Najważniejsze informacje

• ESG to dobrowolne wytyczne dotyczące etycznego zachowania przedsiębiorstw, podczas gdy unijna dyrektywa CSRD nakłada obowiązek szczegółowego i audytowanego raportowania w zakresie zrównoważonego rozwoju.
• ESG koncentruje się na wpływie środowiskowym, odpowiedzialności społecznej i praktykach ładu korporacyjnego, stanowiąc wskazówki dla firm w podnoszeniu standardów etycznych.
• CSRD ma na celu podniesienie jakości raportowania ESG do poziomu raportowania finansowego, obejmując tysiące firm szczegółowymi wymogami ujawniania informacji.
• CSRD nakłada obowiązek kompleksowego raportowania w zakresie zrównoważonego rozwoju na terenie całej UE, znacząco wpływając na odpowiedzialność i przejrzystość korporacyjną.
• Wymogi raportowania CSRD będą wdrażane etapami przez kilka najbliższych lat, począwszy od 2024 roku, z określonymi terminami dla różnych grup firm, w tym MŚP oraz spółek zagranicznych posiadających spółki zależne w UE.

Przegląd

W świecie biznesu, który dynamicznie reaguje na zmiany w obszarze zrównoważonego rozwoju, pojęcia takie jak ESG (Environmental, Social, and Governance – środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny) oraz CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive – dyrektywa w sprawie raportowania zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw) pojawiają się coraz częściej. Co jednak tak naprawdę oznaczają te skróty, co je różni i jakie mają znaczenie dla biznesu?

W artykule omówiono kluczowe różnice pomiędzy dobrowolnymi wytycznymi ESG a obowiązkowymi wymogami raportowania CSRD oraz to, jak te regulacje zmieniają krajobraz zrównoważonego rozwoju korporacyjnego. 

Czym jest ESG i dlaczego ma znaczenie?

ESG to ramy, które przedsiębiorstwa wykorzystują do mierzenia swojego wpływu i zaangażowania w standardy oraz najlepsze praktyki dotyczące środowiska, społeczeństwa i ładu korporacyjnego. Umożliwia organizacjom ocenę, czy ich działalność jest zrównoważona względem środowiska, społeczeństwa oraz osób wewnątrz firmy. W pewnym sensie jest to odpowiedź na pytanie: „Czy postępujemy właściwie?” w odniesieniu do trzech filarów.

Zgodność z ESG stała się w ostatnich latach niezwykle popularnym tematem korporacyjnym, wywołując również kontrowersje w Kongresie USA. Niemniej jej znaczenie jest niepodważalne, szczególnie dla pracowników i konsumentów. Z badania Ernst & Young wynika, że 87% menedżerów uznaje inicjatywy ESG za kluczowe dla firmy, a niemal 80% konsumentów deklaruje, że zrezygnowałoby ze współpracy z „firmą, która źle traktuje środowisko, pracowników lub społeczność, w której działa”.

Niezależnie od indywidualnej opinii, ESG pozostanie nieodłącznym elementem działalności biznesowej. Ignorowanie rosnącej roli tych kwestii nie jest racjonalne dla żadnej organizacji. 

Czym jest ESG?

Skrót „ESG”, oznaczający środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny, po raz pierwszy pojawił się w raporcie z 2004 roku przygotowanym przez instytucje finansowe na prośbę ówczesnego sekretarza generalnego ONZ, Kofiego Annana. Opierając się na wcześniejszych inicjatywach społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR) oraz zrównoważonego rozwoju z lat 2000, ESG szerzej obejmuje nowe wyzwania stawiane firmom w XXI wieku. 

Trzy filary ESG

Czym ESG wyróżnia się jako skuteczne narzędzie oceny i pomiaru postaw korporacyjnych? Między innymi jasno określonym zakresem. ESG składa się z trzech „filarów” wskazanych w nazwie, z których każdy obejmuje powiązane założenia i cele. Dzięki takiej precyzji ramy ESG stanowią czytelną mapę dla firm wdrażających zasady zrównoważonego rozwoju, inwestorów weryfikujących etyczność działalności podmiotów oraz innych interesariuszy. 

