ESG a CSRD – jaka jest różnica?

Najważniejsze informacje

• ESG oferuje dobrowolne wytyczne dotyczące etycznego postępowania przedsiębiorstw, podczas gdy unijna dyrektywa CSRD nakłada obowiązek szczegółowego i audytowanego raportowania w zakresie zrównoważonego rozwoju.

• ESG koncentruje się na wpływie na środowisko, odpowiedzialności społecznej oraz ładu korporacyjnego, wskazując firmom kierunki podnoszenia standardów etycznych.

• CSRD ma na celu podniesienie raportowania ESG do standardu sprawozdawczości finansowej, oddziałując na tysiące przedsiębiorstw poprzez konkretne wymogi ujawniania danych.

• CSRD nakłada obowiązek kompleksowego raportowania w zakresie zrównoważonego rozwoju w całej UE, znacząco wpływając na odpowiedzialność i przejrzystość przedsiębiorstw.

• Wymogi sprawozdawcze CSRD będą wprowadzane stopniowo przez kilka lat, począwszy od 2024 r., ze wskazaniem terminów dla różnych typów firm, w tym MŚP oraz zagranicznych spółek z oddziałami w UE.

Przegląd

W dzisiejszym, dynamicznie zmieniającym się otoczeniu biznesowym, pojęcia takie jak ESG (Environmental, Social, and Governance – środowiskowe, społeczne i zarządcze aspekty działalności) oraz CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive – dyrektywa w sprawie raportowania zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw) stają się coraz powszechniejsze. Czym jednak naprawdę są te akronimy, co je różni i jaki mają wpływ na działalność firm?

W artykule przedstawione zostaną kluczowe różnice pomiędzy dobrowolnymi wytycznymi ESG a obowiązkowymi wymogami raportowania zgodnie z CSRD, a także sposoby, w jakie te regulacje kształtują współczesny krajobraz zrównoważonego rozwoju w biznesie. 

Czym jest ESG i dlaczego ma znaczenie?

ESG to ramy, według których firmy oceniają swój wpływ i zaangażowanie wobec standardów oraz najlepszych praktyk środowiskowych, społecznych i zarządczych. Pozwala organizacjom ocenić, czy działają w sposób zrównoważony względem środowiska, społeczeństwa oraz interesariuszy wewnętrznych. W pewnym sensie stanowi odpowiedź na pytanie, czy firma „robi właściwe rzeczy” w ramach trzech kluczowych filarów.

Zgodność z ESG stała się w ostatnich latach popularnym tematem wśród przedsiębiorstw i budziła kontrowersje także na poziomie legislacyjnym w USA. Jednak jej znaczenia nie można przecenić, zwłaszcza w oczach pracowników i konsumentów. Z badania Ernst & Young wynika, że 87% menedżerów uznaje inicjatywy ESG za kluczowe dla swojego biznesu, a prawie 80% konsumentów deklaruje chęć zakończenia współpracy z firmami, które źle traktują środowisko, pracowników lub społeczności, w których działają.

Niezależnie od indywidualnej opinii, ESG pozostaje istotnym zagadnieniem i ignorowanie rosnącego znaczenia tego trendu nie leży w interesie żadnego przedsiębiorstwa. 

Co oznacza ESG?

Skrót „ESG”, pochodzący od Environmental, Social, and Governance (środowiskowe, społeczne i zarządcze aspekty działalności), pojawił się po raz pierwszy w raporcie z 2004 r. sporządzonym przez grupę instytucji finansowych na prośbę ówczesnego Sekretarza Generalnego ONZ, Kofi Annana. ESG, stanowiąc rozwinięcie koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR) i zrównoważonego rozwoju z lat 2000., lepiej ujmuje nowe wyzwania pojawiające się w XXI wieku przed przedsiębiorstwami i ich interesariuszami. 

Trzy filary ESG

Jednym z powodów, dla których ESG stanowi skuteczny sposób myślenia o etyce i zachowaniu firm – a także przewyższa pod tym względem często niejasne „społeczne odpowiedzialność biznesu” (CSR) – jest jego konkretność. ESG obejmuje trzy filary, z których każdy zawiera zestaw powiązanych celów i idei. Dzięki tej przejrzystości firmy, inwestorzy weryfikujący standardy etyczne przedsiębiorstw oraz pozostali interesariusze mogą wykorzystywać ramy ESG jako jasną mapę drogową do realizacji swoich celów. 

