RoHS và REACH: Là gì và khác nhau như thế nào?

Điểm nổi bật của bài viết:

• REACH và RoHS là hai quy định thiết yếu giúp bảo vệ con người và môi trường khỏi các chất độc hại. 
• RoHS giới hạn việc sử dụng 10 chất trong thiết bị điện và điện tử bao gồm chì và thủy ngân.
• REACH là một quy định toàn diện áp dụng cho tất cả các hóa chất được sản xuất, nhập khẩu, bán hoặc sử dụng trong các quốc gia EU.
• Việc không tuân thủ REACH hoặc RoHS có thể khiến sản phẩm bị thu hồi khỏi thị trường, với chi phí trung bình cho mỗi đợt thu hồi lên tới 11 triệu USD. 
• Minh bạch chuỗi cung ứng liên tục là yếu tố then chốt để đáp ứng thành công các yêu cầu của các quy định này. 

Mọi thứ ngày nay đều đang chuyển sang số hóa. Ô tô hiện nay chứa hơn 1.000 linh kiện điện tử và ngay cả các ngôi nhà cũng được trang bị đầy đủ thiết bị điện và điện tử (EEE) như trợ lý ảo, cân điện tử, chuông cửa có camera và nhiều thiết bị khác. 

Ngành điện tử tiếp tục tăng trưởng khi người tiêu dùng tích lũy ngày càng nhiều thiết bị thông minh giúp đơn giản hóa — và đôi khi là phức tạp hóa — cuộc sống. Tuy nhiên, sự bùng nổ của công nghệ cũng kéo theo nhiều vấn đề. Việc mua, sử dụng và thay thế thiết bị khiến con người cũng như môi trường ngày càng tiếp xúc với nhiều nguy cơ tiềm ẩn về môi trường.

Bản chất phức tạp của các thiết bị như máy tính, laptop, điện thoại thông minh, tủ lạnh, lò nướng và dụng cụ điện — mỗi loại chứa hàng trăm, thậm chí hàng nghìn linh kiện khác nhau — làm tăng nguy cơ một hoặc nhiều linh kiện trong đó có thể gây hại cho sức khỏe hoặc môi trường xung quanh. 

Để kiểm soát vấn đề này, các cơ quan quản lý đã ban hành nhiều quy định quan trọng. Các chỉ thị này nhằm bảo vệ chúng ta khỏi những chất nguy hại có thể có trong EEE, hóa chất và các sản phẩm khác. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ đề cập đến hai quy định lớn nhất: RoHS và REACH. 

RoHS là gì?

Liên minh châu Âu (EU) ban hành các chỉ thị RoHS và REACH nhằm hạn chế việc sử dụng các chất nguy hại trong toàn khối. 

RoHS, viết tắt của Restriction of Hazardous Substances (hạn chế các chất nguy hại), có hiệu lực từ ngày 01/07/2006 và vẫn là quy định quan trọng nhất, được áp dụng rộng rãi nhất đối với EEE tại châu Âu. Mục tiêu của RoHS là giảm thiểu rủi ro mà các chất độc hại trong EEE có thể gây ra cho sức khỏe con người và môi trường.

Phiên bản đầu tiên của RoHS, chỉ thị số 2002/95/EC, giới hạn sáu chất trong thiết bị điện và điện tử. Theo Ủy ban châu Âu, “tất cả sản phẩm có thành phần điện và điện tử, trừ các trường hợp loại trừ đặc biệt, đều phải tuân thủ các giới hạn này.” 

Năm 2011, EU tiếp tục ban hành Chỉ thị 2011/65/EU còn gọi là "RoHS 2". Chỉ thị này mở rộng phạm vi của RoHS gốc và bổ sung thêm bốn chất bị hạn chế sử dụng.

REACH là gì?

Quy định Đăng ký, Đánh giá, Cấp phép và Hạn chế hóa chất (REACH) được Liên minh châu Âu thông qua ngày 01/06/2007. 

Không giống RoHS chỉ giới hạn trong lĩnh vực EEE, REACH là quy định rộng lớn áp dụng cho toàn bộ hóa chất được sản xuất, nhập khẩu, buôn bán hoặc sử dụng tại các nước EU. Do nhiều sản phẩm có tích hợp hóa chất trong quá trình sản xuất, phạm vi áp dụng của REACH không chỉ gói gọn cho ngành hóa chất. 

