:quality(85))
W grudniu 2020 r. Komisja Europejska opublikowała propozycję nowego ramowego aktu prawnego dotyczącego baterii produkowanych, dystrybuowanych i/lub sprzedawanych na terenie UE. Inicjatywa była częścią szeroko zakrojonych działań politycznych wprowadzonych w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, mających na celu transformację sposobu pozyskiwania, produkcji, użytkowania, recyklingu i ponownego wykorzystania baterii w 27 krajach członkowskich UE. Nowa ustawa, określana jako rozporządzenie w sprawie baterii, weszła w życie w sierpniu tego roku. Przewiduje ona nowe wymagania dotyczące m.in. etykietowania, substancji niebezpiecznych, należytej staranności i zarządzania na etapie końca cyklu życia produktu. Mimo wejścia w życie w 2023 r., poszczególne jej przepisy będą wdrażane stopniowo w kolejnych latach tej dekady.
Cel wdrożenia rozporządzenia UE w sprawie baterii
Nietrudno zrozumieć, dlaczego powstało rozporządzenie w sprawie baterii. Europa realizuje obecnie ambitną transformację w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym, obejmującą dążenie do neutralności węglowej. Baterie odgrywają w tym procesie kluczową rolę – ich znaczenie będzie tylko rosło, ponieważ coraz szerzej korzystamy z rozwiązań opartych na bateriach.
Postępująca elektryfikacja sektora transportowego, budowlanego i przemysłowego wymagać będzie istotnego zwiększenia produkcji kilku kluczowych rodzajów baterii. Dla zobrazowania tej dynamiki Komisja Europejska szacuje, że światowy popyt na baterie może wzrosnąć aż czternastokrotnie do 2030 r.
Rozporządzenie w sprawie baterii stanowi więc w dużej mierze środek wyprzedzający. Dzięki niemu UE dąży do zapewnienia bezpiecznego i zrównoważonego przejścia państw członkowskich do rzeczywistości, w której rośnie uzależnienie od baterii. Komisja Europejska podkreśliła szeroki zakres ambicji tej regulacji, stwierdzając, że zapewni ona „by baterie w przyszłości charakteryzowały się niskim śladem węglowym, zawierały minimalną ilość substancji szkodliwych, wymagały mniej surowców pochodzących spoza UE oraz były w wysokim stopniu zbierane, ponownie wykorzystywane i poddawane recyklingowi w Europie”.
Poniżej przedstawiamy, w jaki sposób nowe prawo wpłynie na produkcję baterii.
Nowe kategorie baterii według rozporządzenia
Najprościej zacząć od sposobu klasyfikowania baterii przez UE w nowym rozporządzeniu. Obecnie wyróżnia się pięć odrębnych kategorii baterii. Trzy pierwsze – baterie przenośne, przemysłowe oraz rozruchowe, oświetleniowe i zapłonowe (SLI) – występowały już w poprzedniej dyrektywie UE w sprawie baterii. Do tych kategorii UE wprowadza dwie nowe: baterie do pojazdów elektrycznych (EV) oraz baterie do lekkich środków transportu (LMT), zasilające m.in. e-rowery, e-hulajnogi i inne podobne małe pojazdy silnikowe.
Kategorie te mają znaczenie nie tylko porządkujące – konkretne przepisy nowego aktu prawnego UE będą miały różny wpływ na każdą z tych grup.
Wprowadzenie deklaracji śladu węglowego
Zgodnie z wyraźną intencją ustanowienia bardziej zrównoważonej, cyrkularnej branży baterii, jednym z kluczowych nowych przepisów jest wprowadzenie obowiązku deklaracji śladu węglowego. Zobowiązuje on producentów do raportowania emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia (z wyłączeniem fazy użytkowania) dla każdego modelu baterii, oddzielnie dla każdej fabryki. Dotyczy on baterii do pojazdów elektrycznych, baterii LMT oraz akumulatorów przemysłowych o pojemności powyżej 2 kWh. Obowiązek ten zacznie obowiązywać od 2025 r.