ESG: Filar środowiskowy

Pierwsza litera ESG odnosi się do wpływu działań firmy na środowisko i planetę. Obejmuje m.in.: zużycie energii, emisje gazów cieplarnianych, ślad węglowy czy wpływ na bioróżnorodność (tracącą na znaczeniu, choć równie krytyczną, jak zmiany klimatu). Wymogi ESG często nakładają na przedsiębiorstwa konieczność wdrożenia strategii przeciwdziałania zmianom klimatu, wyznaczając cele dla dekarbonizacji, adaptacji do zmian klimatycznych i minimalizacji ryzyka z tym związanego. 

ESG: Filar społeczny

Filar społeczny ESG obejmuje relacje firmy z ludźmi – własnymi pracownikami oraz szerzej rozumianym otoczeniem biznesowym. Dotyczy kwestii takich jak uczciwe wynagrodzenie, płace na poziomie zapewniającym godne życie, bezpieczeństwo w miejscu pracy oraz polityka pracy odrzucająca przymus, wykorzystywanie i pracę dzieci. Zakłada także odpowiedzialne pozyskiwanie surowców i aktywną rolę w tworzeniu odpowiedzialnego łańcucha dostaw. 

ESG: Filar zarządzania

Trzeci filar ESG – governance – bywa najmniej omawiany, jednak równie kluczowy. Obejmuje kwestie związane z zarządzaniem wewnętrznym, kontrolą, zgodnością z przepisami oraz przejrzystością w zakresie rozliczeń podatkowych i księgowych. Dobry ład korporacyjny eliminuje nieetyczne praktyki, takie jak korupcja, przekupstwo i nadużycia. 

Początkowo ramy ESG były wykorzystywane jako wzorzec do pociągania firm do odpowiedzialności i budowania mechanizmów ograniczania negatywnych skutków ich działania. Obecnie stanowią podstawę wiążących, często prawnych wymogów. 

ESG jako rozwinięcie wczesnych inicjatyw CSR

Istnieje wiele skrótów określających ramy dla zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw. Zanim omówimy, w jaki sposób ESG rozwinęło wcześniejsze inicjatywy CSR XX wieku, warto je usystematyzować:

• ESG oznacza Environmental, Social, and Governance

• CSR (nie mylić z CSRD) to Corporate Social Responsibility – społeczna odpowiedzialność biznesu

• CSRD to Corporate Sustainability Reporting Directive – dyrektywa w sprawie raportowania zrównoważonego rozwoju
  

Wszystkie odnoszą się do odpowiedzialności i etyki biznesu, jednak każda z nich jest inną ramą służącą różnym celom.

ESG a CSR – na czym polega różnica?

CSR i ESG są ramami etycznymi, które pomagają firmom zarządzać wpływem na środowisko, społeczeństwo i zarządzanie, jednak różnią się podejściem. Co więcej, ESG jest rozwinięciem i udoskonaleniem CSR. 

CSR sięga połowy XX wieku, kiedy przedsiębiorstwa zaczęły analizować swoją odpowiedzialność wobec pracowników oraz społeczności. Wiele takich inicjatyw było reakcją na szerokie wydarzenia społeczne, m.in.:

1. Ruch na rzecz praw obywatelskich (lata 50. i 60.): Protesty i działania społeczne zainicjowały debaty o równości, różnorodności, zatrudnianiu.

2. Katastrofa ekologiczna w Santa Barbara (1969 r.): Największy ówczesny wyciek ropy w USA nagłośniony medialnie zapoczątkował nową legislację środowiskową.

3. Afera Love Canal (1978 r.): Lata niekontrolowanego składowania odpadów przez firmę Hooker Chemical spowodowały katastrofalne skutki zdrowotne i ekologiczne dla mieszkańców osiedla Love Canal. 
   

