:quality(85))
Điểm nổi bật của bài viết:
- Các quy trình phía sau gồm lắp ráp, kiểm tra và đóng gói (ATP) ngày càng thu hút đầu tư tại các quốc gia vốn không nằm trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu trước đây.
- Bộ ba ASEAN gồm Malaysia, Thái Lan và Philippines đều nằm trong top 5 các quốc gia sản xuất ATP cho IC tín hiệu tương tự/hỗn hợp (dựa trên tổng số MPN).
- Đối với linh kiện bán dẫn rời—các loại chip như diode, transistor và MOSFET, đóng vai trò thực hiện các chức năng điện tử đơn lẻ—Trung Quốc hiện chiếm tỷ lệ vượt trội về lắp ráp và đóng gói.
- Ở lĩnh vực chế tạo bán dẫn, Hoa Kỳ vẫn giữ vai trò là quốc gia khuếch tán chính (COD, country of diffusion), đặc biệt với các loại IC tương tự/hỗn hợp, CPU và IC giao tiếp.
- Mặc dù thị phần ATP toàn cầu vẫn đang thay đổi, trung tâm của ngành này vẫn không rời xa châu Á: các quốc gia tăng trưởng nhanh nhất trong lĩnh vực này bao gồm Malaysia, Thái Lan, Philippines và nhiều nước Nam Á khác.
Theo hầu hết mọi chỉ số, ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu đã đạt mức tăng trưởng ấn tượng trong thập kỷ 2020. Năm 2019, tổng doanh số toàn cầu đạt khoảng 412 tỷ USD, theo Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn (SIA). Chỉ sau 5 năm, đến năm 2024, doanh thu toàn cầu đã cán mốc 630 tỷ USD. Đây là mức tăng hơn 50% chỉ trong nửa thập kỷ. Và dấu hiệu tăng trưởng đó vẫn duy trì mạnh mẽ. Dự báo của SIA cho thấy năm 2025 sẽ tiếp tục lập kỷ lục mới cho ngành, với doanh số dự kiến vượt 700 tỷ USD—một cột mốc lần đầu tiên đạt được, tương đương mức tăng 11% so với năm 2024.
Tâm điểm chuyển sang lắp ráp và đóng gói bán dẫn
Phần lớn tài chính và uy tín của ngành sản xuất bán dẫn từ lâu đã gắn với quá trình chế tạo chip. (Quá trình này thường được gọi là “sản xuất phía trước”, cùng với các quy trình liên quan.) Tuy nhiên, sự tăng trưởng vượt bậc cùng tầm quan trọng địa chính trị ngày càng tăng của ngành chip đang khiến các khía cạnh khác của quy trình sản xuất cũng được chú ý nhiều hơn.
Các quy trình phía sau gồm lắp ráp, kiểm tra và đóng gói (ATP) đang trở thành các lĩnh vực sản xuất công nghệ cao ngày càng hấp dẫn đối với nhiều quốc gia, trao cho các nước chưa từng là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn cơ hội tham gia vào lĩnh vực giá trị cao này.
Chính vì vậy, ngày càng nhiều quốc gia đầu tư vào ATP, khi các chính phủ nhận thấy tiềm năng nắm bắt một phần miếng bánh 700 tỷ USD của ngành sản xuất chip toàn cầu.
Bức tranh ATP toàn cầu hiện nay ra sao?
Với sự tăng trưởng nhanh chóng của ngành công nghiệp chip, quyết tâm lớn của cả chính phủ và khu vực tư nhân, cùng sự nổi lên của sản xuất công nghệ cao bên ngoài các hệ sinh thái truyền thống, đâu là diện mạo ATP toàn cầu hiện nay? Để trả lời câu hỏi này, Z2Data đã thực hiện phân tích dữ liệu nhằm xác định các bán dẫn quan trọng nhất thế giới đang được lắp ráp, kiểm tra và đóng gói ở đâu hiện nay.
Đầu năm nay, Z2Data đã công bố bài phân tích dữ liệu về 10 loại bán dẫn thiết yếu nhất đang được sản xuất trên toàn cầu. Giờ đây, chúng tôi tiếp tục đánh giá lại chủ đề này để xem các con chip quan trọng nhất thế giới trải qua các giai đoạn sản xuất phía sau tại những quốc gia nào. Các dữ liệu trong báo cáo này dựa trên số liệu từ cơ sở dữ liệu nội bộ của chúng tôi.
Phân tích này mang lại nhiều phát hiện đáng chú ý. Một số nằm trong xu hướng logic của các nhận định ở bài viết trước, trong khi số khác mở ra những chiều cạnh mới về sản xuất chip và chuỗi cung ứng toàn cầu hóa hỗ trợ ngành này.
