AUD, które sprzedają produkty w Australii lub pozostają w relacji biznesowej z tym krajem, będą zobowiązane do składania corocznego raportu do australijskiego regulatora. Raport musi identyfikować ryzyka związane z nowoczesnym niewolnictwem w łańcuchu dostaw firmy, a także przedstawiać działania zaradcze i należytej staranności, polityki mające przeciwdziałać wykorzystywaniu pracy przymusowej oraz procesy naprawcze. Ponadto raport powinien zawierać podsumowanie skuteczności tych działań oraz/lub procesów naprawczych w relacjach z dostawcami.
Od 2023 roku rośnie presja na władze Australii, by zwiększyć skuteczność MSA. Spośród 30 możliwych zaleceń dotyczących poprawy efektywności MSA, 25 zostało przyjętych całkowicie lub częściowo przez rząd. Od tego czasu wdrażane są rekomendacje obejmujące powołanie Komisarza ds. Przeciwdziałania Niewolnictwu, wydanie dodatkowych wytycznych oraz poprawę administrowania przepisami.
Najważniejsze zmiany to rozszerzenie kar za brak zgodności oraz nowe obowiązki raportowe, skoncentrowane na wykrywaniu konkretnych przypadków pracy przymusowej. Dalsza standaryzacja raportowania pozostaje możliwa w niedalekiej przyszłości. Wszystkie te aktualne oraz nadchodzące zmiany oznaczają, że firmy objęte MSA w Australii muszą traktować wymogi należytej staranności bardzo poważnie. Ryzyko braku zgodności — włączając w to kary finansowe i straty wizerunkowe — jest zbyt wysokie, by je lekceważyć.
Jak Z2Data wspiera w identyfikacji ryzyk pracy przymusowej
Niezależnie od tego, czy w Państwa firmie za zgodność odpowiada jedna osoba, czy cały dedykowany zespół, narzędzie do mapowania łańcucha dostaw Z2Data, screening sankcji i panel Sanctions Watchlist mogą stać się istotnym wsparciem w tygodniowej pracy operacyjnej.
Baza danych Z2Data obejmuje profile ponad 800 000 firm, co pozwala Państwa zespołowi szybko identyfikować potencjalne powiązania sub-tier z podmiotami objętymi sankcjami, ryzyka finansowe oraz inne zagrożenia już na etapie wdrażania dostawcy. Z2Data oferuje także rozwiązanie do komunikacji i szablony ankiet dla dostawców, dzięki którym mogą Państwo zbierać dane niezbędne do zapewnienia zgodności z przepisami i ocenić ryzyka związane z pracą przymusową.
W obliczu sankcji za pracę przymusową i innych poważnych wyzwań compliance, możliwości w zakresie widoczności, mapowania i weryfikacji danych dostępne w Z2Data realnie wpływają na efektywność zarządzania ryzykiem. Jeśli chcą się Państwo dowiedzieć więcej o Z2Data i sposobach, w jakie wspiera ono firmy w kwestiach związanych z pracą przymusową, prosimy o umówienie bezpłatnej prezentacji z naszym ekspertem produktowym.