ESG: Filary środowiskowe 

Pierwsza litera ESG odnosi się do wpływu działania firmy na środowisko i planetę jako całość. Tradycyjnie obejmuje to zużycie energii, emisje gazów cieplarnianych, ślad węglowy oraz oddziaływanie na bioróżnorodność (czyli jej utratę, która stanowi osobny problem – często pomijany w debacie klimatycznej). Wiele wytycznych ESG wymaga również wdrożenia strategii adaptacji do zmian klimatu, celów dekarbonizacji i ograniczania ryzyka klimatycznego. 

ESG: Filary społeczne 

Społeczny filar ESG obejmuje sposób, w jaki przedsiębiorstwo traktuje ludzi – zarówno własnych pracowników, jak i osoby spoza firmy. Zawiera zagadnienia wynagrodzeń (uczciwe i godziwe płace), bezpieczeństwa pracy, przeciwdziałania pracy przymusowej, pracy dzieci oraz wszelkim formom wyzysku. Definiuje też odpowiedzialność biznesu za etyczne pozyskiwanie surowców i aktywne budowanie odpowiedzialnego łańcucha dostaw. 

ESG: Filary ładu korporacyjnego 

Trzeci filar – governance, czyli ład korporacyjny – jest często najmniej eksponowanym aspektem ESG. Dotyczy sposobu zarządzania organizacją, systemów kontroli i zgodności (compliance), praktyk podatkowych oraz przejrzystości działań. Dobre zarządzanie oznacza eliminowanie nieetycznych praktyk, takich jak łapownictwo, korupcja czy nadużycia korporacyjne. 

Początkowo ESG funkcjonowało jako dobrowolna koncepcja, pomagająca rozliczać firmy z ich działań i skłaniać do budowy wewnętrznych mechanizmów naprawczych. Z czasem przekształciło się w filar przepisów prawnych – obecnie to już fundament regulacji z mocą prawną. 

ESG jako rozwinięcie wczesnych inicjatyw CSR 

W obszarze zrównoważonego rozwoju funkcjonuje wiele skrótów – zanim przejdziemy do ewolucji ESG względem CSR, warto uporządkować definicje:

• ESG oznacza środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny
• CSR (nie mylić z CSRD) oznacza społeczną odpowiedzialność biznesu (Corporate Social Responsibility)
• CSRD oznacza dyrektywę w sprawie raportowania zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw
  

Chociaż odnoszą się do odpowiedzialności i etyki w biznesie, każdy z tych terminów opisuje odrębne ramy realizujące inne cele.

ESG a CSR: różnice

CSR i ESG to ramy etyczne wspierające zarządzanie wpływem firm na środowisko, społeczeństwo i zasady ładu korporacyjnego, jednak zakładają odmienną metodykę oraz funkcję. ESG bazuje na koncepcji CSR, lecz znacząco ją rozwija.  

CSR sięga korzeniami połowy XX wieku – wtedy firmy zaczęły analizować swoją odpowiedzialność wobec pracowników oraz społeczności. Wpłynęły na to m.in. wydarzenia społeczne, takie jak:

1. Ruch praw obywatelskich (1950-1960): Protesty i demonstracje prowokowały debatę o równości, różnorodności i praktykach zatrudnienia.
2. Wycieki ropy w Santa Barbara (1969): Największy w tamtym czasie wyciek ropy w USA przyczynił się do powstania nowych przepisów środowiskowych.
3. Afera Love Canal (1978): Lata niekontrolowanego składowania chemikaliów przez firmę Hooker Chemical doprowadziły mieszkańców Love Canal do katastrofalnych skutków zdrowotnych i środowiskowych. 
   

Wydarzenia te skłoniły firmy do refleksji nad własnymi wartościami i działaniami. Przykładowe wczesne inicjatywy CSR obejmowały:

1. Redukcję odpadów i oszczędność energii
2. Przechodzenie na zrównoważone lub nadające się do recyklingu opakowania
3. Wspieranie równości szans i programów szkoleniowych
4. Darowizny na rzecz organizacji pozarządowych czy charytatywnych zgodnych z misją firmy
   

CSR koncentrowało się na działaniach przedsiębiorstw mających na celu realizację odpowiedzialności wobec pracowników i społeczeństwa. 

