RoHS và REACH: Chúng là gì và khác nhau như thế nào?

Điểm nổi bật của bài viết:

• REACH và RoHS là hai quy định quan trọng giúp bảo vệ con người và môi trường khỏi các hóa chất độc hại. 
• RoHS hạn chế sử dụng 10 chất trong thiết bị điện và điện tử, bao gồm chì và thủy ngân.
• REACH là quy định toàn diện áp dụng cho tất cả các chất hóa học được sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh hoặc sử dụng trong các quốc gia EU.
• Việc không tuân thủ REACH hoặc RoHS có thể dẫn đến việc thu hồi sản phẩm khỏi thị trường, với chi phí thu hồi trung bình là 11 triệu USD. 
• Việc duy trì minh bạch chuỗi cung ứng là yếu tố then chốt để đáp ứng thành công các yêu cầu của các quy định này. 

Mọi thứ ngày nay đều đang số hóa. Ô tô hiện có hơn 1.000 linh kiện điện tử và ngay cả nhà ở cũng đầy các thiết bị điện, điện tử (EEE) như trợ lý ảo, cân, chuông cửa có camera và nhiều thiết bị khác. 

Ngành điện tử tiếp tục tăng trưởng khi mọi người tích lũy ngày càng nhiều thiết bị thông minh nhằm đơn giản hóa – đôi khi cả làm phức tạp — cuộc sống của họ. Tuy nhiên, sự phổ biến của công nghệ này cũng đi kèm với những hệ lụy. Khi mọi người mua, sử dụng và thay thế công nghệ hiện tại, họ đồng thời khiến bản thân và môi trường phải đối mặt với ngày càng nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên.

Độ phức tạp vốn có của các sản phẩm như máy tính, laptop, điện thoại thông minh, tủ lạnh, lò nướng và thiết bị điện cầm tay — mỗi thiết bị có thể chứa hàng trăm, thậm chí hàng nghìn linh kiện khác nhau — làm gia tăng rủi ro xuất hiện một hoặc nhiều linh kiện có thể gây hại cho sức khỏe con người hoặc môi trường xung quanh. 

Để kiểm soát vấn đề này, các cơ quan quản lý đã ban hành nhiều quy định cực kỳ quan trọng. Các chỉ thị này nhằm bảo vệ chúng ta trước các hóa chất độc hại có trong EEE, các chất hóa học và các sản phẩm khác. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ đề cập đến hai chỉ thị quan trọng nhất: RoHS và REACH. 

RoHS là gì?

Liên minh châu Âu thiết lập các chỉ thị RoHS và REACH nhằm hạn chế việc sử dụng các hóa chất nguy hiểm trong toàn khối. 

RoHS, viết tắt của Restriction of Hazardous Substances (Hạn chế các chất độc hại), có hiệu lực từ ngày 01/07/2006 và vẫn giữ vai trò là quy định quan trọng, được áp dụng rộng rãi cho EEE tại châu Âu. Mục tiêu rõ ràng của RoHS là giảm thiểu rủi ro từ các hóa chất độc hại có trong thiết bị điện, điện tử đối với sức khỏe con người và môi trường.

Phiên bản ban đầu của RoHS, gọi là Chỉ thị 2002/95/EC, hạn chế 6 chất trong thiết bị điện và điện tử. Theo Ủy ban châu Âu, “tất cả sản phẩm có thành phần điện và điện tử, trừ những trường hợp được loại trừ cụ thể, bắt buộc phải tuân thủ các giới hạn này.” 

Năm 2011, EU ban hành Chỉ thị 2011/65/EU, còn gọi là “RoHS 2”. Chỉ thị này mở rộng phạm vi của RoHS gốc và bổ sung hạn chế đối với 4 hóa chất nữa.

REACH là gì?

