Báo cáo tổng quan ngành sản xuất điện tử Việt Nam

Việt Nam gồm 58 tỉnh và 5 thành phố trực thuộc trung ương — TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ — do chính phủ trung ương quản lý, có địa vị pháp lý ngang các tỉnh. Năm 2023, dân số quốc gia lần đầu vượt mốc 100 triệu người, đứng thứ 16 thế giới và thứ ba tại Đông Nam Á.

TP. Hồ Chí Minh là trung tâm công nghiệp của cả nước, dân số gần như đã tăng gấp đôi trong hai thập kỷ qua, kinh tế chiếm gần 15% GDP quốc gia. Thành phố dẫn dắt các ngành công nghiệp như dệt may, điện tử, chế biến thực phẩm và dược phẩm, đồng thời đạt được nhiều kết quả nổi bật trong lĩnh vực ô tô, công nghệ sinh học và công nghệ thông tin.

Năm 2023, tổng GDP Việt Nam khoảng 430 tỷ USD, tăng 5% so với năm trước. Việt Nam có nhiều lợi thế chủ đạo trong các năm tới, nổi bật với hạ tầng sản xuất phù hợp chiến lược tìm nguồn cung ứng “Trung Quốc + 1”, đầu tư nước ngoài (FDI) mạnh mẽ, cùng đội ngũ lao động ngày càng có kỹ năng, học vấn cao hơn. Dự báo quốc gia sẽ đạt tăng trưởng tối thiểu 6% mỗi năm cho đến cuối thập kỷ.

Quá trình phát triển mạnh mẽ của Việt Nam trong 25 năm qua — GDP quốc gia tăng gấp hơn mười lần — được thúc đẩy nhờ mạng lưới khu công nghiệp (KCN) rộng khắp trên toàn quốc. Hiện có hơn 400 KCN đang vận hành, cùng hơn 100 khu đang xây dựng. Những khu này là động lực phát triển kinh tế Việt Nam, thúc đẩy các ngành mới nổi như công nghệ sinh học, viễn thông, sản xuất bán dẫn, đồng thời thu hút mạnh vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) để mở rộng sản xuất.

Một trong những động lực chính thúc đẩy phát triển kinh tế nhanh của Việt Nam trong thế kỷ này là sự vươn lên của ngành điện tử. Hiện nay, sản xuất điện tử chiếm gần một phần năm tổng sản lượng chế tạo cả nước. Ngành này đạt doanh thu 115 tỷ USD năm 2023, tương đương hơn một phần tư GDP cả nước.

Sự nổi lên của Việt Nam trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu được thúc đẩy bởi nhiều nhân tố, bao gồm quyết định quan trọng của Samsung vào năm 2008 xây dựng nhà máy sản xuất điện thoại thông minh tại Bắc Ninh. Trong thập kỷ tiếp theo, tập đoàn điện tử tiêu dùng Hàn Quốc này đầu tư thêm 17 tỷ USD vào Việt Nam, thúc đẩy xuất khẩu và đưa Việt Nam trở thành một trong những nhà sản xuất điện thoại hàng đầu thế giới.

Việt Nam cũng có nhiều nhà máy chuyên về dịch vụ sản xuất điện tử (EMS) và sản xuất linh kiện interconnect, passive và electromechanical (IP&E). Các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh là nơi đặt nhà máy EMS của các tập đoàn lớn như Foxconn, Amphenol và Jabil.

Thị trường IP&E tại Việt Nam có ít nhất 200 nhà máy phân bố trên khắp các vùng miền, tập trung nhiều ở các tỉnh như Bắc Ninh, Đồng Nai và Bình Dương. Các doanh nghiệp lớn như Panasonic, Luxshare Precision, Molex và TE Connectivity đều đã đầu tư xây dựng nhà máy tại Việt Nam, nhờ chi phí lao động thấp, nhiều ưu đãi từ chính phủ và vị trí địa lý thuận lợi để tiếp cận các tuyến vận tải quốc tế chính.

