:quality(85))
Vào tháng 12/2020, Ủy ban châu Âu đã công bố đề xuất về khung quy định mới đối với pin được sản xuất, phân phối và/hoặc bán trong Liên minh châu Âu. Đề xuất này là một phần của loạt sáng kiến chính sách lớn được đưa ra theo Thỏa thuận Xanh châu Âu nhằm thay đổi căn bản cách thức tìm nguồn cung ứng, sản xuất, sử dụng, tái chế và tái sử dụng pin tại 27 quốc gia thành viên EU. Luật mới này, gọi là Quy định về Pin, đã chính thức có hiệu lực vào tháng 8 vừa qua. Luật đưa ra các yêu cầu mới về ghi nhãn, hạn chế các chất nguy hại, trách nhiệm thẩm định và quản lý cuối vòng đời (EOL), cùng một số hạng mục khác. Dù đã có hiệu lực từ 2023, một số điều khoản sẽ được triển khai theo từng giai đoạn trong những năm còn lại của thập kỷ này.
Lý do Quy định về Pin của EU được thực hiện
Không khó để hiểu tại sao Quy định về Pin lại ra đời. Châu Âu hiện đang chuyển đổi mạnh mẽ sang nền kinh tế tuần hoàn, bao gồm mục tiêu trung hòa carbon. Pin đóng vai trò lớn trong kế hoạch này — và vai trò đó ngày càng quan trọng khi pin ngày càng được tích hợp vào nhiều lĩnh vực của đời sống.
Việc điện hóa ngày càng tăng trong các lĩnh vực giao thông, xây dựng và công nghiệp sẽ đòi hỏi sản lượng sản xuất nhiều loại pin chủ chốt tăng đáng kể. Để hình dung tốc độ tăng trưởng này, Ủy ban châu Âu ước tính nhu cầu pin toàn cầu có thể tăng gấp 14 lần vào năm 2030.
Do đó, Quy định về Pin chủ yếu là biện pháp đi trước đón đầu. Thông qua đó, EU giúp các quốc gia thành viên chuyển đổi an toàn và bền vững sang một tương lai phụ thuộc nhiều vào pin hơn. Ủy ban châu Âu đã khái quát ngắn gọn tham vọng toàn diện của luật mới này rằng: “Trong tương lai, pin sẽ có dấu chân carbon thấp, sử dụng ít chất độc hại, giảm nhu cầu vật liệu thô từ ngoài EU và được thu gom, tái sử dụng, tái chế ở mức độ cao nhất tại châu Âu.”
Dưới đây là cách luật mới này sẽ định hình hoạt động sản xuất pin.
Phân loại pin mới theo Quy định về Pin
Khởi điểm đơn giản nhất là cách EU phân loại pin trong luật mới. Hiện có năm nhóm pin phân biệt rõ ràng. Ba nhóm đầu tiên — pin di động, pin công nghiệp và pin khởi động, chiếu sáng, đánh lửa (SLI) — đã xuất hiện trong chỉ thị tiền nhiệm của Quy định về Pin, gọi là Chỉ thị Pin EU. Bên cạnh đó, EU bổ sung hai nhóm mới — pin xe điện (EV) và pin phương tiện di chuyển nhẹ (LMT), dùng cho xe đạp điện, xe scooter điện và các phương tiện nhỏ chạy động cơ tương tự.
Các nhóm này không chỉ mang tính phân loại mà còn là cơ sở để các quy định cụ thể trong luật pin mới của EU áp dụng khác nhau cho từng nhóm.
Giới thiệu Tuyên bố Dấu chân Carbon
Với mục tiêu hình thành ngành pin tuần hoàn và bền vững, một trong các quy định mới quan trọng là giới thiệu yêu cầu công bố dấu chân carbon. Tuyên bố dấu chân carbon yêu cầu nhà sản xuất báo cáo lượng khí thải carbon trong toàn bộ vòng đời (không bao gồm giai đoạn sử dụng) cho từng mẫu pin tại từng nhà máy sản xuất. Quy định này áp dụng cho pin xe điện, pin LMT và pin công nghiệp có thể sạc lại với dung lượng vượt 2 kWh. Yêu cầu này sẽ chính thức có hiệu lực từ năm 2025.