Quy định về đăng ký, đánh giá, cấp phép và hạn chế hóa chất (REACH - Registration, Evaluation, Authorisation, and Restriction of Chemicals) được Liên minh châu Âu thông qua từ ngày 01/06/2007. 

Khác với RoHS chỉ áp dụng cho EEE, REACH là quy định toàn diện, bao trùm tất cả các chất hóa học được sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh hoặc sử dụng trong các quốc gia EU. Vì nhiều sản phẩm có thể sử dụng hóa chất ở một hoặc nhiều giai đoạn sản xuất, nên REACH không chỉ giới hạn trong ngành hóa chất. 

Cơ quan Hóa chất châu Âu, đơn vị quản lý REACH, giải thích rằng “REACH áp dụng cho tất cả các chất hóa học, không chỉ những chất được sử dụng trong quy trình công nghiệp mà cả trong đời sống hàng ngày.” Các sản phẩm này bao gồm từ quần áo, nội thất, thiết bị gia dụng đến các sản phẩm tẩy rửa. Vì rất ít ngành công nghiệp không sử dụng bất kỳ loại hóa chất nào, REACH tác động gần như đến mọi nhà sản xuất hoặc đơn vị nhập khẩu kinh doanh tại châu Âu. 

Mục tiêu hàng đầu và quan trọng nhất của REACH về cơ bản cũng giống như RoHS: bảo vệ con người và môi trường khỏi hóa chất độc hại. Bên cạnh đó, chỉ thị còn hướng tới khuyến khích cạnh tranh lành mạnh giữa doanh nghiệp trong ngành hóa chất, đồng thời thúc đẩy các phương pháp thử nghiệm thay thế (không sử dụng động vật) để đánh giá mức độ nguy hại của hóa chất. 

Phạm vi điều chỉnh của RoHS và REACH 

Như đã đề cập, phạm vi điều chỉnh của hai quy định hóa chất EU này khác biệt rõ rệt. RoHS tập trung riêng vào EEE, bao gồm một loạt các sản phẩm dùng trong đời sống hàng ngày. Liệt kê có thiết bị gia dụng mọi loại; laptop, điện thoại thông minh và các thiết bị máy tính khác; thiết bị điện cầm tay; máy chơi game; và các thiết bị thể thao. RoHS bao phủ mọi ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ đô mà bạn có thể nghĩ tới — máy tính, đồ gia dụng, trò chơi điện tử — và cả những lĩnh vực ít ai ngờ như thiết bị y tế, thuốc lá điện tử, máy chạy bộ thông minh. 

Các chất bị hạn chế bởi RoHS

Với tất cả sản phẩm và ngành mà RoHS có thể tác động, phạm vi thực tế của chỉ thị này lại khá nhỏ và rất cụ thể. Tính đến 2015, RoHS hạn chế sử dụng 10 hóa chất sau ở mức vượt quá ngưỡng cho phép: 

• Chì (1000 ppm, tức một phần triệu)
• Cadimi (100 ppm)
• Thủy ngân (1000 ppm)
• Crôm hóa trị sáu (1000 ppm)
• Polybrominated biphenyls (PBB) (1000 ppm)
• Polybrominated diphenyl ethers (PBDE) (1000 ppm)
• Bis(2-ethylhexyl) phthalate (DEHP) (1000 ppm)
• Benzyl butyl phthalate (BBP) (1000 ppm)
• Dibutyl phthalate (DBP) (1000 ppm)
• Diisobutyl phthalate (DIBP) (1000 ppm)

Như đã thể hiện, quy định EU không cấm hoàn toàn việc sử dụng 10 hóa chất trên mà chỉ áp đặt mức giới hạn tối đa cho phép có trong sản phẩm. Đối với tất cả các hóa chất — trừ cadimi — mức giới hạn là 0,1% (thường công bố là <1000 ppm, một phần triệu). Riêng cadimi bị giới hạn ở mức 0,01%, tức <100 ppm. 