Te ruchy społeczne skłoniły firmy do analizy własnych wartości. Przykładowe wczesne działania CSR obejmowały:

1. Redukcję odpadów i oszczędność energii

2. Stosowanie opakowań zrównoważonych lub podlegających recyklingowi

3. Promowanie równych szans zatrudnienia i programów szkoleniowych

4. Wspieranie organizacji pozarządowych zgodnych z misją firmy
   

Ogólnie rzecz biorąc, CSR koncentrowało się na zarządzaniu odpowiedzialnością wobec pracowników i społeczeństwa. 

Koncepcja ESG, wprowadzona później, przyniosła nową perspektywę: stała się narzędziem dla inwestorów do mierzenia, jak firmy zarządzają swoim długoterminowym rozwojem i ryzykiem. ESG zyskało na znaczeniu także w wyniku wprowadzania surowszych regulacji dotyczących odpowiedzialności przedsiębiorstw, m.in. w USA w ramach Sarbanes-Oxley Act (2002) i Dodd-Frank Act (2010). 

Podsumowując: CSR stworzyło fundamenty odpowiedzialności firm, ESG zapewniło ustandaryzowane ramy do oceny ryzyka środowiskowego, społecznego oraz zarządczości przez inwestorów.

Czy ESG zastępuje CSR?

ESG nie zastępuje CSR, lecz rozwija je, dostarczając mierzalnych, opartych na danych ram pozwalających inwestorom, regulatorom i konsumentom lepiej rozumieć, jak przedsiębiorstwo zarządza swoim wpływem środowiskowym, społecznym i korporacyjnym. 

Czym jest Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)? 

CSRD powstała jako następca unijnej Dyrektywy w sprawie raportowania informacji niefinansowych (NFRD). Pierwszy projekt nowej dyrektywy pojawił się w kwietniu 2021 r., a publikacja w Dzienniku Urzędowym UE nastąpiła w grudniu 2022 r. CSRD weszła w życie 5 stycznia 2023 r. 

Wprowadzając bardziej ambitne wymogi raportowania zgodnie z CSRD, UE dąży do zwiększenia przejrzystości sektora korporacyjnego oraz zapewnienia inwestorom, konsumentom i interesariuszom lepszego dostępu do informacji o wpływie działalności firm na ESG. Choć CSRD stanowi element długoterminowej strategii UE na rzecz walki ze zmianami klimatu i transformacji w kierunku gospodarki zrównoważonej, najważniejszym celem nowych przepisów jest doprowadzenie raportowania ESG do poziomu sprawozdawczości finansowej w UE. 

Najważniejszym celem nowych przepisów jest doprowadzenie raportowania ESG do poziomu sprawozdawczości finansowej w UE. 

CSRD zastępując NFRD, ustanawia bardziej rygorystyczne wymogi raportowania dla firm, mając na celu zwiększenie transparentności i zapewnienie lepszego dostępu do danych ESG wszystkim zainteresowanym.

Nowa dyrektywa wprowadza szeroki zakres wymogów dotyczących raportowania ESG dla tysięcy przedsiębiorstw działających w 27 krajach członkowskich UE. Zobowiązania te podzielono na Europejskie Standardy Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (ESRS), obejmujące 12 kategorii wskazujących, jakie informacje podlegają ujawnieniu. Komisarz UE ds. usług finansowych, stabilności finansowej i unii rynków kapitałowych, Mairead McGuiness, określiła te standardy jako „kluczowe narzędzie służące realizacji agendy Green Deal w UE”. Pozwolą firmom wykazać działania na rzecz unijnej polityki zrównoważonego finansowania. 

Jakie są standardy raportowania CSRD?

Standardy te podzielone są na cztery kategorie, odpowiadające głównym założeniom ESG: środowisko, społeczeństwo, ład korporacyjny oraz kategorie „przekrojowe”. Zawierają one zarówno szerokie, jak i szczegółowe wymogi dotyczące ujawniania informacji związanych z każdym filarem. Firmy muszą raportować m.in. szczegółowe dane dotyczące wpływu środowiskowego oraz praktyk pracy w całym łańcuchu dostaw. Pełna treść i wymagania standardów CSRD są dostępne w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. 

