:quality(85))
Najważniejsze informacje z artykułu:
- W przeciwieństwie do innych państw o porównywalnej wielkości i liczbie ludności, Chiny wykorzystały agresywną politykę oraz subsydiowanie rządowe, wdrażając strategię „first-mover” w sektorze minerałów krytycznych.
- Skuteczny program SCRM (zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw — Supply Chain Risk Management) dla minerałów krytycznych musi zacząć się od określenia zakresu materiałów, których dotyczy. Aby wybrać minerały krytyczne, wokół których powinno się budować program SCRM, firmy powinny przeanalizować pełne deklaracje materiałowe (FMD) i określić substancje niezbędne dla własnej działalności.
- Wobec ciągłych prób Chin wykorzystania kontroli nad łańcuchami dostaw minerałów krytycznych do wywierania presji na amerykański przemysł, firmy ze Stanów Zjednoczonych powinny poszukiwać alternatywnych źródeł pozyskania tych surowców, tam gdzie to możliwe.
Wybrane minerały krytyczne odgrywają nieproporcjonalnie dużą rolę w największych branżach i ich globalnych łańcuchach dostaw. Miedź, dzięki wysokiej przewodności, jest niezbędna w wielu zaawansowanych technologicznie produktach — od samochodów, przez komputery, po sieci bezprzewodowe. Nikiel jest kluczowy przy wytwarzaniu stopów innych metali — takich jak stal i chrom — i stosowany w akumulatorach do pojazdów elektrycznych (EV), urządzeniach półprzewodnikowych i sprzęcie AGD. Kobalt to z kolei jeden z podstawowych surowców do produkcji baterii litowo-jonowych używanych w szerokim zakresie — od elektroniki użytkowej i urządzeń medycznych, po elektronarzędzia.
Choć minerały krytyczne takie jak wymienione powyżej są obecne w międzynarodowych łańcuchach dostaw od dziesięcioleci, w ostatnich dwóch latach swobodny dostęp do nich został poważnie zagrożony. Na skutek narastających napięć handlowych pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Chinami, Pekin rozpoczął wdrażanie restrykcji eksportowych na wiele minerałów krytycznych produkowanych i przetwarzanych w kraju. Ponieważ Chiny dominują w wydobyciu i produkcji wielu światowych minerałów krytycznych oraz metali ziem rzadkich (REE), bariery te istotnie zwiększają ryzyko dla producentów z USA zależnych od nieprzerwanego przepływu surowców takich jak miedź, nikiel, kobalt oraz inne.
Pojawienie się nowej, dynamicznie zmieniającej się kategorii ryzyka sprawia, że to najlepszy moment dla firm na opracowanie i wdrożenie programu SCRM dla minerałów krytycznych w łańcuchu dostaw. Jeżeli napięcia w stosunkach handlowych i dyplomatycznych pomiędzy oboma mocarstwami będą się pogłębiać, organizacje pozbawione solidnego planu awaryjnego na pozyskiwanie minerałów krytycznych mogą stanąć w obliczu poważnych niedoborów. Z biznesowego punktu widzenia skutki tych niedoborów mogą być wręcz katastrofalne.
Analiza dominacji Chin w sektorze minerałów krytycznych
Przez ostatnie dekady Chiny aktywnie i skutecznie dążyły do konsolidacji wpływów na rynku produkcji minerałów krytycznych. Kraj realizował tę strategię poprzez rozbudowę krajowych możliwości przetwórczych oraz strategiczne inwestycje w kopalnie w krajach afrykańskich i innych bogatych w surowce regionach.
W przeciwieństwie do innych państw o podobnej skali, Chiny wdrożyły zdecydowaną politykę oraz subsydiowanie rządowe, przyjmując rolę pioniera i lidera sektora minerałów krytycznych. Efekty tej strategii widoczne są dziś wyraźnie — Chiny mogą wykorzystywać kontrolę nad minerałami krytycznymi jako narzędzie nacisku geopolitycznego i presji strategicznej wobec rywali takich jak USA.
Zanim skoncentrujemy się na przeanalizowaniu mechanizmów, jakie wykorzystały Chiny do ograniczenia dostępu do tych surowców i spowolnienia globalnych łańcuchów dostaw, warto wskazać minerały, nad którymi Chińska Republika Ludowa (ChRL) sprawuje nieproporcjonalną kontrolę.
Kobalt
- Główne zastosowania: baterie EV i akumulatory ładowalne; super stopy, m.in. silniki turbinowe; stal w przemyśle lotniczym, zbrojeniowym i maszynowym.
- Procent udziału w wydobyciu: Relatywnie niski, jednak Chiny posiadają udziały lub pełną własność wielu kopalń kobaltu w Demokratycznej Republice Konga (DRK)
- Procent udziału w przetwarzaniu: 73%
Lithium
- Główne zastosowania: baterie litowo-jonowe (ładowalne); technologie medyczne; cement.