Thế nào là các loại bán dẫn “quan trọng nhất” thế giới?
Để có được dữ liệu cho bài viết này, chúng tôi thu hẹp tất cả các loại bán dẫn phổ thông còn lại 10 loại thiết yếu nhất đối với các ngành phụ thuộc vào sản xuất chip, bao gồm các lĩnh vực như điện tử, ô tô, công nghệ y tế, hàng không vũ trụ và quốc phòng, cũng như AI. Để thực hiện, chúng tôi đánh giá dựa trên nhiều tiêu chí: doanh số toàn cầu, phạm vi ứng dụng, và độ phức tạp sản xuất. Sau đó, chúng tôi phân tích từng nhóm dựa trên quốc gia lắp ráp (COA)—nơi chip được lắp ráp, kiểm tra và đóng gói—để lập bản đồ vị trí ATP toàn cầu hiện nay.
10 loại chúng tôi xác định gồm:
- IC tín hiệu tương tự/hỗn hợp
- Linh kiện bán dẫn rời (diode, transistor, MOSFET)
- CPU (central processing units)
- Field-Programmable Gate Arrays (FPGAs)
- IC giao tiếp
- Bộ nhớ DRAM
- Bộ nhớ Flash/EEPROM
- IC quản lý nguồn
- IC RF/không dây
- Vi điều khiển (MCU)
Nhận định lớn thứ nhất: Thái Lan, Malaysia và Philippines là những nhà sản xuất ATP chủ chốt
Chính phủ các quốc gia Đông Nam Á không giấu tham vọng nâng cao vai trò của quốc gia mình trong chuỗi sản xuất bán dẫn toàn cầu. Malaysia đã đầu tư đáng kể vào lắp ráp, kiểm tra và đóng gói (ATP) thông qua mạng lưới chính sách liên kết như Chiến lược Bán dẫn Quốc gia và Kế hoạch Tổng thể Công nghiệp mới 2030. Kết quả hết sức rõ ràng: Malaysia hiện chiếm 13% thị trường ATP toàn cầu. Với mức cam kết tương tự từ chính phủ liên bang—điển hình như các chiến lược công nghiệp đổi mới sáng tạo toàn diện (I3S)—Philippines cũng nổi lên mạnh mẽ trong lĩnh vực ATP, hiện chiếm 10% thị trường toàn cầu.
Dữ liệu dưới đây cho thấy rõ vị thế vượt trội của Malaysia, Philippines và Thái Lan trong thị trường ATP toàn cầu—đặc biệt với các nhóm linh kiện như IC tín hiệu tương tự/hỗn hợp và vi điều khiển.
Quốc gia lắp ráp (COA) hàng đầu cho IC tín hiệu tương tự/hỗn hợp
- Malaysia
- Thái Lan
- Trung Quốc
- Philippines
- Đài Loan
Quốc gia lắp ráp (COA) hàng đầu cho IC tín hiệu tương tự/hỗn hợp
Bộ ba ASEAN gồm Malaysia, Thái Lan và Philippines đều nằm trong số 5 quốc gia sản xuất ATP cho IC tín hiệu tương tự/hỗn hợp hàng đầu (dựa vào tổng số MPN). Thực tế, trong 5 nước dẫn đầu về sản lượng ATP ở nhóm sản phẩm này, Malaysia, Thái Lan và Philippines chiếm đúng 2/3 tổng số MPN và hơn một nửa số nhà cung cấp.
Quốc gia lắp ráp (COA) hàng đầu cho vi điều khiển (MCU)
- Đài Loan
- Thái Lan
- Trung Quốc
- Philippines
- Malaysia
Quốc gia lắp ráp (COA) hàng đầu cho vi điều khiển (MCU)
Vi điều khiển là một trong những loại linh kiện có yêu cầu đóng gói cao nhất, chủ yếu do số chân lớn và đóng gói kiểu lưới cầu (BGA). Vì vậy, quy trình này đòi hỏi chuyên môn đặc thù từ các nhà sản xuất phía sau. Dù vậy, các nước ASEAN dẫn đầu vẫn phát triển mạnh, đảm nhận vai trò COA cho hơn một nửa tổng số vi điều khiển trong top 5 quốc gia sản xuất. Thái Lan, Malaysia và Philippines cũng sở hữu tỷ lệ nhà cung cấp độc lập cao ở nhóm sản phẩm này, cho thấy năng lực ATP của các quốc gia này đang ngày càng vững mạnh, đủ khả năng mở rộng quy mô sản xuất trong tương lai.