Standardy środowiskowe

• Zmiana klimatu

• Zanieczyszczenie

• Zasoby wodne i morskie

• Bioróżnorodność i ekosystemy

• Zarządzanie zasobami i gospodarka cyrkularna

Standardy społeczne

• Własna siła robocza

• Pracownicy w łańcuchu wartości

• Społeczności objęte oddziaływaniem

• Konsumenci i użytkownicy końcowi

Standardy zarządcze

• Zasady prowadzenia działalności

Standardy przekrojowe

• Wymogi ogólne

• Ujawnienia ogólne 

Wymogi zgodności z CSRD

Przed rozpoczęciem wdrożenia dyrektywy, każda organizacja powinna zrozumieć, których firm CSRD dotyczy i kiedy obowiązki te zaczną obowiązywać. 

Które firmy muszą spełniać wymogi CSRD?

Unia Europejska wyodrębniła cztery główne grupy przedsiębiorstw objętych raportowaniem według CSRD. 

• Spółki notowane na giełdzie: Dotyczy to większości spółek notowanych na regulowanym rynku UE, z istotnym wyjątkiem „mikroprzedsiębiorstw”, które nie przekraczają określonych przez UE kryteriów.

• Duże spółki nienotowane: Zaliczają się tu firmy działające w UE, które przez dwa kolejne lata spełniają dwa z trzech kryteriów: co najmniej 20 mln euro aktywów ogółem; co najmniej 50 mln euro przychodów netto; średniorocznie co najmniej 250 pracowników.

• MŚP: Według definicji Komisji Europejskiej są to małe i średnie przedsiębiorstwa notowane na rynku regulowanym UE (z wyjątkiem mikroprzedsiębiorstw).

• Zagraniczne spółki z oddziałem w UE: Obejmuje to firmy spoza UE, które posiadają jednostkę zależną w UE i osiągają roczne przychody w UE przekraczające 150 mln euro (średnia z dwóch ostatnich lat).

Jakie są wymogi raportowania CSRD?

Wdrożenie obowiązków raportowania CSRD będzie następowało etapami przez kolejne lata. Rada UE, Parlament Europejski oraz Komisja Europejska ustaliły harmonogram zgodności z CSRD w tzw. “Legislative Train Schedule”.

(Warto dodać, że od kwietnia br. UE zatwierdziła dwuletnie opóźnienie wymagań raportowania CSRD dla firm spoza UE oraz w wybranych standardach branżowych. Firmy wyłączone z wcześniejszego obowiązku mają czas na wdrożenie CSRD do 30 czerwca 2026 r.)

• Od 1 stycznia 2024 r. wszystkie firmy w UE, które wcześniej podlegały wymogom NFRD, muszą raportować zgodnie z CSRD. Sprawozdania za 2024 r. należy przekazać w 2025 r.

• Od 1 stycznia 2025 r. obowiązek raportowania dotyczy wszystkich firm, które nie podlegały NFRD, ale spełniają powyższe kryteria dużych spółek nienotowanych. Sprawozdania za 2025 r. będą składane w 2026 r. 

• Od 1 stycznia 2026 r. obowiązek obejmie wszystkie MŚP notowane na rynku regulowanym UE. Raportowanie za 2026 r. będzie wymagane w 2027 r. 

• Od 1 stycznia 2028 r. spółki zagraniczne posiadające oddział w UE i spełniające powyższe kryteria finansowe będą zobligowane do raportowania; ich pierwsze sprawozdania będą składane w 2029 r.  

Jaka jest różnica między ESG a CSRD?

Przyjrzyjmy się kluczowym różnicom między tymi dwoma ramami. ESG i CSRD są blisko powiązane, ale pełnią różne role w biznesie. ESG był początkowo wykorzystywany jako sposób dobrowolnego raportowania etyki i praktyk zrównoważonego rozwoju. Pozwalał firmom poprawiać wpływ na środowisko, etycznie traktować pracowników i prowadzić przejrzyste zarządzanie.

Z kolei CSRD przenosi zasady ESG na poziom obowiązkowy. Zamiast dobrowolnych celów wprowadza konkretne, prawnie wiążące regulacje, wymagając szczegółowych i audytowanych raportów na temat praktyk zrównoważonego rozwoju. ESG dostarcza wskazówek, a CSRD wymusza ich stosowanie, narzucając firmom w UE rygorystyczne standardy raportowania.

