:quality(85))
Hoogtepunten
ESG biedt vrijwillige richtlijnen voor ethisch ondernemingsgedrag, terwijl de Europese CSRD rapportage gedetailleerde en gecontroleerde duurzaamheidsverslaggeving verplicht stelt.
ESG richt zich op milieu-impact, sociale verantwoordelijkheid en governancepraktijken en biedt bedrijven een leidraad om hun ethische normen te verbeteren.
De CSRD heeft als doel ESG-rapportage op het niveau van financiële rapportage te brengen en beïnvloedt duizenden ondernemingen door middel van specifieke openbaarmakingsvereisten.
CSRD verplicht uitgebreide duurzaamheidsrapportage in de gehele EU, met aanzienlijke invloed op corporate accountability en transparantie.
De CSRD-rapportageverplichtingen worden stapsgewijs ingevoerd over meerdere jaren vanaf 2024, met specifieke deadlines voor verschillende typen bedrijven, waaronder mkb-bedrijven en buitenlandse ondernemingen met EU-dochterondernemingen.
Overzicht
In het huidige, snel veranderende landschap van corporate duurzaamheid worden termen als ESG (Environmental, Social, and Governance) en CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) steeds gebruikelijker. Maar wat betekenen deze afkortingen precies, wat maakt ze verschillend en hoe beïnvloeden ze bedrijven?
In dit artikel worden de belangrijkste verschillen behandeld tussen de vrijwillige richtlijnen van ESG en de verplichte rapportageverplichtingen van CSRD, evenals hoe deze richtlijnen het landschap van corporate duurzaamheid hervormen.
Wat is ESG en waarom is het belangrijk?
ESG is een raamwerk dat bedrijven gebruiken om hun impact en inzet op het gebied van milieu, sociale en governance-normen en best practices te meten. Het stelt organisaties in staat om te evalueren of zij op een duurzame manier omgaan met het milieu, de samenleving en de mensen binnen hun eigen organisatie. In zekere zin geldt het als de interne vraag: "Voldoen wij aan de juiste normen?" over de drie pijlers.
ESG-compliance is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een begrip binnen het bedrijfsleven, en zelfs onderwerp van debat in het Amerikaanse Congres. Het belang ervan wordt echter breed erkend, zeker bij zowel werknemers als consumenten. Uit een onderzoek van Ernst & Young blijkt dat 87% van de leidinggevenden vindt dat ESG-initiatieven cruciaal zijn voor hun bedrijf, en bijna 80% van de consumenten geeft aan de relatie met "bedrijven die het milieu, hun werknemers of de gemeenschap waarin zij opereren slecht behandelen," te willen beëindigen.
Ongeacht persoonlijke opvattingen is ESG een blijvend fenomeen. Het zou onverstandig zijn voor bedrijven om de groeiende relevantie ervan te negeren.
Waar staat ESG voor?
De afkorting "ESG"—Environmental, Social, and Governance—werd voor het eerst gebruikt in een rapport uit 2004, opgesteld door een groep financiële instellingen op verzoek van de toenmalige Verenigde Naties secretaris-generaal Kofi Annan. ESG bouwde voort op eerdere corporate social responsibility (CSR) en duurzaamheidsinitiatieven uit de jaren 2000, en bracht veel van de nieuwe uitdagingen die bedrijven en hun aandeelhouders in de 21e eeuw ondervonden in kaart.
De drie ESG-pijlers
Wat ESG zo’n effectieve invalshoek maakt voor het beoordelen en meten van bedrijfspraktijken en ethiek—en naar verluidt een betere benadering dan het vage "corporate social responsibility" dat eraan voorafging—is de ingebouwde specificiteit. ESG bestaat uit de drie pijlers uit de naam, en elk van deze categorieën omvat verschillende onderling samenhangende idealen en doelstellingen. Dankzij de duidelijkheid en directheid van de afkorting kan het ESG-raamwerk als een heldere routekaart worden gebruikt door bedrijven die de principes willen volgen, investeerders die de ethiek van een bedrijf willen beoordelen, en andere stakeholders die duidelijkheid zoeken over bedrijfsbeleid.