Dù không lớn như lĩnh vực sản xuất điện tử, ngành công nghiệp ô tô tại Việt Nam là một lĩnh vực đáng chú ý trong quá trình tăng trưởng kinh tế gần đây của quốc gia. Thị trường ô tô đạt gần 7 tỷ đô la Mỹ vào năm 2024 và hiện tại Việt Nam sản xuất gần 350.000 xe mỗi năm. Quốc gia này sở hữu các nhà máy sản xuất của nhiều tập đoàn ô tô lớn trên thế giới như Toyota và Honda, cũng như các thương hiệu nội địa đang phát triển như VinFast.

Bên cạnh các nhà sản xuất ô tô thương hiệu lớn, các đô thị lớn của Việt Nam như TP. Hồ Chí Minh và Biên Hòa còn là nơi đặt nhiều cơ sở sản xuất các hệ thống phụ và thiết bị liên quan đến ô tô. Hiện có hơn 400 nhà sản xuất tại Việt Nam tham gia cung ứng linh kiện cấp 1 cho các hãng ô tô lớn.

Hệ sinh thái sản xuất công nghệ cao phát triển mạnh của Việt Nam mang đến nhiều cơ hội hấp dẫn cho các doanh nghiệp quốc tế muốn đa dạng hóa chuỗi cung ứng, đảm bảo hợp đồng cạnh tranh hơn và tiếp cận lực lượng lao động đông đảo, đầy khát vọng. Các doanh nghiệp muốn khai thác tiềm năng tại Việt Nam cần thực hiện đầy đủ các biện pháp thẩm định và đánh giá đối tác tiềm năng về các vấn đề ESG (môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp).

Trong bốn khoáng sản thiết yếu nhất cho quy trình sản xuất bán dẫn—silicon, gallium, germanium và đồng—Việt Nam chỉ khai thác và chế biến đồng. Tuy vậy, quốc gia này đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác nhiều nguyên liệu thô phụ và bổ sung phục vụ sản xuất bán dẫn, bao gồm: vàng, nickel, chì, thiếc, cobalt, sắt, kẽm, mangan và tungsten.

Ngoài ra, Việt Nam sở hữu một trong những trữ lượng đất hiếm lớn nhất thế giới, với khoảng 22 triệu tấn tài nguyên nằm dưới lòng đất chưa được khai thác. Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), con số này chỉ xếp sau Trung Quốc. Dù Việt Nam khai thác 4.300 tấn khoáng sản đất hiếm vào năm 2022, chính phủ đã đặt mục tiêu tăng sản lượng lên hơn hai triệu tấn vào năm 2030.

Việt Nam là một trong các nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới từ đầu thế kỷ đến nay, chỉ xếp sau Trung Quốc và một số quốc gia nhỏ khác về tổng tốc độ tăng trưởng. Sự bứt phá này chủ yếu nhờ chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp sang trung tâm sản xuất toàn cầu. Và đà tăng trưởng của Việt Nam vẫn còn dài. Dự báo quốc gia này sẽ tăng trưởng hơn 6% mỗi năm trong thập kỷ tới, giữ vị trí hàng đầu trong khối kinh tế ASEAN. Tốc độ này được thúc đẩy bởi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng và nền tảng sản xuất vững chắc với lực lượng lao động phù hợp cho việc chuyển dịch chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc Trung Quốc.

Mặc dù các yếu tố nền tảng hỗ trợ sự vươn lên của Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu đã rõ ràng, quốc gia này vẫn cần vượt qua một số rào cản then chốt để phát huy tối đa tiềm năng. Các thách thức gồm nâng cao minh bạch tài chính cho nhà đầu tư, nhà sản xuất và các bên liên quan chủ chốt; chứng minh cho các nước phát triển như Hoa Kỳ về khả năng đáp ứng các tiêu chí nền kinh tế thị trường; đồng thời giải quyết lịch sử về các vấn đề lao động phi đạo đức. Nếu Việt Nam tiến bộ thực chất trên các mặt trọng yếu này, nhiều khả năng quốc gia sẽ tiếp tục tăng cường vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu một cách sâu rộng và bền vững.