Podsumowując: ESG stanowi ramy etycznego postępowania korporacyjnego, podczas gdy CSRD jest unijną dyrektywą regulacyjną wymagającą przestrzegania tych zasad poprzez zgodność z przepisami.

Standardy raportowania ESG: audyt zewnętrzny i „podwójna istotność”

Choć obowiązki CSRD wykraczają daleko poza zakres tego artykułu, dwa kluczowe wymogi zasługują na osobne omówienie ze względu na ich wpływ na sposób realizacji raportowania ESG przez firmy. 

Po pierwsze, UE będzie wymagała, aby wszystkie spółki objęte CSRD poddawały dane o zrównoważonym rozwoju audytowi. Od 2025 r. raporty muszą uzyskać tzw. „ograniczoną pewność” przez audytora zewnętrznego. Kolejny etap, przewidziany na 2028 r., wprowadzi standardy „rozsądnej pewności”, obligując firmy do bardziej rygorystycznego, zewnętrznego audytu raportów CSRD. 

Równie istotne jest pojęcie podwójnej istotności. Oznacza ono standard raportowania obejmujący zarówno „istotność wpływu” (konkretne, mierzalne skutki działań firmy w zakresie trzech filarów ESG), jak i „istotność finansową” (wpływ tych zagadnień na wyniki finansowe organizacji). Jak wyjaśnia Reuters, obowiązek podwójnej istotności w CSRD „wymaga, aby organizacje oceniały jednocześnie swój wpływ na kwestie środowiskowe i społeczne oraz wzajemne powiązania między zagadnieniami zrównoważonego rozwoju a wynikami finansowymi”. 

Podwójna istotność to wymóg jednoczesnego raportowania zarówno o wpływie działań firmy w ramach filarów ESG, jak i o skutkach finansowych związanych z wyzwaniami zrównoważonego rozwoju.

Ocena podwójnej istotności to złożony i wieloaspektowy proces, wymagający zgromadzenia bardzo szczegółowych danych. Ze względu na skalę oczekiwanych informacji wiele firm będzie musiało zaangażować liczne wewnętrzne działy i wykazać się znaczną elastycznością oraz determinacją, aby sprostać wymogom UE. Liczba i szczegółowość informacji, których administracja UE wymaga od przedsiębiorstw – a także narzędzi, które firmy być może będą musiały stworzyć, aby je zebrać – stanowi ogromne wyzwanie dla tysięcy organizacji.

Choć ESG rozpoczęło się jako ramy promujące dobre zarządzanie i mierzalne działania prośrodowiskowe w dużych firmach, CSRD przekształciła te aspiracje w szczegółowe, regulowane prawnie obowiązki obowiązujące w całej Europie. Luźne dążenie do ograniczenia śladu węglowego, czy propagowania równego traktowania w praktykach HR to jedno – wypełnianie formalnych wymogów raportowania zgodnego z prawem to zupełnie inny, znacznie bardziej wymagający etap, przed którym właśnie stają tysiące firm. 

Podsumowanie

• ESG oferuje dobrowolne wytyczne dotyczące etycznego postępowania przedsiębiorstw, podczas gdy unijna dyrektywa CSRD nakłada obowiązek szczegółowego i audytowanego raportowania zrównoważonego rozwoju.

• ESG koncentruje się na wpływie na środowisko, odpowiedzialności społecznej i praktykach zarządczych, wskazując firmom kierunki podnoszenia standardów etycznych.

• CSRD ma na celu podniesienie rangi raportowania ESG do standardu sprawozdawczości finansowej, obejmując tysiące firm szczegółowymi wymogami ujawniania informacji.

• CSRD wymusza kompleksowe raportowanie zrównoważonego rozwoju w UE, wyraźnie wzmacniając odpowiedzialność i transparentność przedsiębiorstw.

• Wymogi raportowania CSRD będą wprowadzane etapami przez najbliższe lata, począwszy od 2024 r., z określonymi terminami dla różnych kategorii firm, w tym MŚP i spółek zagranicznych z oddziałami w UE.