ESG: de milieupijler
De E in ESG verwijst naar de manier waarop de acties van een onderneming invloed hebben op het milieu en de planeet in bredere zin. Hierbij gaat het traditioneel om zaken als energieverbruik, uitstoot van broeikasgassen, ecologische voetafdruk en impact op biodiversiteit (een catastrofale ontwikkeling die parallel loopt aan klimaatverandering maar niet dezelfde aandacht krijgt). Daarnaast vereisen veel ESG-richtlijnen dat bedrijven een klimaatstrategie ontwikkelen en implementeren met doelen voor decarbonisatie, klimaatadaptatie en risicobeperking.
ESG: de sociale pijler
De sociale pijler van ESG betreft hoe een onderneming mensen behandelt: niet alleen eigen medewerkers, maar ook iedereen die onder de bredere invloedssfeer valt. Dit betreft eerlijke beloning en leefbare lonen, veiligheidsnormen op de werkplek en arbeidspraktijken waarin dwangarbeid, kinderarbeid en uitbuiting ondubbelzinnig worden afgewezen. Daarnaast omvat de pijler de verantwoordelijkheid voor ethische sourcing en het actief onderhouden van een verantwoorde toeleveringsketen.
ESG: de governancepijler
De derde pijler, governance, is wellicht de meest abstracte en minst besproken van de drie ESG-onderdelen. Governance krijgt vaak minder aandacht dan bijvoorbeeld milieubescherming of eerlijke behandeling van werknemers en supply chain-partners. Toch is het essentieel: governance betreft de wijze waarop een organisatie zich bestuurt, waaronder interne controles, compliance-maatregelen en de mate van transparantie en rechtmatigheid van fiscale en boekhoudkundige praktijken. Goede governance sluit praktijken als omkoping, corruptie en wanbeleid uit.
Toen het ESG-raamwerk zo’n vijf jaar geleden aan invloed won, werd het gezien als een effectieve strategie om bedrijven verantwoordelijk te houden en interne mechanismen te ontwikkelen om negatieve gevolgen terug te draaien of te verminderen. Inmiddels is ESG uitgegroeid tot meer dan een vrijwillig concept — tegenwoordig vormt het de basis voor wettelijk afdwingbare regelgeving.
ESG: een uitbouw van vroege CSR-initiatieven
Voor wie bedrijfsduurzaamheid wil bereiken, bestaat er een wirwar aan afkortingen. Voordat we ingaan op ESG als uitbouw van de eerste CSR-initiatieven van de twintigste eeuw, eerst wat verduidelijking:
ESG staat voor Environmental, Social, and Governance
CSR (niet te verwarren met CSRD) staat voor Corporate Social Responsibility
CSRD staat voor Corporate Sustainability Reporting Directive
Hoewel deze begrippen allemaal te maken hebben met corporate verantwoordelijkheid en ethiek, vertegenwoordigen ze elk een specifiek raamwerk met uiteenlopende doelen.
ESG versus CSR: wat is het verschil?
CSR en ESG zijn beide ethische raamwerken waarmee bedrijven hun impact op het milieu, de samenleving en governance kunnen beheren. Beide hebben echter een verschillende benadering. In het geval van ESG en CSR bouwt de een voort op de ander.
CSR kent wortels tot halverwege de twintigste eeuw, toen bedrijven hun verantwoordelijkheid naar hun medewerkers en de directe omgeving gingen onderzoeken. Veel van deze initiatieven kwamen tot stand door grote maatschappelijke gebeurtenissen, zoals:
Burgerrechtenbeweging (jaren 50-60): Protesten en demonstraties maakten diversiteit, gelijke kansen en wervingspraktijken tot onderwerp van gesprek.
Santa Barbara olieramp (1969): De grootste olieramp in de VS tot dan toe kreeg veel media-aandacht en leidde tot nieuwe milieuwetgeving.
Love Canal-schandaal (1978): Jarenlange, ongecontroleerde chemische dumping door Hooker Chemical Company zorgde voor catastrofale gezondheidsproblemen en milieuschade in de buurt Love Canal.
