Tác động của thuế quan dưới thời chính quyền Trump đối với nhập khẩu vào Hoa Kỳ (phân tích của Z2Data)

Điểm nổi bật của bài viết:

• Khi sắp tròn sáu tháng kể từ khi chính quyền ban hành thuế quan “Ngày Giải Phóng”, việc phân tích dữ liệu nhằm đánh giá mức độ thay đổi của các mô hình thương mại, nếu có, do tác động của các chương trình thuế quan mới này là điều cần thiết.
• Trong phân tích của Z2Data này, chúng tôi đã thu thập hơn 12 tháng dữ liệu nhập khẩu hàng hóa qua đường biển vào Mỹ dưới dạng vận đơn (BoL), từ tháng 09/2024 đến đầu tháng 09/2025. Dữ liệu được sắp xếp theo tháng và theo nước xuất xứ. 
• Kết quả của chúng tôi được tóm tắt thành bốn nhận định chính, bao gồm các điểm rút ra liên quan đến nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc, Việt Nam, Brazil và Indonesia, cùng một số quốc gia khác. 

Một chế độ thuế quan mới

Kể từ khi nhậm chức đầu năm 2025, Tổng thống Trump đã triển khai nhiều cam kết tranh cử về thuế quan thông qua việc thiết lập một chế độ thương mại mới toàn diện tại Mỹ. Dù một số biện pháp thuế quan vẫn chịu ảnh hưởng từ các vụ kiện tụng đang diễn ra, nhiều chương trình của chính quyền này đã có tác động rõ rệt đến phương thức vận hành của các doanh nghiệp tại Mỹ. Đặc biệt, chính quyền Trump đã thực hiện các biện pháp thu thuế nhập khẩu như sau:

• Thuế thép và nhôm qua điều tra Section 232
• Thuế nền tảng và mức thuế suất mới đối với một số quốc gia trong chương trình thuế quan “Ngày Giải Phóng”
• Mở rộng thuế đối với Canada và Mexico (gọi là “thuế fentanyl”)
• Thuế theo ngành áp dụng cho nhập khẩu như đồng, dược phẩm và bán dẫn theo sắc lệnh của Tổng thống 

Dù nhiều chương trình thuế quan này đi kèm nhiều ngoại lệ, hiệp định thương mại cũng như các yếu tố khác giúp giảm nhẹ tác động của một số chính sách, thông điệp xuyên suốt của chính quyền dành cho các nhà sản xuất xuyên suốt nhiệm kỳ là: “Cách tốt nhất để tránh thuế quan là đưa sản xuất trở lại Mỹ”.

Khi sắp tròn sáu tháng kể từ khi chính quyền ban hành thuế quan “Ngày Giải Phóng”, việc phân tích dữ liệu nhằm đánh giá mức độ thay đổi của các mô hình thương mại do tác động của các chương trình thuế quan mới này là cần thiết. Nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) Z2Data thu thập dữ liệu thương mại Mỹ, được tận dụng chủ yếu để xác định quan hệ thương mại và xây dựng mạng lưới chuỗi cung ứng cấp dưới. Ở đây, chúng tôi sử dụng tập dữ liệu này để cung cấp cái nhìn về các mô hình thương mại của Mỹ, bao gồm các quốc gia Mỹ đang tìm nguồn cung ứng chính, cũng như liệu các quốc gia này có thay đổi đáng kể trong năm 2025 hay không. 

Phương pháp phân tích của Z2Data

Z2Data thu thập dữ liệu thương mại Mỹ từ Hệ thống Thông quan Tự động (Automated Manifest System) của Hải quan và Biên phòng Mỹ (US Customs and Border Protection). Hệ thống này ghi nhận tất cả giao dịch vận đơn bằng đường biển, hay còn gọi là nhập khẩu, thực hiện trên toàn nước Mỹ hàng ngày. Một số hạn chế chính của dữ liệu này là chỉ phản ánh hàng hóa vận chuyển bằng đường biển vào Mỹ, đồng thời có thể bị ảnh hưởng bởi yếu tố mùa vụ ở một số thời điểm. Tuy vậy, đây vẫn là chỉ số hiệu quả và ý nghĩa để theo dõi xu hướng nhập khẩu hàng hóa không dễ hư hỏng vào Mỹ. Điều này đặc biệt đúng với những quốc gia và khu vực xuất khẩu như châu Âu, Nam Mỹ và Đông Nam Á, vốn không có tuyến đường bộ trực tiếp, thuận tiện đến Mỹ và do vậy chủ yếu phụ thuộc vào vận chuyển qua đường biển. 

Trong phân tích của Z2Data, chúng tôi đã thu thập hơn 12 tháng dữ liệu nhập khẩu hàng hóa của Mỹ qua đường biển dưới dạng vận đơn (BoL) từ tháng 09/2024 tới chín ngày đầu tháng 09/2025. Dữ liệu được sắp xếp theo tháng và theo nước xuất xứ. Dựa trên tập dữ liệu này, quá trình phân tích đã đối chiếu với chuỗi thời gian công bố thay đổi chính sách của chính phủ Mỹ, bao gồm cả thay đổi thuế quan và các hiệp định thương mại, trước khi đưa ra kết quả phân tích dưới đây.