Ủy ban châu Âu cũng sẽ xây dựng các “phân loại hiệu suất” về dấu chân carbon. Khi các nhóm hiệu suất này được ban hành, doanh nghiệp bắt buộc phải dán nhãn thể hiện phân loại hiệu suất của từng sản phẩm pin kèm theo nghĩa vụ công bố dấu chân carbon.
Tăng cường kiểm soát các chất nguy hại
Bên cạnh nỗ lực giảm dấu chân carbon trong sản xuất pin tại EU, luật pin mới cũng tập trung đảm bảo ngành sử dụng các chất một cách không gây nguy hiểm trực tiếp cho sức khoẻ con người. Theo đó, quy định đặt ra nhiều giới hạn cụ thể đối với các chất có nguy cơ cao.
Hiện tại, các chất bị hạn chế gồm thủy ngân, cadimi và chì. Tuy nhiên, danh sách này có thể mở rộng trong tương lai. Theo Ủy ban châu Âu, “các chất đáng quan ngại sử dụng trong pin sẽ được rà soát thường xuyên.”
Quy định về Pin của EU và hộ chiếu pin số
EU sẽ sớm yêu cầu dán hộ chiếu sản phẩm số (DPP) cho các sản phẩm thuộc khoảng 30 nhóm sản phẩm khác nhau. Nhóm đầu tiên bị ảnh hưởng bởi yêu cầu DPP mới này là pin. Cụ thể, áp dụng cho pin EV, pin LMT và pin công nghiệp có thể sạc lại với dung lượng lớn hơn 2 kWh. Đến tháng 2/2027, các dòng pin này sẽ phải có hộ chiếu dưới dạng mã QR để bất kỳ ai cũng có thể quét lấy thông tin quan trọng liên quan đến quy trình sản xuất và thông số kỹ thuật của pin.
Vậy cụ thể hộ chiếu pin châu Âu phải bao gồm những thông tin gì? Trước tiên, tất cả đều phải có các thông tin đặc điểm chung nhằm thể hiện mã sản phẩm pin cụ thể, tên nhà sản xuất và địa điểm nhà máy sản xuất. Ngoài ra, hộ chiếu cần cung cấp dữ liệu, thống kê về hiệu suất, độ bền và thành phần hóa học của pin. Hộ chiếu cũng phải nêu rõ cách thức các dữ liệu này được thu thập.
Mục tiêu lớn của các kho dữ liệu số này là giúp người tiêu dùng có thể “kiểm tra nội bộ” các loại pin trên thị trường và nhanh chóng hiểu được xuất xứ, chất lượng, vòng đời sản phẩm. Như Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU giải thích, “pin phải được ghi nhãn để cung cấp cho người dùng cuối thông tin minh bạch, tin cậy và rõ ràng về pin và pin thải bỏ.” Hộ chiếu này, nói cách khác, tạo ra chuẩn so sánh phổ quát để người tiêu dùng châu Âu đánh giá khi mua pin từ các nhóm sản phẩm này.
Đối với ngành sản xuất và thị trường dự kiến tăng trưởng mạnh trong nửa thập kỷ tới, đây là các biện pháp thiết yếu nhằm tăng minh bạch cho mọi bên liên quan và nâng tầm trách nhiệm khắp chuỗi cung ứng.
Dấu CE cho pin
Dấu CE là yêu cầu bắt buộc đối với khoảng hai chục nhóm sản phẩm tại châu Âu từ năm 1993. Với Quy định về Pin mới, EU bổ sung cả năm nhóm pin vừa nêu trên (pin di động, công nghiệp, EV, LMT và SLI) vào danh mục này. Bổ sung pin vào đối tượng bắt buộc dán dấu CE đồng nghĩa với việc các nhà sản xuất có trách nhiệm pháp lý thực hiện đánh giá tuân thủ CE, đòi hỏi đáp ứng nhiều yêu cầu cụ thể khác nhau. Những yêu cầu này – tùy theo cách phân loại pin – bao gồm dữ liệu về tỷ lệ vật liệu tái chế có trong pin và hệ thống quản lý pin (BMS) để theo dõi tình trạng sức khỏe và tuổi thọ của pin.