Komisja Europejska ustanowi także tzw. „klasy wydajności śladu węglowego”. Po ich opublikowaniu firmy będą zobowiązane do dołączania na etykietach oznaczeń tej klasy wydajności, spełniając jednocześnie wymagania deklaracji śladu węglowego.
Dodatkowy nacisk na ograniczenie stosowania substancji niebezpiecznych
Oprócz działań na rzecz zmniejszenia śladu węglowego produkcji baterii w UE, nowe przepisy skupiają się także na zapewnieniu bezpiecznego stosowania substancji chemicznych, w sposób nie zagrażający zdrowiu ludzi. W tym celu wprowadzonych zostaje kilka szczegółowych limitów dla potencjalnie niebezpiecznych substancji.
Obecnie ograniczenia dotyczą rtęci, kadmu i ołowiu. Jednak ta lista może zostać rozszerzona w przyszłości. Jak informuje Komisja Europejska, „substancje niebezpieczne stosowane w bateriach będą regularnie weryfikowane”.
Rozporządzenie w sprawie baterii UE oraz cyfrowy paszport baterii
UE stopniowo wprowadzi wymóg, by cyfrowy paszport produktu (DPP, Digital Product Passport) był stosowany dla produktów z około 30 kategorii. Pierwszą grupą objętą nowymi wymaganiami DPP będą właśnie baterie. Konkretnie, obowiązek ten dotyczy baterii EV, baterii LMT oraz akumulatorów przemysłowych o pojemności powyżej 2 kWh. Do lutego 2027 roku wspomniane klasy baterii będą musiały być wyposażone w paszporty w postaci kodów QR, które każdy użytkownik będzie mógł zeskanować, aby uzyskać kluczowe informacje na temat produkcji i parametrów danej baterii.
Co dokładnie powinny zawierać takie europejskie paszporty baterii? Przede wszystkim muszą one obejmować podstawowe cechy opisujące konkretny model baterii, nazwę producenta oraz lokalizację zakładu produkcyjnego. Ponadto paszporty mają prezentować dane i statystyki dotyczące wydajności, trwałości oraz składu chemicznego baterii. Muszą również zawierać informacje pozwalające szczegółowo zweryfikować, w jaki sposób dane te zostały pozyskane.
Jednym z głównych celów tych cyfrowych rejestrów jest zapewnienie odbiorcom możliwości „zajrzenia pod maskę” różnych baterii dostępnych na rynku i szybkiego uzyskania kompleksowych informacji nt. pochodzenia, jakości i cyklu życia baterii. Parlament Europejski i Rada UE wyjaśniają, że „baterie powinny być oznakowane w sposób zapewniający użytkownikom końcowym przejrzystość, wiarygodność i jasność informacji na temat baterii i odpadów z baterii”. Paszporty te, innymi słowy, dadzą europejskim konsumentom uniwersalny punkt odniesienia przy zakupach baterii z tych kategorii.
Dla branży i rynku, które mają ulec gwałtownemu rozwojowi w ciągu najbliższych kilku lat, są to niezbędne środki sprzyjające przejrzystości dla wszystkich interesariuszy oraz wdrożeniu nowego poziomu odpowiedzialności w całym łańcuchu dostaw.
Oznaczenie CE dla baterii
Znak CE jest obowiązkowy w Europie dla około dwóch tuzinów kategorii produktów od 1993 roku. Z nowym rozporządzeniem w sprawie baterii UE rozszerza ten obowiązek na wszystkie pięć wspomnianych kategorii (baterie przenośne, przemysłowe, EV, LMT i SLI). Włączenie baterii do obowiązku oznakowania CE oznacza, że producenci są prawnie zobligowani do przeprowadzania oceny zgodności CE, która obejmuje szereg wymagań zależnych od klasyfikacji baterii. Obejmują one m.in. informacje o ilości recyklatów zawartych w baterii oraz system zarządzania baterią (BMS), monitorujący jej stan i cykl życia.