Dòng thời gian thuế quan và hiệp định thương mại năm 2025

Tổng thống Trump nhậm chức vào cuối tháng 01/2025 và bắt đầu triển khai nhiều chính sách thuế mới từ tháng 03 và tháng 04. Chính sách thuế chủ lực tác động đến vận chuyển hàng hóa đường biển vào Mỹ chính là thuế quan “Ngày Giải Phóng”, được công bố ngày 02/04/2025. Các chương trình khác, bao gồm mở rộng thuế Section 232 và “thuế fentanyl”, tập trung gây ảnh hưởng đến Canada và Mexico — hai quốc gia xuất khẩu chủ yếu bằng đường bộ nên không được phản ánh trong dữ liệu. 

Đáng chú ý còn là danh sách ngày càng dài các hiệp định thương mại song phương do chính quyền Trump đàm phán. Đến cuối tháng 09, Mỹ đã thiết lập các hiệp định thương mại mới với các quốc gia và khối sau:

• Anh
• Việt Nam
• Indonesia
• Nhật Bản
• Philippines
• Liên minh châu Âu (EU)

Một số quốc gia khác, bao gồm Hàn Quốc, đang có các thỏa thuận đang chờ duyệt với Mỹ. Một trong những quốc gia đáng chú ý chưa có hiệp định thương mại lâu dài với Mỹ là Trung Quốc. Mặc dù Mỹ và Trung Quốc đã ký thỏa thuận tạm thời nhằm giải quyết việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu khoáng sản quan trọng, thỏa thuận này dự kiến sẽ hết hạn vào ngày 10/11/2025.

1. Nhận định chính 1: Dù biến động thuế quan liên tục và nguy cơ hiện hữu, Mỹ vẫn lệ thuộc vào Trung Quốc

Dựa trên hơn 12 tháng dữ liệu vận đơn chúng tôi phân tích, khối lượng nhập khẩu từ Trung Quốc năm nay khá ổn định. Đã có sự sụt giảm ban đầu trong ba tháng từ tháng 03 đến tháng 05, khi nhiều thuế mới được ban hành và chính quyền Trump tạm thời áp thuế cực kỳ cao đối với Trung Quốc. 

Tuy nhiên, số liệu cho thấy, khối lượng nhập khẩu đã phục hồi nhanh chóng, đạt mức cao nhất trong năm 2025 vào tháng 08. Trên thực tế, tổng nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc trong tháng này gần như tăng 26% so với dữ liệu vận đơn tháng 09/2024. 

Điều này cho thấy mặc dù các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) và các nhà nhập khẩu khác lo ngại về tác động của thuế quan tới chuỗi cung ứng toàn cầu, nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp tục tìm nguồn cung ứng từ Trung Quốc. Dữ liệu của chín ngày đầu tháng 09/2025 còn cho thấy khối lượng thương mại tiếp tục tăng, cho thấy Trung Quốc vẫn giữ vai trò rất lớn trong chuỗi cung ứng Mỹ. 

2. Nhận định chính 2: Thương mại với Brazil đang mở rộng nhanh chóng

Từ tháng 09/2024 đến tháng 08/2025, số lượng vận đơn hàng tháng giữa Mỹ và Brazil tăng khoảng 100%. Con số này có thể xuất phát từ nhiều yếu tố. Brazil hưởng lợi từ thuế suất đối ứng ở mức khá thấp 10%, tỷ giá hối đoái thuận lợi so với đồng đô la Mỹ và các ngoại lệ thuế quan đặc thù cho các lĩnh vực như quặng sắt và nông sản — hai mặt hàng xuất khẩu chủ lực sang Mỹ. Do thuế quan Section 232 chỉ nhắm vào thép sản xuất tại Trung Quốc, Brazil nhanh chóng nổi lên như nguồn cung thay thế hấp dẫn cho loại kim loại này. 

Chính quyền Trump cũng đã áp thêm thuế 40% đối với một số mặt hàng nhập khẩu từ Brazil vào tháng 08, theo sắc lệnh Nhà Trắng đề cập là “những hành động can thiệp vào kinh tế Mỹ, xâm phạm quyền tự do biểu đạt của người dân Mỹ, vi phạm nhân quyền và làm suy giảm quyền lợi của Mỹ trong bảo vệ công dân, doanh nghiệp của mình”. Có thể còn quá sớm để đánh giá tác động của loại “thuế tự do ngôn luận” này.

Brazil sẽ tiếp tục đóng vai trò thú vị trên bản đồ thương mại mới, có thể trở thành nhân tố quan trọng nếu có bất kỳ tái cấu trúc chuỗi cung ứng nào diễn ra tại Mỹ. 