Deze maatschappelijke bewegingen hebben bedrijven ertoe aangezet hun waarden en dienstverlening te heroverwegen. Vroege CSR-initiatieven omvatten bijvoorbeeld:
Focus op afvalreductie en energiebesparing
Overstappen op duurzame of recyclebare verpakkingen
Stimuleren van gelijke kansen bij werving en opleiding
Donaties aan non-profits of goede doelen die aansluiten bij de bedrijfswaarden
Kort samengevat richtte CSR zich op de stappen die bedrijven namen om hun verantwoordelijkheid tegenover medewerkers en de samenleving te beheren.
ESG, dat hierop volgde, bood een nieuw perspectief: het dient als raamwerk waarin investeerders kunnen beoordelen hoe ondernemingen hun langetermijngroei en risico’s beheren. ESG is bovendien belangrijker geworden nu overheden strengere regelgeving rond bedrijfsverantwoordelijkheid hebben geïntroduceerd, waaronder de Amerikaanse Sarbanes-Oxley Act (2002) en de Dodd-Frank Act (2010).
Samengevat: CSR legde de basis voor maatschappelijke verantwoordelijkheid; ESG biedt een gestandaardiseerd raamwerk waarmee investeerders de milieu-, sociale of governance-risico’s van bedrijven kunnen meten.
Vervangt ESG de CSR?
ESG vervangt CSR niet, maar bouwt hierop voort door een meetbaar, datagedreven raamwerk te bieden waarmee investeerders, toezichthouders en consumenten kunnen beoordelen hoe een onderneming invulling geeft aan haar milieu-, sociale en governanceverantwoordelijkheden.
Wat is de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)?
De CSRD is oorspronkelijk opgezet als opvolger van de Europese Non-Financial Reporting Directive (NFRD). Het initiële voorstel werd door de EU ingediend in april 2021 en de CSRD werd in december 2022 gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie. De richtlijn is op 5 januari 2023 in werking getreden.
Door de NFRD te vervangen en ambitieuzere CSRD-vereisten op te leggen, wil de EU de transparantie in de ondernemingensector vergroten en investeerders, consumenten en andere stakeholders direct, helder inzicht geven in de ESG-impact van bedrijven. Hoewel het onderdeel is van een bredere visie op klimaatactie en duurzaamheid, is het kernidee van deze regelgeving vrij eenvoudig: ESG-rapportage opheffen tot het niveau van financiële verslaggeving in de EU.
Het kerndoel van de nieuwe regelgeving kan worden samengevat als: ESG-rapportage op het niveau van financiële verslaggeving in de EU brengen.
Door de NFRD te vervangen en ambitieuzere CSRD-rapportageverplichtingen voor bedrijven op te leggen, wil de EU de transparantie in de ondernemingensector vergroten en investeerders, consumenten en andere stakeholders direct inzicht bieden in de ESG-impact van bedrijven.
De nieuwe EU-richtlijn past het duurzaamheidprincipe toe door een brede set ESG-rapportageverplichtingen te implementeren voor duizenden bedrijven die actief zijn in de 27 lidstaten. Deze verplichtingen zijn vastgelegd in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS): een reeks van 12 categorieën waarin staat welke specifieke informatie bedrijven moeten openbaar maken. Bij de invoering in 2023 verklaarde Mairead McGuiness, Europees Commissaris voor Financiële Diensten, Financiële Stabiliteit en de Kapitaalmarktenunie, de normen een “belangrijk instrument voor de duurzame financieringsagenda van de EU”. Hiermee kunnen bedrijven aantonen “welke inspanningen zij leveren voor de green deal-agenda”.
Wat zijn de CSRD-rapportagestandaarden?
De standaarden zijn ingedeeld in vier categorieën die direct aansluiten op het raamwerk waarop de CSRD is geïnspireerd: milieu, sociaal, governance en “overkoepelend”. Deze categorieën bevatten zowel brede als gedetailleerde eisen; bedrijven rapporteren over onder andere gedetailleerde milieu-impact en arbeidspraktijken in hun toeleveringsketen. De specifieke eisen van de CSRS zijn te vinden in het Publicatieblad van de Europese Unie.