Powiązany artykuł: Jak zmieniają się zasady oznaczenia CE w rozporządzeniu UE dotyczącym baterii w 2023 roku?
Warto też podkreślić, że producenci baterii muszą korzystać z usług jednostki notyfikowanej przy ocenie zgodności CE większości kategorii baterii. Tylko firmy produkujące baterie przenośne i przemysłowe o pojemności poniżej 2 kWh mogą dokonać samocertyfikacji.
Polityka należytej staranności w łańcuchu dostaw
Dla wielu z nas pojęcie zrównoważonego rozwoju kojarzy się z minimalizacją emisji CO₂ i ograniczaniem wpływu na środowisko. Jednak wiąże się ono także z budową i funkcjonowaniem łańcucha dostaw wolnego od konfliktów, wyzysku, pracy przymusowej i naruszeń praw człowieka. W tym kontekście należyta staranność oznacza przeprowadzenie niezbędnych działań w celu całościowej oceny łańcucha dostaw oraz identyfikację i eliminację potencjalnych negatywnych skutków związanych z produkcją lub pozyskiwaniem surowców. Jak wskazuje Parlament Europejski i Rada UE, działania w zakresie ograniczania ryzyka mogą obejmować m.in. „żądanie dodatkowych informacji, negocjacje dla zażegnania problemu lub zawieszenie bądź zakończenie współpracy z dostawcami, zgodnie z odpowiednimi normami krajowymi i międzynarodowymi”.
W celu osiągnięcia tych celów zrównoważonego rozwoju rozporządzenie w sprawie baterii UE ustanawia nowe obowiązki w zakresie należytej staranności dla producentów i importerów baterii o rocznych przychodach netto nie niższych niż 40 mln EUR (firmy poniżej tego progu są z tego obowiązku zwolnione). Nowe obowiązki związane są głównie z pozyskiwaniem i przetwarzaniem określonych surowców, kluczowych dla branży baterii. Komisja Europejska wymienia wśród nich kobalt, grafit naturalny, lit i nikiel.
Nowe wymogi należytej staranności według rozporządzenia UE
Firmy przekraczające minimalny próg przychodów i biorące udział w pozyskiwaniu surowców do produkcji baterii – zwłaszcza któregokolwiek z czterech wymienionych powyżej – muszą wdrożyć następujące środki należytej staranności:
- Przyjąć politykę należytej staranności opartą na normach międzynarodowych i przekazać ją swoim dostawcom
- Opracować i wdrożyć system zarządzania do identyfikacji i oceny ryzyk społecznych i środowiskowych w łańcuchu dostaw (szczegółowo opisanych w Załączniku X do rozporządzenia w sprawie baterii)
- Opracować konkretne strategie zarządzania tymi ryzykami i ich rozwiązywania
Wreszcie, przepisy nakładają obowiązek oceny i zatwierdzania tych środków przez podmiot zewnętrzny. Proces ten musi przeprowadzić jednostka notyfikowana (organizacje wyznaczone przez państwa UE do dokonywania oceny zgodności). Wymagania dotyczące należytej staranności staną się obowiązkowe dla producentów i dostawców baterii w UE od sierpnia 2025 r.
Wymogi dotyczące demontażu i wymienności baterii
Nowa dyrektywa UE wprowadza także wymagania dotyczące możliwości demontażu i wymiany określonych baterii. Dotyczy to w szczególności firm, które wprowadzają na rynek urządzenia wykorzystujące baterie przenośne – muszą one zapewnić, że użytkownik końcowy (czyli konsument) może łatwo „zdemontować i wymienić” te baterie. Dodatkowo każde urządzenie wykorzystujące baterie LMT musi być zaprojektowane w taki sposób, by zarówno cała bateria, jak i poszczególne ogniwa mogły zostać wymienione przez niezależnego specjalistę.
Przepisy te zaczną obowiązywać dopiero w 2027 r., zapewniając producentom kilka lat na dostosowanie projektów i wdrożenie niezbędnych zmian.