Nhận định lớn thứ hai: Trung Quốc dẫn đầu ATP linh kiện bán dẫn rời
Ở bài viết trước đánh giá nơi các loại bán dẫn quan trọng nhất thế giới được sản xuất, chúng tôi đã chỉ ra các bằng chứng cho thấy Trung Quốc đang nổi lên như nước dẫn đầu trong sản xuất chip rời. Theo dữ liệu phân tích này, sự thống trị đó được mở rộng sang cả sản xuất phía sau. Đối với linh kiện bán dẫn rời—chip như diode, transistor, MOSFET, đảm nhận các chức năng điện tử cơ bản—Trung Quốc hiện đang chiếm ưu thế rõ rệt về lắp ráp và đóng gói.
Quốc gia lắp ráp (COA) hàng đầu cho linh kiện bán dẫn rời
- Trung Quốc
- Đài Loan
- Philippines
- Hoa Kỳ
- Thái Lan
Quốc gia lắp ráp (COA) hàng đầu cho linh kiện bán dẫn rời
Thực tế, trong top 5 quốc gia ATP cho linh kiện bán dẫn rời, Trung Quốc đóng vai trò là COA cho hơn một nửa tổng số MPN, sản xuất nhiều lần hơn tổng số bán dẫn của quốc gia đứng thứ hai là Đài Loan. Với vị thế hàng đầu đã thiết lập ở sản xuất chip rời, số liệu này cho thấy Trung Quốc đang phát triển một hệ sinh thái tự cung cấp nội địa cho nhóm sản phẩm này. Đây cũng có thể là nguyên nhân khiến nhiều ngành sản xuất công nghệ cao yêu cầu số lượng lớn chip rời ổn định—gồm cả ô tô—gặp rất nhiều khó khăn khi muốn chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc.
Nhận định lớn thứ ba: Hoa Kỳ và châu Âu phụ thuộc vào châu Á cho sản xuất phía sau
Về sản xuất bán dẫn phía trước (fabrication), Hoa Kỳ tiếp tục là quốc gia khuếch tán hàng đầu (COD) đối với các loại như IC tín hiệu tương tự/hỗn hợp, CPU và IC giao tiếp. Dù không nổi trội như Mỹ, các quốc gia châu Âu như Đức, Ireland, Pháp cũng được ghi nhận trên bản đồ sản xuất toàn cầu. Tuy nhiên, điều này không đúng ở lĩnh vực sản xuất phía sau. Trong lĩnh vực ATP, Hoa Kỳ có vai trò hạn chế hơn nhiều, còn châu Âu gần như vắng bóng hoàn toàn.
Trong 10 nhóm linh kiện quan trọng phân tích ở đây, Hoa Kỳ chỉ lọt top 5 quốc gia sản xuất ATP ở 4 loại sản phẩm—và ở 2 loại (FPGAs và bộ nhớ flash/EEPROM) thì xếp thứ năm ở một khoảng cách khá xa. Không có quốc gia châu Âu nào lọt vào top 5 COA ở bất kỳ nhóm nào.
Các loại linh kiện Hoa Kỳ giữ vai trò nhà sản xuất phía sau quan trọng
- Linh kiện bán dẫn rời (Diode, Transistor, MOSFET, Thyristor)
- IC RF/không dây
- Field-Programmable Gate Array (FPGAs)
- Bộ nhớ (Flash, EEPROM)
Các loại linh kiện có COA là Hoa Kỳ
Phương pháp phân tích sản xuất bán dẫn của Z2Data
Sau khi xác định 10 nhóm linh kiện bán dẫn quan trọng nhất dựa trên doanh số, phạm vi ứng dụng và độ phức tạp sản xuất, chúng tôi thu thập dữ liệu về toàn bộ mã linh kiện sản xuất còn hoạt động (MPN) với các nhóm này. Tiếp đó, dữ liệu được phân loại theo nơi linh kiện bán dẫn được lắp ráp (COA). Cuối cùng, chúng tôi tổng hợp lại top 5 quốc gia lắp ráp cho từng nhóm linh kiện.
Lưu ý, các linh kiện trong báo cáo này đều dựa trên số liệu nội bộ và có thể không phản ánh toàn bộ tồn kho bán dẫn của mọi quốc gia.
Ý nghĩa đối với các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM)
Dữ liệu phân tích trong báo cáo này cùng với ba nhận định chính được xây dựng nhằm hỗ trợ đội ngũ kỹ thuật, chuyên gia thu mua và các nhà quản trị chuỗi cung ứng hiểu rõ hơn, toàn diện hơn về chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Chúng tôi kỳ vọng những thống kê và nhận định này sẽ tạo nền tảng cho các chiến lược, đầu tư sáng suốt hơn trong tương lai.