ESG, będąc jego następcą, powstało jako ramy umożliwiające inwestorom ocenę zrównoważonych działań firm oraz zarządzanie ryzykiem i wzrostem w długim terminie. ESG zyskało kluczowe znaczenie, zwłaszcza w kontekście rosnących wymagań regulacyjnych, takich jak amerykańska ustawa Sarbanes-Oxley (2002) czy Dodd-Frank (2010). 

Podsumowując: CSR przygotowało grunt pod odpowiedzialność korporacyjną, a ESG dostarczyło inwestorom znormalizowanych wskaźników mierzących ryzyka środowiskowe, społeczne i ładu korporacyjnego.

Czy ESG zastępuje CSR?

ESG nie tyle zastępuje CSR, ile rozwija te idee poprzez wprowadzenie mierzalnych, opartych na danych ram, które pozwalają inwestorom, regulatorom i konsumentom zrozumieć, jak przedsiębiorstwo zarządza swoimi obowiązkami ekologicznymi, społecznymi i w zakresie ładu korporacyjnego. 

Czym jest Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)? 

CSRD powstała jako następca wcześniejszej unijnej dyrektywy o sprawozdawczości niefinansowej (NFRD). Pierwotną propozycję CSRD opublikowano w kwietniu 2021 roku, a już w grudniu 2022 trafiła ona do Dziennika Urzędowego UE; weszła w życie 5 stycznia 2023 r. 

Wprowadzając bardziej zaawansowane wymogi względem NFRD, UE dąży do zwiększenia przejrzystości rynku i zapewnienia inwestorom, konsumentom oraz innym interesariuszom bardziej bezpośredniego dostępu do informacji o wpływie ESG firm. Nowa regulacja realizuje szeroką wizję walki ze zmianami klimatu, a jej podstawowy cel jest jasny: podnieść standard raportowania ESG do poziomu raportowania finansowego w UE. 

Podstawowym celem nowej regulacji jest podniesienie poziomu raportowania ESG do standardu raportowania finansowego w UE. 

Wdrażając bardziej ambitne wymogi aniżeli NFRD, CSRD zwiększa przejrzystość rynku i umożliwia inwestorom, konsumentom oraz innym interesariuszom bezpośredni dostęp do danych o wpływie ESG firm.

Nowa dyrektywa unijna wdraża szeroki zakres wymogów raportowych w zakresie ESG dla tysięcy firm działających w 27 krajach UE. Wymogi zebrano w Europejskich Standardach Sprawozdawczości w Zakresie Zrównoważonego Rozwoju (ESRS), obejmujących 12 kategorii składanych ujawnień. Podczas ogłoszenia standardów w 2023 r. Mairead McGuiness, komisarz UE ds. usług finansowych, stabilności i unii rynków kapitałowych, określiła je jako „kluczowe narzędzie realizujące cele agendy finansowania zrównoważonego UE”, pozwalające firmom prezentować działania na rzecz zielonego ładu. 

Jakie są standardy raportowania CSRD?

Standardy te podzielono na cztery kategorie zgodne z ramami, które inspirowały powstanie CSRD: środowiskowe, społeczne, ładu korporacyjnego oraz „przekrojowe”. Kategorie te obejmują zarówno szerokie, jak i szczegółowe obowiązki ujawnieniowe. Firmy będą zobowiązane raportować m.in. precyzyjnie zmierzony wpływ na środowisko czy praktyki pracownicze w całym łańcuchu dostaw. Konkretny język i wymagania CSRS dostępne są w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. 