Hiểu về quy định REACH

Việc nắm bắt RoHS không quá khó khăn. Chỉ thị này chỉ là danh sách các hóa chất không được quá mức quy định trong các sản phẩm mà doanh nghiệp sản xuất và/hoặc nhập khẩu vào EU. Ngược lại, REACH phức tạp và nhiều tầng hơn, với hệ khung quy định chi tiết cần được trình bày rõ ràng và tỉ mỉ. (Lưu ý rằng REACH chỉ áp dụng với doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu chất hóa học khối lượng từ 1 tấn/năm trở lên.) 

Để hiểu REACH, cần bắt đầu từ “Danh sách ứng viên” (Candidate List). Cơ quan Hóa chất châu Âu (ECHA) duy trì danh sách này đối với các chất được xem là độc hại cho sức khỏe con người hoặc môi trường. Các hóa chất này chính thức được coi là SVHC (substances of very high concern — chất có nguy cơ cao), gồm chất gây ung thư, biến đổi gen, chất gây độc cho sinh sản và hợp chất tích lũy sinh học (tích tụ trong cơ thể và máu của sinh vật, kể cả người). Khi ECHA xác định một chất là SVHC, chất này sẽ được đưa vào Danh sách ứng viên, đồng thời tự động phát sinh nhiều nghĩa vụ pháp lý đối với tất cả doanh nghiệp có sản phẩm chứa hóa chất đó, bao gồm:

• Truyền đạt thông tin về sử dụng an toàn sản phẩm
• Trả lời yêu cầu từ người tiêu dùng trong vòng 45 ngày
• Thông báo tới ECHA nếu SVHC xuất hiện trong sản phẩm với nồng độ vượt quá 0,1%
• Cung cấp dữ liệu về an toàn 

Khi một chất được đưa vào Danh sách ứng viên, ECHA có thể đề xuất thêm chất đó vào Danh sách yêu cầu cấp phép (Authorisation List, đôi khi gọi là Phụ lục XIV). Danh sách này thực chất là danh mục các hóa chất do EU hạn chế sử dụng. Khi một chất chính thức được thêm vào danh mục này, sẽ có “thời hạn loại bỏ” (sunset date), sau mốc này việc kinh doanh hoặc sử dụng chất đó bị nghiêm cấm hoàn toàn trừ phi được cấp phép đặc biệt. 

Tính đến tháng 6/2023, ECHA đã thêm 235 hóa chất vào Danh sách ứng viên. Riêng Danh sách cấp phép hiện tại gồm 59 hóa chất. 

Tuân thủ RoHS 

Các doanh nghiệp muốn sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu EEE tại 27 quốc gia EU bắt buộc phải thực hiện một số biện pháp chứng minh sự tuân thủ RoHS. Dù không có “chứng chỉ RoHS” hay văn bản xác nhận RoHS chính thức nào được cơ quan quản lý cấp, EU vẫn yêu cầu doanh nghiệp thực hiện “đánh giá sự phù hợp” để xác định sản phẩm có đáp ứng yêu cầu RoHS hay không. Đánh giá phù hợp chủ yếu gồm ba nội dung:

• Gắn dấu CE lên sản phẩm
• Hồ sơ kỹ thuật
• Bản tuyên bố phù hợp (Declaration of Conformity - DoC)

Gắn dấu CE 

Theo chỉ thị RoHS, mọi thiết bị điện-điện tử cần mang dấu CE, cho thấy sản phẩm đáp ứng tất cả các quy định bắt buộc. Dấu CE phải được dán lên sản phẩm một cách cố định và rõ ràng. 

Hồ sơ kỹ thuật

RoHS còn yêu cầu nhà sản xuất chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật chi tiết mô tả tính năng và đặc điểm sản phẩm điện-điện tử. Hồ sơ gồm: mô tả sản phẩm, bản thiết kế, bản vẽ sản xuất, tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn hài hòa... Ngoài ra, nhà sản xuất cần đính kèm báo cáo thử nghiệm chứng minh sự tuân thủ RoHS. 