Cơ quan Hóa chất châu Âu (ECHA), đơn vị phụ trách REACH, giải thích rằng “REACH áp dụng cho tất cả các chất hóa học; không chỉ các chất dùng trong công nghiệp mà còn trong đời sống hàng ngày.” Các sản phẩm này bao gồm từ quần áo, nội thất cho tới thiết bị gia dụng và chất tẩy rửa. Vì rất ít ngành không sử dụng hóa chất trong sản phẩm của mình, REACH là quy định ảnh hưởng tới hầu hết mọi nhà sản xuất hoặc nhập khẩu hoạt động tại châu Âu. 

Mục tiêu đầu tiên và quan trọng nhất của REACH cũng giống với RoHS: bảo vệ con người và môi trường khỏi các chất độc hại. Ngoài ra, quy định này còn thúc đẩy cạnh tranh trong ngành hóa chất và khuyến khích phương pháp kiểm tra độc tính thay thế mà không sử dụng động vật. 

Phạm vi áp dụng của RoHS và REACH 

Như đã đề cập, phạm vi của hai quy định hóa chất EU này khác biệt đáng kể. RoHS tập trung hoàn toàn vào EEE, bao phủ nhiều vật dụng hàng ngày như thiết bị gia dụng các loại, laptop, điện thoại thông minh và công nghệ máy tính khác, dụng cụ điện, thiết bị chơi game và nhiều thiết bị thể thao khác nhau. RoHS ảnh hưởng tới mọi ngành công nghiệp tỷ đô từ điện toán, thiết bị bếp, trò chơi điện tử, lẫn các lĩnh vực ít ai nghĩ tới như thiết bị y tế, thuốc lá điện tử, máy chạy bộ thông minh. 

Các chất bị hạn chế bởi RoHS

Đối với tất cả sản phẩm và ngành nghề chịu tác động quản lý của RoHS, phạm vi quy định thực chất lại khá hẹp và vô cùng cụ thể. Tính đến năm 2015, RoHS hạn chế sử dụng 10 hóa chất sau đây vượt quá ngưỡng quy định: 

• Chì (1.000 ppm, hoặc một phần triệu)
• Cadimi (100 ppm)
• Thủy ngân (1.000 ppm)
• Crom hóa trị sáu (1.000 ppm)
• Polybrominated biphenyls (PBB) (1.000 ppm)
• Polybrominated diphenyl ethers (PBDE) (1.000 ppm)
• Bis(2-ethylhexyl) phthalate (DEHP) (1.000 ppm)
• Benzyl butyl phthalate (BBP) (1.000 ppm)
• Dibutyl phthalate (DBP) (1.000 ppm)
• Diisobutyl phthalate (DIBP) (1.000 ppm)

Như trên, quy định EU không hoàn toàn cấm tuyệt đối việc sử dụng 10 hóa chất này, mà áp dụng giới hạn tối đa về hàm lượng các hóa chất đó trong sản phẩm. Với tất cả hoá chất nêu trên trừ cadimi, ngưỡng giới hạn là 0,1% (thường thể hiện là <1.000 ppm). Riêng cadimi bị giới hạn ở mức 0,01% hoặc <100 ppm. 

Hiểu về quy định REACH

Việc hiểu RoHS không quá phức tạp. Chỉ thị này là một danh sách các hóa chất không được vượt quá mức nhất định trong sản phẩm mà doanh nghiệp sản xuất và/hoặc nhập khẩu vào EU. REACH thì phức tạp, đa tầng hơn với khung pháp lý chi tiết cần được trình bày rõ ràng nhất. (Lưu ý REACH chỉ áp dụng cho doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu hóa chất từ một tấn trở lên/năm.) 

Để hiểu REACH, cần bắt đầu từ “Danh sách ứng viên” (Candidate List). Cơ quan Hóa chất châu Âu (ECHA) duy trì một danh sách các hóa chất được xác định là độc hại với sức khỏe con người hoặc môi trường. Các hóa chất này được công nhận chính thức là SVHC (Substances of Very High Concern — chất có nguy cơ cao). Danh sách này gồm các hợp chất gây ung thư, đột biến gen, độc với khả năng sinh sản và những hóa chất có khả năng tích tụ sinh học (tích lũy trong cơ thể và máu của sinh vật, bao gồm cả con người). Sau khi một chất được ECHA xác định là SVHC, chất đó sẽ được thêm vào Danh sách ứng viên, đồng thời mọi doanh nghiệp có sản phẩm chứa hóa chất này sẽ phải thực hiện nhiều nghĩa vụ pháp lý bao gồm:

• Truyền đạt thông tin về cách sử dụng sản phẩm an toàn
• Phản hồi yêu cầu từ người tiêu dùng trong vòng 45 ngày
• Thông báo cho ECHA nếu SVHC (chất có nguy cơ cao) hiện diện trong sản phẩm vượt quá 0,1%
• Cung cấp dữ liệu về an toàn 

Một khi chất đã được đưa vào Danh sách ứng viên, ECHA có thể đề xuất bổ sung chất đó vào Danh sách được cấp phép (Authorisation List, đôi khi gọi là Phụ lục XIV). Danh sách này thực ra là các hóa chất bị EU hạn chế mạnh. Khi một chất được đưa chính thức vào danh sách, nó sẽ có “ngày kết thúc” (sunset date), sau thời điểm đó việc bán và sử dụng bị cấm trừ khi có giấy phép đặc biệt. 