Standardy środowiskowe

• Zmiany klimatu
• Zanieczyszczenia
• Zasoby wodne i morskie
• Bioróżnorodność i ekosystemy
• Wykorzystanie zasobów i gospodarka o obiegu zamkniętym

Standardy społeczne

• Własna siła robocza
• Pracownicy w łańcuchu wartości
• Społeczności dotknięte działalnością
• Konsumenci i użytkownicy końcowi

Standardy ładu korporacyjnego

• Praktyki prowadzenia działalności

Standardy przekrojowe

• Wymogi ogólne
• Ujawnienia ogólne 

Wymogi zgodności z CSRD

Zanim organizacje przeanalizują szczegółowe zapisy dyrektywy, powinny poznać, które firmy będą objęte obowiązkami sprawozdawczymi CSRD i kiedy zaczną one obowiązywać. 

Które firmy podlegają wymogom CSRD?

UE podzieliła przedsiębiorstwa objęte CSRD na cztery główne grupy: 

• Spółki notowane na giełdzie: Dotyczy większości firm notowanych na regulowanych giełdach w UE (z wyłączeniem tzw. mikroprzedsiębiorstw, które podlegają określonym kryteriom UE). 

• Duże spółki nienotowane: Obejmuje firmy prowadzące działalność w UE, spełniające w dwóch kolejnych latach dwa z trzech poniższych kryteriów: minimum 20 mln euro aktywów; co najmniej 50 mln euro obrotu netto; średniorocznie przynajmniej 250 pracowników. 

• MŚP: Komisja Europejska definiuje tę kategorię jako małe i średnie przedsiębiorstwa notowane na regulowanej giełdzie w UE (poza mikrofirmami). 

• Zagraniczne firmy z podmiotami zależnymi w UE: Czwartą grupę stanowią zagraniczne firmy posiadające spółkę zależną w UE i osiągające średni roczny przychód powyżej 150 mln euro (za okres ostatnich dwóch lat). 

Jakie są wymogi raportowania CSRD?

Wdrożenie wymogów raportowania CSRD będzie miało charakter stopniowy, rozłożony na kilka lat. Rada Unii Europejskiej, Parlament Europejski i Komisja Europejska opracowały harmonogram wdrażania tych obowiązków poprzez tzw. “Legislative Train Schedule”.

(Warto dodać, że od kwietnia bieżącego roku UE zatwierdziła 2-letnie opóźnienie dla wymogów CSRD wobec firm spoza UE, a także wybranych standardów sektorowych. Firmy objęte zwolnieniem muszą spełnić wymogi do 30 czerwca 2026 r.)

• Od 1 stycznia 2024 r. wszystkie firmy w UE objęte dotychczas NFRD muszą stosować nowe wymogi raportowania CSRD. Sprawozdania będą wymagane w 2025 r. 

• Od 1 stycznia 2025 r. obowiązek obejmuje wszystkie podmioty dotychczas nieuwzględnione przez NFRD, które spełniają powyższe kryteria dużych spółek nienotowanych. Sprawozdania będą wymagane w 2026 r. 

• Od 1 stycznia 2026 r. raportowanie dotyczy wszystkich MŚP notowanych na giełdach regulowanych w UE, a sprawozdania będą wymagane w 2027 r. 

• Od 1 stycznia 2028 r. wymogi obejmą wszystkie zagraniczne spółki z podmiotem zależnym w UE spełniającym powyższy próg przychodów. Sprawozdania będą wymagane w 2029 r.  

Jaka jest różnica między ESG a CSRD?

Przeanalizujmy, co różni oba te ramy. ESG i CSRD są ściśle powiązane, ale pełnią inne funkcje w środowisku korporacyjnym. ESG zaczęło się jako dobrowolne narzędzie umożliwiające firmom wdrażanie i raportowanie etycznych oraz zrównoważonych praktyk. Dawało biznesowi wytyczne ułatwiające ograniczenie wpływu na środowisko, traktowanie pracowników w sposób sprawiedliwy i zapewnienie transparentnego zarządzania.

CSRD natomiast wprowadza obowiązek stosowania zasad ESG. Przekształca aspiracyjne cele ESG w konkretne, wiążące prawo, wymagające szczegółowych, audytowanych raportów dotyczących praktyk zrównoważonego rozwoju. ESG dostarcza wytycznych, a CSRD wymusza ich realizację, ustanawiając wysokie standardy raportowania dla przedsiębiorstw prowadzących działalność w UE.