Bản tuyên bố phù hợp

Cuối cùng, doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu EEE vào EU phải lập Bản tuyên bố phù hợp (DoC). Tài liệu này xác nhận sản phẩm đáp ứng chỉ thị RoHS, bao gồm các thông tin sau:

• Tên và địa chỉ nhà sản xuất
• Mã số định danh sản phẩm EEE
• Thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm
• Danh mục tiêu chuẩn hài hòa 
• Tuyên bố bằng văn bản rằng sản phẩm tuân thủ giới hạn hóa chất của RoHS

Tuân thủ REACH 

Do phạm vi rất rộng của REACH, nhiều doanh nghiệp bị tác động bởi yêu cầu tuân thủ hơn rất nhiều so với RoHS. 

Các doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu hóa chất tại EU với khối lượng từ 1 tấn/năm trở lên phải đăng ký các chất hóa học này với ECHA. (Khái niệm “chất” bao gồm hóa chất ở dạng nguyên chất, pha trộn hoặc có trong sản phẩm như quần áo, thiết bị, đồ chơi…)

Để đăng ký các chất hóa học này, doanh nghiệp cần nộp Hồ sơ đăng ký lên ECHA, trong đó có thông tin về tính chất vật lý, đặc tính hóa học, cơ chế tiếp xúc với con người và môi trường, quy trình sử dụng an toàn và biện pháp kiểm soát rủi ro, và khi cần, phân loại mức độ nguy hiểm của chất. 

Không nghi ngờ gì, nhà sản xuất và nhập khẩu là bên chịu trách nhiệm cao nhất trong việc tuân thủ đúng yêu cầu của REACH và ECHA. Tuy nhiên, các bên khác trong chuỗi cung ứng cũng cần tuân thủ các nguyên tắc liên quan đến hóa chất. Nhà phân phối có trách nhiệm truyền đạt thông tin cần thiết về hóa chất và sử dụng an toàn dọc chuỗi cung ứng, kể cả với người dùng hạ nguồn. Người dùng hạ nguồn cũng cần thực hành sử dụng an toàn tại doanh nghiệp mình và truyền thông tin liên quan cho khách hàng. 

Mọi bên tham gia sản xuất, phân phối, kinh doanh hóa chất tại EU cần cam kết mạnh mẽ đối với tuân thủ REACH, minh bạch chuỗi cung ứng và an toàn tổng thể. 

Miễn trừ trong RoHS và REACH 

Cả hai chỉ thị về quản lý hóa chất của EU đều quy định một số miễn trừ dựa trên nhiều tiêu chí cụ thể. Đối với Chỉ thị RoHS, miễn trừ có thể được cho phép khi việc tuân thủ giới hạn hóa chất là vô cùng khó khăn, không khả thi hoặc gánh nặng quá lớn đối với một nhà sản xuất hoặc ngành. Theo Ủy ban châu Âu, miễn trừ trong RoHS xét dựa trên tính sẵn có và mức độ khả thi của vật liệu thay thế, tác động sức khỏe, an toàn và xã hội - kinh tế của giải pháp thay thế, cùng ảnh hưởng với đổi mới sáng tạo ngành. Một số miễn trừ hiện nay bao gồm thủy ngân trong bóng đèn huỳnh quang đặc biệt, chì là thành phần hợp kim trong thép. Doanh nghiệp có thể nộp đơn xin miễn trừ riêng, nhưng quá trình xét duyệt thường mất từ 18 đến 24 tháng. 

Danh sách đầy đủ các miễn trừ có trong Phụ lục III và IV của Chỉ thị 2011/65/EU (còn gọi là RoHS 2). 