Bài viết liên quan: Những thay đổi của dấu CE theo Quy định về Pin EU 2023?
Cũng cần nhắc lại, các nhà sản xuất pin bắt buộc phải sử dụng tổ chức được chỉ định (notified body) để đánh giá tuân thủ CE cho phần lớn các nhóm pin. Chỉ các doanh nghiệp sản xuất pin di động và pin công nghiệp có dung lượng dưới 2 kWh mới được phép tự đánh giá.
Chính sách thẩm định chuỗi cung ứng
Nhiều doanh nghiệp vẫn gắn thuật ngữ "bền vững" với việc áp dụng các chiến lược giảm phát thải carbon và hạn chế tác động môi trường. Tuy nhiên, khái niệm này còn bao hàm cả phát triển và tham gia vào chuỗi cung ứng không có xung đột, bóc lột, lao động cưỡng bức hoặc vi phạm nhân quyền dưới bất cứ hình thức nào. Trong bối cảnh này, thực hiện thẩm định nghĩa là doanh nghiệp tiến hành các bước cần thiết để đánh giá toàn diện chuỗi cung ứng, xác định và giải quyết mọi rủi ro có thể phát sinh từ quá trình sản xuất hoặc tìm nguồn cung ứng. Theo Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU, các biện pháp giảm thiểu rủi ro có thể bao gồm “yêu cầu bổ sung thông tin, thương lượng nhằm khắc phục tình huống hoặc tạm ngừng/đình chỉ hợp tác với nhà cung cấp, phù hợp với các tiêu chuẩn pháp luật quốc gia và quốc tế liên quan.”
Nhằm hiện thực hóa các mục tiêu bền vững này, quy định về pin EU đặt ra các yêu cầu thẩm định mới cho nhà sản xuất và nhà nhập khẩu pin có doanh thu thuần từ 40 triệu EUR trở lên (các doanh nghiệp dưới ngưỡng này được miễn trừ yêu cầu). Những nghĩa vụ mới này hướng đến việc kiểm soát khai thác và chế biến các nguyên liệu thô thiết yếu cho sản xuất pin. Các loại vật liệu mà Ủy ban châu Âu liệt kê gồm cô-ban, than chì tự nhiên, lithium và niken.
Yêu cầu thẩm định mới theo Quy định về Pin EU
Các doanh nghiệp vượt ngưỡng doanh thu tối thiểu và tham gia tìm nguồn cung nguyên liệu thô cho sản xuất pin — đặc biệt là một hoặc nhiều loại trong bốn tài nguyên nêu trên — phải thực hiện các biện pháp thẩm định sau:
- Xây dựng chính sách thẩm định dựa trên tiêu chuẩn quốc tế và truyền đạt chính sách đó tới nhà cung cấp.
- Xây dựng và triển khai hệ thống quản lý nhằm xác định, đánh giá rủi ro xã hội và môi trường trong chuỗi cung ứng. (Những rủi ro này được trình bày chi tiết tại Phụ lục X của Quy định về Pin.)
- Phát triển chiến lược cụ thể để quản lý, xử lý và kiểm soát rủi ro.
Cuối cùng, quy định về pin EU yêu cầu các biện pháp thẩm định kể trên phải được đánh giá, công nhận bởi bên thứ ba độc lập. Quy trình xác nhận này phải thực hiện qua tổ chức được chỉ định (notified body) do nước thành viên EU giao quyền thẩm định tuân thủ. Các nghĩa vụ này sẽ bắt buộc với nhà sản xuất và nhà cung cấp pin tại EU từ tháng 8/2025.
Yêu cầu về khả năng tháo/lắp và thay thế pin
Chỉ thị pin EU mới cũng bổ sung các điều khoản về khả năng tháo rời và thay thế một số loại pin. Cụ thể, doanh nghiệp bán ra các thiết bị sử dụng pin di động phải đảm bảo những viên pin này có thể dễ dàng “tháo rời và thay thế” bởi người dùng cuối (tức là người tiêu dùng). Ngoài ra, mọi sản phẩm dùng pin LMT bắt buộc phải thiết kế sao cho cả viên pin và các cell trong pin đều có thể được tháo/lắp hoặc thay thế bởi kỹ thuật viên chuyên nghiệp độc lập.