Milieunormen
Klimaatverandering
Vervuiling
Water en mariene hulpbronnen
Biodiversiteit en ecosystemen
Grondstofgebruik en circulaire economie
Sociale normen
Eigen personeel
Werknemers in de waardeketen
Getroffen gemeenschappen
Consumenten en eindgebruikers
Governancenormen
Bedrijfsvoering
Overkoepelende normen
Algemene vereisten
Algemene toelichtingen
CSRD-compliancevereisten
Voordat u zich verdiept in de complexiteit van de richtlijn en alle details, is het van belang te begrijpen voor welke typen bedrijven de CSRD verplichtingen oplegt en wanneer die verplichtingen van kracht worden.
Welke bedrijven moeten aan CSRD voldoen?
De EU heeft bedrijven die onder de CSRD vallen, ingedeeld in vier hoofdcategorieën.
Beursgenoteerde ondernemingen: Dit is het merendeel van de bedrijven die genoteerd zijn aan een EU-reglementeerde beurs. Een belangrijke uitzondering geldt voor “micro-ondernemingen” die onder een bepaalde drempel vallen op basis van ECB-richtlijnen.
Niet-beursgenoteerde grote ondernemingen: Dit zijn bedrijven die binnen de EU actief zijn en in twee opeenvolgende boekjaren aan twee van de volgende drie criteria voldoen: minimaal 20 miljoen euro aan totale activa; een netto-omzet van ten minste 50 miljoen euro; en een gemiddelde bezetting van minstens 250 werknemers per jaar.
Mkb: De Europese Commissie definieert deze groep als kleine en middelgrote bedrijven die genoteerd zijn aan een EU-beurs (opnieuw met uitzondering van micro-ondernemingen).
Buitenlandse ondernemingen met een EU-dochterbedrijf: Tot slot omvat deze groep ondernemingen buiten de EU die én een dochterbedrijf binnen de EU én een jaaromzet in de EU boven 150 miljoen euro hebben (gemiddeld over de afgelopen twee jaar).
Wat zijn de CSRD-rapportageverplichtingen?
De CSRD-rapportageverplichtingen worden stap voor stap uitgerold in de komende jaren. De Raad van de Europese Unie, het Europees Parlement en de Europese Commissie hebben hiervoor gezamenlijk een “Legislative Train Schedule” opgesteld.
(Het is goed om te weten dat, sinds april van dit jaar, de EU een termijnverlenging van twee jaar voor CSRD-rapportage heeft goedgekeurd voor bedrijven met een hoofdkantoor buiten de EU, evenals voor bepaalde sectorspecifieke standaarden. Bedrijven die hiervan zijn vrijgesteld, hebben tot 30 juni 2026 de tijd om aan de CSRD te voldoen.)
Vanaf 1 januari 2024 moeten alle EU-bedrijven die al onder de NFRD vallen, voldoen aan de CSRD-rapportageverplichtingen. Rapportage voor deze bedrijven is vereist in 2025.
Vanaf 1 januari 2025 dienen alle bedrijven die niet onder de NFRD vallen, maar die voldoen aan de criteria voor een niet-beursgenoteerde grote onderneming, te voldoen aan de CSRD-rapportageverplichtingen. Rapportage is dan vereist in 2026.
Vanaf 1 januari 2026 geldt de verplichting voor alle mkb-bedrijven die genoteerd staan aan een EU-beurs. Rapportage voor deze bedrijven is vereist in 2027.
Vanaf 1 januari 2028 geldt de requirement voor alle buitenlandse ondernemingen met een EU-dochterbedrijf die voldoen aan de genoemde omzetdrempel. Rapportage hiervoor is vereist in 2029.
Wat is het verschil tussen ESG en CSRD?
Laten we eerst bekijken wat deze twee raamwerken onderscheidt. ESG en CSRD zijn nauw verwant, maar vervullen ieder een andere rol in het bedrijfsleven. ESG is ooit gestart als een manier voor bedrijven om vrijwillig hun ethisch en duurzaam beleid vast te leggen en te rapporteren. Het bood ondernemingen een raamwerk om hun impact op het milieu te verbeteren, medewerkers eerlijk te behandelen en transparant bestuur te waarborgen.