Với REACH, miễn trừ được chia làm ba nhóm: miễn trừ hoàn toàn, miễn trừ một phần và các chất không cần đăng ký. Thông thường, đó là các chất hóa học đã được quy định bởi luật pháp khác. Dưới đây là danh sách tham khảo từng nhóm. Danh sách đầy đủ đăng tại trang web ECHA. 

Miễn trừ hoàn toàn

• Chất phóng xạ 
• Chất sử dụng cho mục đích quốc phòng
• Trung gian không tách biệt (theo định nghĩa của EPA, trung gian là “bất kỳ hóa chất nào bị tiêu thụ toàn bộ hoặc một phần trong các phản ứng hóa học để sản xuất có chủ đích hóa chất hoặc hỗn hợp khác.”)

Miễn trừ một phần

• Nghiên cứu và phát triển khoa học
• Thực phẩm và thức ăn chăn nuôi
• Sản phẩm y tế 

Không cần đăng ký đối với một số nhóm khác, bao gồm các chất có nguy cơ tối thiểu đối với con người và môi trường, xuất hiện trong tự nhiên, hoặc đã được đăng ký và thu hồi qua quy trình tái chế chất thải. 

Thách thức trong tuân thủ RoHS và REACH 

Nếu nghiên cứu kỹ càng và thực hiện đầy đủ, các chỉ thị EU này có thể trở nên khá rõ ràng. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa việc tuân thủ là dễ dàng. Doanh nghiệp nhập khẩu hoặc sản xuất sản phẩm tại EU có thể gặp nhiều khó khăn lớn trong quá trình tuân thủ. 

Việc chuẩn bị tài liệu kỹ thuật theo yêu cầu chỉ là một thách thức. Nhưng nếu kết quả thử nghiệm cho thấy sản phẩm chứa một trong 10 hóa chất vượt giới hạn cho phép theo RoHS thì sao? Khi đó, doanh nghiệp sẽ phải đưa ra những quyết định trọng yếu. Nếu muốn chuyển sản phẩm thành đáp ứng RoHS, cần rà soát định mức nguyên vật liệu (BOM), xác định linh kiện/nguyên liệu nào không phù hợp, rồi tìm linh kiện thay thế. Cuối cùng là cải tiến quy trình lắp ráp hoặc sản xuất. Tổng thể quá trình chuyển đổi sản phẩm này có thể tốn kém nhiều chi phí và thời gian, đặc biệt với các thiết bị điện-điện tử có thể lên đến hơn 100 linh kiện thiết kế riêng. 

Phương án khác là chấp nhận tình trạng lỗi thời: ngừng sản xuất sản phẩm vì chi phí tuân thủ vượt quá lợi ích. 

REACH cũng có những trở ngại lớn của riêng mình. Theo Cefic (Hội đồng Công nghiệp Hóa chất châu Âu), hoàn thiện hồ sơ đăng ký theo REACH vô cùng tốn kém và mất thời gian. Doanh nghiệp phải điền hơn 2.000 trường dữ liệu vào cơ sở dữ liệu ECHA, thực hiện hàng chục nghiên cứu hóa học và độc tính, và tùy khối lượng hóa chất sản xuất mà có thể phải kiểm nghiệm lên tới hơn 1.000 động vật thí nghiệm. Ước tính chi phí đăng ký mỗi hóa chất dao động từ 50.000 đến 2.000.000 euro. 

Hệ quả khi không tuân thủ REACH và RoHS 

Hậu quả của việc không tuân thủ các chỉ thị EU khác nhau tùy quốc gia thành viên, nhưng đều tuân theo một số nguyên tắc chung. Nếu cơ quan thực thi phát hiện sản phẩm vi phạm quy định, họ sẽ thông báo cho doanh nghiệp, đồng thời yêu cầu cung cấp tài liệu kỹ thuật. Tiếp theo là bước thu hồi khỏi thị trường. Lúc này, cơ quan quản lý yêu cầu doanh nghiệp tự nguyện thu hồi sản phẩm hoặc, nếu không thực hiện, sẽ tiến hành cưỡng chế thu hồi. 