Tính đến 06/2023, ECHA đã thêm 235 hóa chất vào Danh sách ứng viên. Danh sách được cấp phép hiện có 59 chất. 

Tuân thủ RoHS 

Các doanh nghiệp muốn sản xuất, kinh doanh hoặc nhập khẩu EEE tại 27 quốc gia EU phải thực hiện nhiều biện pháp bắt buộc để chứng minh việc đáp ứng RoHS. Dù không có “chứng nhận RoHS” hoặc tài liệu xác nhận RoHS chính thức nào do cơ quan quản lý cấp, EU yêu cầu doanh nghiệp tự tiến hành “đánh giá hợp chuẩn” để xác định liệu sản phẩm có phù hợp RoHS. Đánh giá hợp chuẩn bao gồm ba yếu tố chính:

• Dấu CE
• Tài liệu kỹ thuật
• Bản Tuyên bố Hợp chuẩn (DoC - Declaration of Conformity) 

Lấy dấu CE

Theo Chỉ thị RoHS, tất cả EEE phải mang dấu CE thể hiện rằng sản phẩm tuân thủ mọi quy định cần thiết. Dấu CE này phải được gắn lên sản phẩm một cách vĩnh viễn và rõ ràng. 

Tài liệu kỹ thuật

RoHS còn yêu cầu nhà sản xuất lập bộ tài liệu chi tiết, mô tả đặc điểm và tính năng của thiết bị điện, điện tử. Tài liệu kỹ thuật bao gồm, nhưng không giới hạn ở: mô tả sản phẩm; thiết kế sản xuất và bản vẽ; tiêu chuẩn kỹ thuật; và các tiêu chuẩn hài hòa liên quan. Ngoài ra, nhà sản xuất cần bổ sung các báo cáo thử nghiệm chứng minh sự tuân thủ RoHS. 

Bản Tuyên bố Hợp chuẩn 

Cuối cùng, doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu EEE tại EU phải lập Bản Tuyên bố Hợp chuẩn (DoC). Tài liệu này xác nhận sản phẩm tuân thủ Chỉ thị RoHS, và bao gồm các thông tin sau:

• Tên và địa chỉ nhà sản xuất
• Mã nhận diện thiết bị EEE duy nhất
• Thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm
• Danh sách tiêu chuẩn hài hòa 
• Tuyên bố viết rằng sản phẩm tuân thủ giới hạn các chất RoHS

Tuân thủ REACH 

Do phạm vi của REACH rộng hơn rất nhiều, đáng kể hơn các doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi các yêu cầu tuân thủ của REACH so với RoHS. 

Các doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu hóa chất tại EU với khối lượng từ một tấn/năm trở lên phải đăng ký các hóa chất đó với ECHA. (“Hóa chất” không chỉ là các chất hóa học đơn lẻ mà thường là hỗn hợp hoặc thành phần trong sản phẩm như quần áo, thiết bị, đồ chơi.)

Để đăng ký các hóa chất này, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ đăng ký tới ECHA. Hồ sơ này bao gồm thông tin về tính chất và đặc điểm của hóa chất; cách mà con người và môi trường có thể tiếp xúc; quy trình sử dụng an toàn và biện pháp quản lý rủi ro; và nếu có, thông tin phân loại nguy hiểm của hóa chất. 

Không thể phủ nhận rằng nhà sản xuất và nhập khẩu là đối tượng chịu trách nhiệm chính trong việc tuân thủ đầy đủ các yêu cầu của REACH và ECHA. Tuy nhiên, các bên liên quan khác trong chuỗi cung ứng cũng cần quan tâm đến các quy trình quản lý và an toàn hóa chất. Nhà phân phối, ví dụ, có nghĩa vụ truyền đạt thông tin quan trọng về hóa chất và sử dụng an toàn trong chuỗi cung ứng, bao gồm cả tới người sử dụng ở các khâu cuối. Còn người sử dụng ở các khâu hạ nguồn cũng cần đảm bảo sử dụng hóa chất an toàn tại cơ sở của họ và truyền đạt thông tin liên quan cho khách hàng. 