3. Nhận định chính 3: Ký kết hiệp định thương mại không đảm bảo tăng trưởng nhập khẩu

Chính quyền Trump đã công bố các hiệp định thương mại với một loạt quốc gia trong những tháng gần đây, gồm Anh, Việt Nam, Indonesia, Nhật Bản, Philippines, EU và Hàn Quốc, cùng các thỏa thuận khác còn đang trong quá trình đàm phán. Tuy nhiên, chỉ Việt Nam và Hàn Quốc — cùng một số quốc gia EU — ghi nhận thay đổi đáng kể về khối lượng nhập khẩu sau các hiệp định này. Dù còn quá sớm để rút ra kết luận chỉ dựa vào dữ liệu vận tải biển, đến nay, những hiệp định này chưa liên quan rõ rệt với mức tăng hay giảm ý nghĩa nào về thương mại.

Dù còn quá sớm để rút ra kết luận chỉ dựa trên dữ liệu vận tải biển, đến nay, các hiệp định thương mại này chưa liên hệ mạnh mẽ với sự gia tăng hay sụt giảm thương mại đáng kể.

4. Nhận định chính 4: Indonesia gần như miễn nhiễm trước làn sóng thuế quan toàn cầu 

Tương tự Brazil, Indonesia ghi nhận tăng trưởng mạnh mẽ về hoạt động nhập khẩu hàng năm. Số lượng giao dịch vận đơn từ quốc gia này tăng 92% từ tháng 09/2024 đến tháng 08/2025. Dù không có ngoại lệ thuế quan lớn nào với xuất khẩu chủ lực sang Mỹ — như dầu cọ, điện tử, may mặc, giày dép — chi phí sản xuất thấp tại Indonesia vẫn có thể bù đắp hoặc cân bằng chi phí thuế quan. (Mỹ đã nhất trí áp mức thuế 19% cho hàng hóa Indonesia từ tháng 07/2025.)

Sự phát triển bền vững của ngành xuất khẩu Indonesia còn cho thấy một xu hướng mạnh mẽ đã hình thành trước cả khi chính quyền Trump áp dụng chế độ thuế quan mới. Indonesia là quốc gia hưởng lợi lớn từ chính sách đa dạng hóa nguồn cung ứng ngoài Trung Quốc (China+1) trong các năm gần đây. Sự bất ổn, hỗn loạn và mức thuế cực cao với Trung Quốc năm 2025 dường như càng thúc đẩy xu hướng này, khiến các nhà nhập khẩu Mỹ chuyển sang tận dụng chi phí lao động thấp và môi trường sản xuất ổn định tại Indonesia. 

Chuỗi cung ứng Mỹ vẫn kiên định trước các biện pháp thuế quan của Trump

Dù chính quyền Trump đặt mục tiêu đưa sản xuất về Mỹ, chế độ thuế quan mới được triển khai cho đến nay vẫn có tác động hạn chế lên khối lượng thương mại giữa Mỹ với nhiều quốc gia. Phải thừa nhận rằng còn chưa đầy sáu tháng kể từ khi ban hành thuế quan toàn cầu “Ngày Giải Phóng”, và hoàn toàn có khả năng các doanh nghiệp Mỹ sẽ dần cân nhắc thay đổi mạnh mẽ hơn trong hoạt động tìm nguồn cung ứng của mình. Tuy vậy, đến tháng 09/2025, dữ liệu vận chuyển đường biển cho thấy các OEM Mỹ và các nhà nhập khẩu khác hiện chưa thực hiện tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng đáng kể hoặc lâu dài. 

Một phần nguyên nhân có thể xuất phát từ hàng loạt hiệp định thương mại song phương mới cùng với một số ngoại lệ quan trọng trong hệ thống thuế quan của Mỹ, giúp tối ưu thuế suất nhập khẩu cho một số mặt hàng. Ngoài ra, các doanh nghiệp Mỹ đã tìm nguồn linh kiện từ Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia và một số quốc gia EU suốt nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ, nên việc đảo ngược sự ăn sâu bám rễ này chắc chắn khó khăn hơn dự tính của chính quyền Trump. 

Dù chế độ thuế quan của chính quyền Trump sẽ biến đổi thế nào trong thời gian tới, doanh nghiệp Mỹ hưởng lợi lớn khi sử dụng các nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) như Z2Data. Các công cụ này giúp doanh nghiệp tối đa hóa khả năng hiển thị nhà cung cấp trực tiếp và cấp dưới, từ đó hiểu rõ nước xuất xứ (COO), nước phân phối (COD) và các nghĩa vụ về thuế quan. 

Dữ liệu này đem đến cho doanh nghiệp nhiều hành động chiến lược ý nghĩa như:

• Điều chỉnh nước xuất xứ (COO)
• Đàm phán với nhà cung cấp 
• Thay đổi địa điểm sản xuất
• Tối ưu thuế quan (tariff engineering)

Để tìm hiểu thêm về Z2Data và cách chúng tôi giúp doanh nghiệp của bạn dẫn dắt vững vàng trong bối cảnh thương mại năng động hiện nay, hãy đăng ký dùng thử miễn phí với chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.