Recykling baterii i zarządzanie na etapie końca cyklu życia
Kluczowym celem rozporządzenia w sprawie baterii, a szerzej inicjatywy Europejskiego Zielonego Ładu, jest osiągnięcie gospodarki o większym stopniu zamkniętego obiegu. Zakłada to nie tylko rozwój recyklingu i ponownego wykorzystania, ale również ograniczenie praktyk przyczyniających się do narastania odpadów. Istotnym elementem tych działań jest tzw. rozszerzona odpowiedzialność producenta (EPR, Extended Producer Responsibility). Jest to narzędzie polityki środowiskowej, które przypisuje producentom odpowiedzialność za cały cykl życia ich produktów – od zagospodarowania odpadów, przez zbiórkę, aż po recykling i ponowne wykorzystanie.
W kontekście rozporządzenia w sprawie baterii UE EPR oznacza, że producenci odpowiadają za zbieranie zużytych baterii, które w przeciwnym razie trafiłyby na wysypiska lub do innych instalacji zagospodarowania odpadów. Muszą oni także dodać obowiązkowe poziomy recyklatów do produkowanych baterii. Cele zbiórki wyznaczone na najbliższą dekadę obejmują baterie przenośne i baterie LMT:
- dla zużytych baterii przenośnych cel wynosi 63% do końca 2027 r. oraz 73% do końca 2030 r.
- dla zużytych baterii LMT cel to 51% do końca 2028 r. i 61% do końca 2031 r.
Ponadto producenci muszą spełnić następujące minimalne wymagania dotyczące ilości recyklatów w bateriach przemysłowych, SLI i EV:
- 16% dla kobaltu
- 85% dla ołowiu
- 6% dla litu i niklu
Aby wykazać zgodność z nowymi przepisami EPR, producenci muszą dostarczyć stosowną dokumentację dotyczącą zawartości recyklatów w każdej wyprodukowanej baterii.
Podsumowanie – rozporządzenie UE w sprawie baterii
Jeśli 27 państw członkowskich UE chce realnie przekształcić wspólną gospodarkę poprzez elektryfikację i gospodarkę o obiegu zamkniętym, by osiągnąć neutralność węglową do połowy stulecia, roli rozmaitych klas baterii omówionych powyżej nie da się przecenić. Biorąc pod uwagę niemal pewny, znaczący wzrost popytu na te baterie w nadchodzących latach i dekadach, UE wdraża nowy, kompleksowy system regulacji z wyprzedzeniem i dalekowzrocznością, traktując baterie jako kluczowy element bardziej zrównoważonej przyszłości.
Z perspektywy firm produkujących i wprowadzających baterie na rynek UE – jak również licznych przedsiębiorstw wytwarzających pojazdy elektryczne, e-rowery i inne technologie uzależnione od baterii – stopniowe wdrażanie nowego rozporządzenia stanowi dobrą okazję, by przestawić działalność na nowe reguły. Ten okres będzie wymagał wyższego poziomu odpowiedzialności i przejrzystości od wszystkich stron; zaangażowania w pozyskiwanie, gromadzenie i udostępnianie danych; a także szczegółowego planu spełnienia coraz bardziej rygorystycznych wymogów EPR. Strategie i platformy umożliwiające usprawnienie zarządzania łańcuchem dostaw (SCM, Supply Chain Management) i poszerzające widoczność będą kluczowym elementem procesu dostosowania.
Liczne nadchodzące regulacje i wymogi diametralnie zmienią krajobraz branży baterii. Firmy, które nie przygotują się odpowiednio lub nie będą w stanie szybko dostosować się do nowych dyrektyw, utracą udziały rynkowe i nie skorzystają na gwałtownym wzroście, przed którym stoi sektor. Z kolei przedsiębiorstwa konsolidujące i efektywnie zarządzające swoimi danymi, wzmacniające własne protokoły cyrkularności oraz umiejące przewidzieć, jak cyfrowy paszport baterii zrewolucjonizuje relacje konsument-biznes, zyskają istotną przewagę konkurencyjną.