Tất cả các bên tham gia sản xuất, phân phối, tiêu thụ hóa chất tại EU nên cam kết mạnh mẽ với việc tuân thủ REACH, minh bạch chuỗi cung ứng và an toàn tổng thể. 

Các trường hợp miễn trừ RoHS và REACH 

Cả hai chỉ thị hóa chất của EU đều có các trường hợp miễn trừ dựa trên các tiêu chí nhất định. Với Chỉ thị RoHS, miễn trừ có thể được cấp nếu việc tuân thủ vượt quá khả năng thực hiện hoặc gây khó khăn lớn cho nhà sản xuất hoặc ngành nghề cụ thể. Theo Ủy ban châu Âu, việc xem xét miễn trừ RoHS căn cứ vào tính sẵn có và khả năng thay thế của vật liệu, tác động tới sức khỏe, an toàn và kinh tế xã hội cũng như ảnh hưởng đến đổi mới trong ngành. Hiện tại, các miễn trừ bao gồm thủy ngân trong một số loại bóng đèn huỳnh quang và chì sử dụng làm hợp kim trong thép. Doanh nghiệp có thể tự nộp hồ sơ xin miễn trừ, tuy nhiên thủ tục thường mất từ 18 tới 24 tháng. 

Bạn có thể tìm danh sách miễn trừ RoHS trong Phụ lục III và IV của Chỉ thị 2011/65/EU (tức RoHS 2). 

Với REACH, miễn trừ bao gồm ba loại: miễn trừ hoàn toàn, miễn trừ một phần và các hóa chất không phải đăng ký. Thông thường các hóa chất này được miễn trừ vì đã nằm dưới sự kiểm soát của pháp luật khác. Dưới đây là phần liệt kê một số trường hợp thuộc từng nhóm. Danh sách đầy đủ có trên website của ECHA. 

Miễn trừ hoàn toàn

• Chất phóng xạ 
• Hóa chất sử dụng cho mục đích quốc phòng
• Chất trung gian không tách biệt (theo định nghĩa của EPA, “chất trung gian” là bất kỳ hóa chất nào được tiêu thụ, toàn bộ hoặc một phần, trong phản ứng hóa học phục vụ quá trình sản xuất các hóa chất hoặc hỗn hợp khác.”)

Miễn trừ một phần

• Nghiên cứu khoa học và phát triển
• Thực phẩm và thức ăn chăn nuôi
• Sản phẩm y tế 

Không cần đăng ký đối với các nhóm hóa chất có nguy cơ thấp với sức khỏe con người và môi trường, tồn tại trong tự nhiên, hoặc đã được đăng ký và thu hồi thông qua quy trình tái chế chất thải. 

Thách thức khi tuân thủ RoHS và REACH 

Khi dành đủ thời gian nghiên cứu, các chỉ thị EU sẽ trở nên khá rõ ràng. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc dễ thực hiện. Doanh nghiệp nhập khẩu hoặc sản xuất sản phẩm tại EU có thể đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình tuân thủ. 

Việc tập hợp đầy đủ tài liệu kỹ thuật để đáp ứng RoHS đã là một khối lượng công việc lớn. Nhưng nếu kết quả phòng thí nghiệm cho thấy sản phẩm của doanh nghiệp có một trong mười hóa chất vượt ngưỡng giới hạn thì sao? Khi đó, doanh nghiệp cần đưa ra những quyết định hệ trọng. Nếu muốn điều chỉnh sản phẩm tuân thủ RoHS, doanh nghiệp phải rà soát lại định mức nguyên vật liệu (BOM), xác định linh kiện hoặc nguyên liệu nào không hợp chuẩn, sau đó tìm kiếm linh kiện thay thế và cuối cùng là điều chỉnh quy trình lắp ráp. Toàn bộ quá trình này rất tốn kém và mất thời gian, đặc biệt với các thiết bị điện và điện tử có thể chứa hơn 100 linh kiện thiết kế riêng biệt. 

Phương án còn lại là để sản phẩm rơi vào tình trạng lỗi thời: ngừng sản xuất sản phẩm khi doanh nghiệp xác định chi phí tuân thủ quá cao. 

REACH cũng đem lại vô số rào cản lớn. Theo Hội đồng Công nghiệp Hóa chất châu Âu (Cefic), việc hoàn thiện hồ sơ đăng ký REACH là quá trình tốn kém và tiêu tốn nhiều thời gian. Doanh nghiệp phải điền hơn 2.000 trường dữ liệu vào hệ thống của ECHA, hoàn tất hàng chục nghiên cứu hóa lý và độc tính, và tùy theo khối lượng hóa chất sản xuất, có thể phải kiểm thử hơn 1.000 động vật trong phòng thí nghiệm. Ước tính chi phí đăng ký một hóa chất dao động từ 50.000 tới 2.000.000 euro. 