Doanh nghiệp có sản phẩm vi phạm chỉ thị EU còn có thể phải chịu phạt tài chính. Mức phạt thay đổi tùy trường hợp, nhưng thường ở mức hàng chục nghìn euro. Tuy nhiên, một khoản phạt 30.000 euro không phản ánh đầy đủ chi phí thực sự của việc không tuân thủ. Nếu buộc phải thu hồi một sản phẩm chủ lực, doanh nghiệp có thể mất hàng triệu USD doanh thu. Nghiên cứu của Allianz năm 2017 chỉ ra chi phí thu hồi trung bình cho một sản phẩm điện-điện tử là hơn 11 triệu USD. 

Hiếm khi các vụ vi phạm chỉ thị EU được công chúng biết đến. Tuy nhiên, vào tháng 7/2020, Tập đoàn Nikon buộc phải thu hồi máy ảnh phim Nikon F6 — một sản phẩm thế hệ cũ có doanh số hạn chế từ khi ra mắt năm 2004.

Lý do là máy Nikon F6 vi phạm bản cập nhật RoHS tháng 7/2019 (thường gọi là RoHS 3) có bổ sung hạn chế đối với dibutyl phthalate (DBP). Dù sản lượng thu hồi nhỏ — chỉ 152 máy bán ra sau thời điểm luật có hiệu lực — nhưng đây vẫn là “vết nhơ” đối với thương hiệu. 

Tóm lại, việc vi phạm các chỉ thị này ít nhất sẽ gây phiền hà về kinh tế, nghiêm trọng hơn còn có thể gây khủng hoảng tài chính và truyền thông đối với doanh nghiệp. Đơn giản mà nói: tiếp cận thị trường EU nghĩa là phải tuân thủ RoHS và REACH.

Xây dựng chiến lược tuân thủ REACH và RoHS hiệu quả 

Doanh nghiệp muốn gia nhập một hoặc nhiều thị trường EU cần am hiểu toàn diện ý nghĩa của việc tuân thủ RoHS và REACH. Đảm bảo tuân thủ cho sản phẩm đòi hỏi minh bạch chuỗi cung ứng vững chắc, liên tục giám sát sự phù hợp với từng điều khoản của hai chỉ thị và hợp tác với phòng thí nghiệm thử nghiệm uy tín.

Duy trì minh bạch chuỗi cung ứng có thể là điều quan trọng nhất trong số các yêu cầu này. Để bảo đảm sản phẩm tuân thủ RoHS và REACH, doanh nghiệp cần tối đa hóa khả năng hiển thị đối với nhà cung cấp và toàn bộ các linh kiện mà họ thiết kế, sản xuất. Trong nhiều trường hợp, điều này đòi hỏi sử dụng nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) cao cấp có thể cung cấp dữ liệu và phân tích về phương thức vận hành của nhà cung cấp, bao gồm các mối liên kết, lỗ hổng và các mức độ rủi ro khác nhau. Khả năng quan sát chuỗi cung ứng ngay lập tức có thể tạo ra khác biệt giữa phản ứng linh hoạt với thay đổi pháp lý và tình trạng bị động, hỗn loạn. 

Cuối cùng, doanh nghiệp cần xác lập cam kết nội bộ trong việc xây dựng thực hành phát triển bền vững vững chắc và đồng đều. RoHS và REACH tồn tại vì lý do chính đáng, và doanh nghiệp nên xem phát triển các sản phẩm lấy an toàn, bền vững làm trung tâm là mệnh lệnh đạo đức. Khi các giá trị, nguyên tắc này tồn tại trong cốt lõi doanh nghiệp, mọi nghĩa vụ tuân thủ — từ đăng ký, nghiên cứu, kiểm tra, lệ phí đến chuyển đổi sản phẩm — đều trở nên dễ dàng hơn.