Hiểu rõ các phụ thuộc với độ chính xác và minh bạch cao hơn
Các lãnh đạo và chuyên gia tìm nguồn cung đang tập trung vào việc xác định các điểm phụ thuộc trọng yếu trong chuỗi cung ứng, bất kể có liên quan đến quốc gia, khu vực địa lý, nhà cung cấp hay thậm chí địa điểm sản xuất cụ thể. Đối với doanh nghiệp tìm nguồn cung chip thuộc 10 nhóm sản phẩm được phân tích, báo cáo này chứng minh rằng châu Á là mắt xích không thể thiếu cho sản xuất phía sau.
Các nước phương Tây, bao gồm Hoa Kỳ và phần lớn châu Âu, đều phụ thuộc nặng nề vào Trung Quốc, Đài Loan và ngày càng nhiều quốc gia ASEAN trong hoạt động ATP cho bán dẫn. Dù thị phần ATP toàn cầu có biến chuyển, trung tâm vẫn gắn chặt với châu Á: các nước có mức tăng trưởng nhanh nhất gồm Malaysia, Thái Lan, Philippines và nhiều quốc gia Nam Á khác. Sự phụ thuộc quá lớn của phương Tây vào khu vực này trong sản xuất phía sau có thể ảnh hưởng đến triển vọng tự chủ hoặc gần hóa sản xuất, gây khó khăn cho mục tiêu xây dựng hệ sinh thái nội địa cho bán dẫn của Hoa Kỳ. Trong khi đó, châu Âu lại tụt hậu khá xa, và chưa có hướng đi rõ ràng để giảm phụ thuộc vào các quốc gia như Đài Loan, Trung Quốc, Malaysia.
Nhận diện các cơ hội mới nảy sinh trong ATP và chế tạo
Các quốc gia đang nổi lên như trung tâm sản xuất ATP chủ chốt hôm nay có thể chứng kiến làn sóng tương tự ở lĩnh vực chế tạo phía trước trong thập kỷ tới. Các quốc gia ASEAN liên tục được đề cập trong báo cáo này—Malaysia, Thái Lan, Philippines—đều đang tích cực phát triển hạ tầng sản xuất, nguồn nhân lực và năng lực thể chế cần thiết để lắp ráp, kiểm tra và đóng gói các loại chip được thị trường săn đón nhất thế giới. Những nỗ lực này hoàn toàn có thể đặt nền tảng cho sự phát triển các cơ sở chế tạo trong tương lai. Quan trọng hơn cả, các quốc gia này đang thiết lập quan hệ hợp tác với các nhà sản xuất chip hàng đầu toàn cầu như Intel, Infineon, GlobalFoundries và Texas Instruments, tạo tiền đề cho sự phát triển lâu dài.
Đạt mức minh bạch sâu về chuỗi cung ứng bán dẫn với Z2Data
Trong phần lớn năm 2025, Tổng thống Hoa Kỳ Trump đã liên tục cảnh báo sẽ áp thuế mạnh với bán dẫn nhập khẩu, gây lo ngại lớn tới các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) và doanh nghiệp nhập khẩu chip. Dù các mức thuế diện rộng đối với chip ngoại vẫn chỉ là đe dọa, các tổ chức đã chủ động điều chỉnh nguồn cung, chuỗi cung ứng, và xác định nước xuất xứ nhằm giảm gánh nặng thuế đối với linh kiện điện tử.
Nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM, supply chain risk management) Z2Data cung cấp giải pháp toàn diện giúp doanh nghiệp thu thập, phân tích và hành động dựa trên các thông tin thiết yếu về chuỗi cung ứng.
Z2Data cung cấp dữ liệu và phân tích chuyên sâu về chuỗi cung ứng bán dẫn, bao gồm nhưng không giới hạn ở:
- Lập bản đồ linh kiện đến từng nhà máy
- Khả năng hiển thị chuỗi cung ứng đa tầng
- Tìm kiếm tham số kỹ thuật
- Dữ liệu chuẩn hóa, sạch
- Vị trí các nhà máy chế tạo và ATP
- Nước xuất xứ (COO, country of origin) và COD trên từng loại linh kiện bán dẫn
- Hồ sơ chi tiết cho hơn 1 tỷ linh kiện
- Tham chiếu chéo đầy đủ
Đối với doanh nghiệp thu mua bán dẫn được lắp ráp tại Trung Quốc, Đài Loan, Malaysia, Philippines, Z2Data có cơ sở dữ liệu và năng lực lập bản đồ để trở thành nền tảng trọng tâm cho chiến lược quản lý rủi ro. Để tìm hiểu thêm về công cụ SCRM và cách giải pháp này giúp doanh nghiệp của bạn quản lý hoạt động tìm nguồn cung bán dẫn, nước xuất xứ (COO) và COD, vui lòng đăng ký demo miễn phí cùng chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.