Hậu quả khi không tuân thủ REACH và RoHS 

Hậu quả của việc không tuân thủ chỉ thị EU khác nhau tùy từng quốc gia thành viên, nhưng vẫn tuân theo những quy định chung. Nếu cơ quan thực thi phát hiện một sản phẩm vi phạm quy định, họ sẽ thông báo cho doanh nghiệp vi phạm và yêu cầu cung cấp tài liệu kỹ thuật. Bước tiếp theo là loại bỏ sản phẩm khỏi thị trường. Lúc này, cơ quan thực thi có thể đề nghị doanh nghiệp tự nguyện thu hồi sản phẩm hoặc, nếu không thực hiện, sẽ cưỡng chế thu hồi. 

Các doanh nghiệp có sản phẩm vi phạm quy định còn phải chịu phạt tài chính. Mức phạt này dao động, nhưng thường lên tới hàng chục nghìn euro. Tuy nhiên, khoản phạt 30.000 euro không phản ánh đầy đủ mức độ thiệt hại. Doanh nghiệp bị buộc phải thu hồi sản phẩm chủ lực có thể mất hàng triệu doanh thu và lợi nhuận. Một báo cáo năm 2017 của Allianz cho thấy chi phí thu hồi sản phẩm EEE trung bình lên tới hơn 11 triệu USD. 

Các trường hợp vi phạm EU hiếm khi được công khai. Tuy nhiên vào tháng 7/2020, Công ty Nikon đã phải thu hồi máy ảnh phim Nikon F6, một sản phẩm thế hệ trước vốn doanh số không còn nhiều kể từ khi ra mắt năm 2004.

Lý do là Nikon F6 vi phạm bản cập nhật RoHS tháng 7/2019 (RoHS 3), cấm sử dụng dibutyl phthalate (DBP). Dù số lượng thu hồi nhỏ — chỉ 152 chiếc bán sau thời điểm áp dụng — vụ việc vẫn gây ảnh hưởng không mong muốn đối với hình ảnh công ty. 

Tóm lại, vi phạm các chỉ thị này nhiều nhất là chi phí phát sinh lớn, nghiêm trọng hơn có thể là thảm họa tài chính và truyền thông đối với doanh nghiệp. Đơn giản, muốn tiếp cận thị trường EU, bắt buộc phải tuân thủ RoHS và REACH.

Xây dựng chiến lược tuân thủ REACH và RoHS vững chắc 

Doanh nghiệp muốn hoạt động tại một hoặc nhiều quốc gia EU cần có cái nhìn tổng thể về ý nghĩa của việc tuân thủ RoHS và REACH. Đảm bảo sản phẩm tuân thủ đòi hỏi doanh nghiệp phải duy trì minh bạch chuỗi cung ứng, thường xuyên giám sát việc đáp ứng các quy định, và hợp tác với phòng thí nghiệm kiểm tra.

Duy trì minh bạch chuỗi cung ứng có thể là yếu tố quan trọng nhất. Để hoàn toàn chắc chắn rằng sản phẩm đáp ứng các quy định RoHS và REACH, doanh nghiệp cần tối đa hóa khả năng hiển thị đối với nhà cung cấp và toàn bộ các linh kiện họ thiết kế, sản xuất. Điều này thường đòi hỏi doanh nghiệp sở hữu nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) chuyên sâu có dữ liệu và phân tích chi tiết về thực tiễn của nhà cung cấp — bao gồm các phụ thuộc, điểm yếu và mức độ rủi ro. Nắm bắt kịp thời thông tin chuỗi cung ứng là yếu tố quyết định giữa việc phản ứng nhanh khi quy định thay đổi và bị động trong tình trạng bất ổn. 

Sau cùng, doanh nghiệp cần cam kết nội bộ về phát triển các thực tiễn bền vững mạnh mẽ, nhất quán. RoHS và REACH tồn tại nhằm mục tiêu rõ ràng, doanh nghiệp cũng cần ý thức về sứ mệnh phát triển sản phẩm ưu tiên an toàn, bền vững. Khi các giá trị và nguyên tắc bền vững nằm trong lõi hoạt động, mọi nghĩa vụ tuân thủ — đăng ký, nghiên cứu, kiểm tra, phí, thậm chí chuyển đổi sản phẩm — đều trở nên dễ dàng hơn.