Các quy định về khả năng tháo lắp và thay thế này sẽ chỉ có hiệu lực từ năm 2027, tạo điều kiện cho nhà sản xuất có nhiều năm điều chỉnh sản phẩm đáp ứng các quy định mới.
Tái chế pin và quản lý cuối vòng đời
Mục tiêu then chốt của Quy định về Pin và Thỏa thuận Xanh châu Âu là hiện thực hóa nền kinh tế tuần hoàn. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp phải áp dụng phương pháp tái chế, tái sử dụng, đồng thời giảm thiểu các thực tiễn gây phát sinh rác thải vốn là đặc trưng của xã hội hiện đại. Một yếu tố quan trọng của nỗ lực này là trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). EPR là chính sách môi trường buộc nhà sản xuất chịu trách nhiệm toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả xử lý, thu gom, tái chế và tái sử dụng chất thải sản phẩm.
Trong bối cảnh đạo luật pin EU, EPR yêu cầu nhà sản xuất phải thu gom pin thải loại, loại mà nếu không sẽ bị chôn lấp hoặc xử lý tại các cơ sở quản lý chất thải, cũng như tích hợp tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc vào sản xuất pin mới. Mục tiêu thu gom của quy định — tăng dần theo từng giai đoạn trong thập kỷ này — áp dụng cho pin di động và pin LMT:
- Đối với pin di động thải loại, mục tiêu là thu gom 63% vào cuối năm 2027 và 73% vào cuối năm 2030.
- Đối với pin LMT thải loại, mục tiêu là 51% vào cuối năm 2028 và 61% vào cuối năm 2031.
Bên cạnh đó, nhà sản xuất còn phải đảm bảo tỷ lệ tối thiểu vật liệu tái chế bắt buộc cho pin công nghiệp, pin SLI và pin EV như sau:
- 16% đối với cô-ban
- 85% đối với chì
- 6% cho cả lithium và niken
Để chứng minh tuân thủ quy định EPR mới, doanh nghiệp sẽ phải cung cấp tài liệu chứng minh hàm lượng vật liệu tái chế trên từng sản phẩm pin sản xuất.
Kết luận về Quy định về Pin EU
Nếu 27 quốc gia EU thực sự muốn chuyển đổi nền kinh tế bằng điện hóa và kinh tế tuần hoàn – hướng đến trung hòa carbon vào giữa thế kỷ – vai trò các nhóm pin nêu trên là không thể thay thế. Với dự báo nhu cầu các loại pin này sẽ tăng mạnh trong những năm, thập kỷ tới, EU đang hành động khôn ngoan khi cải tổ khung pháp lý cho các cấu phần then chốt của tương lai bền vững.
Đối với doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh pin tại EU, cũng như vô số doanh nghiệp sản xuất xe điện, xe đạp điện và các công nghệ phụ thuộc pin khác, quá trình triển khai Quy định về Pin đem tới cơ hội chuyển đổi vận hành bước vào kỷ nguyên mới. Giai đoạn này sẽ đòi hỏi mức độ minh bạch, trách nhiệm, cam kết thu thập, lưu trữ và chia sẻ thông tin ngày càng cao với mọi bên liên quan; cùng lộ trình đáp ứng những yêu cầu khắt khe của EPR. Các chiến lược và nền tảng giúp doanh nghiệp tăng cường quản trị chuỗi cung ứng (SCM) và khả năng minh bạch sẽ đóng vai trò then chốt trong quá trình thích ứng.
Hàng loạt quy định và yêu cầu mới sắp tới chắc chắn sẽ định hình lại bức tranh ngành pin. Các doanh nghiệp không chuẩn bị hoặc không đủ năng lực thích ứng nhanh với các chỉ thị mới sẽ đánh mất thị phần và bỏ lỡ đà tăng trưởng bùng nổ sắp đến. Ngược lại, các doanh nghiệp biết tối ưu hóa, khai thác dữ liệu, tăng cường quy trình tuần hoàn nội bộ và dự đoán được cách hộ chiếu pin số sẽ thay đổi mối quan hệ giữa doanh nghiệp và khách hàng sẽ nắm giữ lợi thế cạnh tranh đáng kể.