- Procent udziału w wydobyciu: 18%
- Procent udziału w przetwarzaniu: 72%
Grafit
- Główne zastosowania: powłoki odlewnicze; części samochodowe; baterie; tygle do pracy z metalami.
- Procent udziału w wydobyciu: 62%
- Procent udziału w przetwarzaniu: 95%
Mangan
- Główne zastosowania: stopy metali; ogniwa baterii.
- Procent udziału w wydobyciu: 15-20%
- Procent udziału w przetwarzaniu: 95%
Metale ziem rzadkich (skand, dysproz, itp.)
- Główne zastosowania: ekrany, monitory i inne wyświetlacze elektroniczne; półprzewodniki; stopy stali; baterie.
- Procent udziału w wydobyciu: 60%
- Procent udziału w przetwarzaniu: 90%
Aktualny stan ograniczeń dotyczących minerałów krytycznych w Chinach
W ciągu ostatnich dwóch lat Komunistyczna Partia Chin (KPCh) wdrożyła serię kontroli eksportu mających na celu zwiększenie własnej kontroli nad światowymi minerałami krytycznymi i odpowiedź na działania protekcjonistyczne USA. Choć działania te miały zwykle ograniczony zakres i ograniczone skutki uboczne, w dłuższej perspektywie zaczęły się kumulować. Już w 2023 r. komisja Kongresu zarekomendowała utworzenie bodźców dla rozwinięcia produkcji metali ziem rzadkich w USA. Zwrócono uwagę, że surowce te są wykorzystywane m.in. w „pojazdach elektrycznych, turbinach wiatrowych, technologiach bezprzewodowych i niezliczonych innych produktach.”
- Grudzień 2023: Chiny zakazują eksportu technologii przetwarzania
Pod koniec 2023 r. Ministerstwo Handlu Chin ogłosiło zakaz eksportu technologii stosowanych do przetwarzania oraz rafinacji metali ziem rzadkich (REE). Jako oficjalny powód wskazano bezpieczeństwo narodowe, jednak eksperci ocenili to jako odpowiedź na działania USA. Już od 2022 r. administracja prezydenta Bidena prowadziła zdecydowaną politykę przemysłową wobec Chin, ograniczając chiński dostęp do przełomowych półprzewodników napędzających AI oraz technologie obronne.
- Grudzień 2024: Chiny ograniczają eksport germanu i galu do USA
W grudniu 2024 r. Chiny posunęły się do znacznie bardziej stanowczych działań, wprowadzając restrykcje eksportowe na wybrane metale stosowane w produkcji półprzewodników i łańcuchu dostaw elektroniki. Ministerstwo Handlu ograniczyło dostawy germanu, galu, antymonu i innych materiałów krytycznych do USA. Jak podkreśliło Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych, był to „pierwszy przypadek ograniczenia eksportu chińskich minerałów krytycznych skierowany bezpośrednio przeciwko Stanom Zjednoczonym, a nie wszystkim odbiorcom.”
W grudniu 2024 r. Chiny posunęły się do znacznie bardziej stanowczych działań, wprowadzając restrykcje eksportowe na wybrane metale stosowane w produkcji półprzewodników i w łańcuchu dostaw elektroniki.
I w przeciwieństwie do wcześniejszych działań dotyczących ograniczenia eksportu technologii przetwórczych, tym razem Ministerstwo Handlu nie próbowało ukryć prawdziwego celu. Rzecznik Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Lin Jian, oświadczył jednoznacznie, że Chiny „stanowczo sprzeciwiają się nadużywaniu przez USA pojęcia bezpieczeństwa narodowego, wykorzystywaniu środków kontroli eksportu oraz bezprawnym jednostronnym sankcjom i jurysdykcji eksterytorialnej wobec firm chińskich.”
- Kwiecień 2025: Chiny wprowadzają ograniczenia eksportowe na ziemie rzadkie
W kwietniu tego roku, zaledwie dwa dni po ogłoszeniu przez prezydenta Trumpa ceł „Liberation Day”, ChRL ponownie sięgnęła po minerały krytyczne jako kontratak wobec działań handlowych USA. 4 kwietnia Ministerstwo Handlu wprowadziło ograniczenia eksportowe na siedem metali ziem rzadkich (REE) oraz powiązane z nimi magnesy, stosowane m.in. w przemyśle lotniczo-obronnym, motoryzacyjnym oraz przy produkcji półprzewodników. Ograniczeniem objęto m.in. samar, gadolin, terb, dysproz, lutet, skand i itru.