Podsumowując: ESG to ramy dla etycznego zachowania korporacyjnego, natomiast CSRD to dyrektywa zobowiązująca do przestrzegania tych ram na terenie Unii Europejskiej.

Zasady raportowania ESG: audyt zewnętrzny i „podwójna istotność” 

Szczegółowe omówienie wszystkich obowiązków wynikających z CSRD wykracza poza zakres artykułu, lecz dwa aspekty zasługują na uwagę ze względu na szerokie konsekwencje dla wdrażania i raportowania ESG w firmach.

Po pierwsze, UE docelowo zobowiąże wszystkie firmy objęte CSRD do przeprowadzenia audytu danych dotyczących zrównoważonego rozwoju. Od 2025 roku prawo będzie wymagało tzw. „ograniczonego zapewnienia” (limited assurance) ze strony zewnętrznego audytora. W 2028 r. planowane jest wprowadzenie „racjonalnego zapewnienia” (reasonable assurance), wymagającego znacznie głębszej analizy sprawozdań CSRD przez podmiot trzeci. 

Drugą kluczową zmianą jest koncepcja podwójnej istotności (double materiality). Oznacza ona ocenę zarówno „istotności wpływu” – konkretnych, mierzalnych skutków działalności firmy w odniesieniu do trzech filarów ESG – jak i „istotności finansowej” – tzn. skutków tych kwestii dla wyników finansowych firmy. Jak tłumaczy Reuters, wymóg podwójnej istotności w ramach CSRD „zobowiązuje organizacje do oceny zarówno własnego wpływu na kwestie środowiskowe i społeczne, jak i powiązania kwestii zrównoważonego rozwoju z ich sytuacją finansową.” 

Podwójna istotność to standard raportowania uwzględniający zarówno „istotność wpływu” – czyli mierzalne skutki dla filarów ESG – jak i „istotność finansową” – finansowe konsekwencje danego zagadnienia dla firmy.

Ocena podwójnej istotności jest złożonym, wieloaspektowym procesem wymagającym bardzo szczegółowych danych. Wymagania te zmuszą wiele firm do zaangażowania licznych działów, aby spełnić oczekiwania UE w zakresie raportowania. Mimo że założony przez Komisję Europejską harmonogram CSRD wydaje się dość rozciągnięty w czasie, w praktyce wymaga od firm dużej kreatywności i determinacji. Skala informacji oczekiwanych przez unijne organy i konieczność budowy zupełnie nowych mechanizmów pozyskiwania tych danych stanowią istotne wyzwanie dla tysięcy przedsiębiorstw.

Chociaż ESG pierwotnie miało być ramach zachęcających do poprawy ładu korporacyjnego i monitorowania praktyk zrównoważonego rozwoju, CSRD przekształciła ten postulat w wiążącą regulację, która obejmuje znaczną część Europy. Dobrowolne zmniejszanie śladu węglowego czy wdrażanie zasad równego traktowania to jedno – spełnianie prawnie wiążących wymogów szczegółowego raportowania zgodności z ESG to dla wielu firm zupełnie nowe wyzwanie. 

Podsumowanie

• ESG to dobrowolne wytyczne dotyczące etycznego prowadzenia biznesu, podczas gdy unijna CSRD nakłada obowiązek szczegółowego, audytowanego raportowania zrównoważonego rozwoju.
• ESG koncentruje się na wpływie środowiskowym, odpowiedzialności społecznej oraz praktykach ładu korporacyjnego, wskazując firmom kierunki podnoszenia standardów etycznych.
• CSRD podnosi raportowanie ESG do poziomu raportowania finansowego, obejmując tysiące firm konkretnymi wymogami ujawnieniowymi.
• CSRD zapewnia kompleksowe raportowanie zrównoważonego rozwoju w całej UE, znacząco podnosząc poziom odpowiedzialności i przejrzystości korporacyjnej.
• Obowiązki raportowania CSRD będą wdrażane etapami, począwszy od 2024 r., z określonymi terminami dla różnych rodzajów firm – w tym dla MŚP oraz spółek zagranicznych z podmiotami zależnymi w UE.