Co istotne, nowe zasady nie wprowadzają całkowitego zakazu eksportu. Chińskie firmy mogą wnioskować o specjalną licencję na wywóz tych minerałów i magnesów dla zagranicznych odbiorców. Jednocześnie, z ogłoszeniem nowych ograniczeń, KPCh dodała 16 amerykańskich firm do własnej listy kontrolnej — zdecydowana większość to kontrahenci sektora obronnego ze Stanów Zjednoczonych.
Kluczowe kroki do budowy ram SCRM dla minerałów krytycznych
Wiele firm działających w branżach takich jak motoryzacja, lotnictwo i obronność czy elektronika konsumencka ma już wdrożone programy zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw (SCRM). Jednak znacznie rzadziej zasoby te są dedykowane wyłącznie minerałom krytycznym. W obliczu coraz bardziej niepewnego otoczenia handlowego oraz monopolistycznej pozycji Chin na rynku wielu minerałów krytycznych, przedsiębiorstwa muszą zacząć działać strategicznie dla ochrony własnych łańcuchów dostaw.
Wiele firm działających w branżach takich jak motoryzacja, lotnictwo i obronność czy elektronika konsumencka ma już wdrożone programy zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw (SCRM). Jednak znacznie rzadziej zasoby te są dedykowane wyłącznie minerałom krytycznym.
Identyfikacja minerałów krytycznych kluczowych dla działalności
Skuteczny program SCRM dla minerałów krytycznych musi zacząć się od określenia zakresu analizowanych materiałów. W przypadku litu, kobaltu, miedzi bądź wybranych metali ziem rzadkich, producenci OEM są zwykle uzależnieni od tylko części tych surowców dla kluczowych procesów produkcyjnych. Aby ustalić, wokół których minerałów powinien koncentrować się program SCRM, przedsiębiorstwa powinny przeanalizować pełne deklaracje materiałowe (FMD) i wskazać substancje najbardziej niezbędne do działalności.
Poszukiwanie alternatywnych źródeł poza Chinami
Ostatnie dwa lata dobitnie wykazały, że Chiny zdecydowanie wykorzystują kontrolę nad łańcuchami dostaw różnych minerałów krytycznych do wywierania presji na przemysł USA i wymuszania rewizji obecnych polityk handlowych. W tych realiach firmy amerykańskie powinny konsekwentnie szukać alternatywnych źródeł pozyskania minerałów krytycznych, tam gdzie to tylko możliwe.
Choć prawdą jest, że Chiny dominują w produkcji wielu minerałów krytycznych i metali ziem rzadkich, nie są jedynym ich dostawcą na świecie. Na przykład kobalt jest wydobywany w kilku krajach, m.in. w Rosji, Republice Południowej Afryki i Kanadzie, a Australia i Chile wydobywają rocznie więcej litu niż Chiny. Producenci OEM muszą przyjąć proaktywną, badawczą postawę wobec własnego łańcucha dostaw, by budować sieć pozyskania minerałów nieopartą wyłącznie na Chinach.
Wykorzystaj Z2Data, aby zyskać widoczność w łańcuchu dostaw i zwiększyć odporność
Aby rozpocząć wdrażanie strategii dywersyfikacji źródeł minerałów krytycznych oraz proaktywną identyfikację zagrożeń dla ciągłości dostaw, organizacje potrzebują pogłębionej widoczności własnych łańcuchów dostaw. Ze względu na wielowarstwową strukturę zaawansowanych sektorów, bezpośredni dostawcy firmy mogą nie być świadomi pochodzenia minerałów krytycznych w ich produktach. Dlatego producenci OEM powinni mapować kolejne poziomy łańcucha, aby mieć pewność skąd pochodzą surowce. Taka widoczność umożliwia następnie podejmowanie działań na rzecz zwiększania odporności łańcucha dostaw.
Platforma supply chain risk management (SCRM) Z2Data udostępnia firmom rozbudowane narzędzia do zwiększania widoczności łańcucha i pozyskiwania danych oraz informacji o dostawcach. Wykorzystując dynamiczne bazy danych oraz akcje skierowane do dostawców, funkcjonalność sub-tier intelligence w Z2Data umożliwia precyzyjną analizę producentów stojących za bezpośrednimi dostawcami. Platforma zawiera także narzędzie do obsługi workflow, pozwalające na pozyskiwanie szablonów raportów dotyczących minerałów z regionów objętych konfliktem (CMRT) oraz rozszerzonych szablonów raportowych (EMRT) od tysięcy dostawców na całym świecie, wspierając zgodność przedsiębiorstw z regulacjami.
Aby dowiedzieć się więcej o tym, jak Z2Data może pomóc organizacjom w budowie systemu zarządzania ryzykiem z zakresu minerałów krytycznych, umów bezpłatne demo z naszym ekspertem produktowym.