CSRD daarentegen neemt ESG-principes en maakt deze verplicht. Het verandert de aspiratiedoelstellingen van ESG in specifieke, wettelijk bindende regelgeving met gedetailleerde en gecontroleerde rapportageverplichtingen omtrent de duurzame prestaties van een bedrijf. Terwijl ESG richtlijnen geeft, zorgt CSRD-rapportage ervoor dat deze ook worden nageleefd; bedrijven binnen de EU moeten voldoen aan strikte rapportage-eisen.
Kortom: ESG is het raamwerk voor ethisch ondernemingsgedrag, terwijl CSRD de wettelijke richtlijn is die naleving van deze principes in de EU verplicht stelt.
ESG-rapportagepraktijken: externe audits en “double materiality”
Hoewel de CSRD veel verder reikt dan de reikwijdte van dit artikel, zijn er twee belangrijke verplichtingen die opvallend zijn door hun brede impact op hoe bedrijven aan de ESG-rapportage onder deze richtlijn moeten voldoen.
Ten eerste zal de EU uiteindelijk eisen dat alle bedrijven die onder de CSRD vallen, hun duurzaamheidsgegevens laten auditen. Vanaf 2025 geldt de verplichting om een "beperkte mate van zekerheid" te geven door een externe auditor. Vanaf 2028 wordt dit uitgebreid naar een "redelijke mate van zekerheid", wat neerkomt op een intensievere controle van de CSRD-rapportage door een onafhankelijke derde partij.
Misschien nog belangrijker is het concept van double materiality (dubbele materialiteit). Double materiality betreft een rapportagestandaard waarbij wordt gekeken naar zowel "impact materiality"—de concrete, meetbare impact van een organisatie op de drie ESG-pijlers—als "financial materiality"—de gevolgen van duurzaamheidskwesties voor de financiële resultaten van het bedrijf. Zoals Reuters toelicht, vereist de dubbele materialiteit binnen de CSRD-rapportage dat organisaties zowel hun eigen impact op milieu- en sociale thema’s beoordelen, als de wisselwerking tussen duurzaamheidskwesties en financiële bedrijfsvoering.”
Double materiality betekent dus dat zowel de meetbare impact van een bedrijf op de drie ESG-pijlers als de financiële consequenties van deze duurzaamheidsissues moeten worden meegenomen.
Double materiality-assessments zijn complex en vragen om sterke datagedreven onderbouwing. Door de enorme hoeveelheid gegevens die vereist is, zullen veel bedrijven interne afdelingen moeten inschakelen om aan de EU-rapportageverwachtingen te voldoen. Hoewel de planning van de Europese Commissie lijkt uit te gaan van ruim voldoende tijd, dienen organisaties over aanzienlijke middelen en doorzettingsvermogen te beschikken om compliant te zijn. De hoeveelheid informatie die vereist wordt—en de nieuwe processen die bedrijven soms zelf moeten uitvinden om de relevante data te verzamelen—vormt een forse uitdaging voor vele organisaties.
Waar ESG ooit begon als een raamwerk voor het stimuleren van goed bestuur en het meten van duurzaamheid bij grote organisaties, is CSRD uitgegroeid tot bindende wetgeving die in heel Europa wordt uitgerold. Het vrijblijvend verkleinen van uw ecologische voetafdruk en streven naar eerlijke arbeidspraktijken is één ding. Maar voldoen aan wettelijk vastgelegde, gedetailleerde rapportageverplichtingen—aangetoond door bedrijven die hier nu hun eerste ervaring mee opdoen—is een fundamenteel andere, veel zwaardere opgave.
Samenvatting
ESG biedt vrijwillige richtlijnen voor ethisch ondernemingsgedrag; de Europese CSRD verplicht gedetailleerde, gecontroleerde duurzaamheidsrapportage.
ESG richt zich op milieu-impact, sociale verantwoordelijkheid en governancepraktijken, en helpt bedrijven ethische normen te verhogen.
De CSRD streeft ernaar ESG-rapportages op het niveau van financiële rapportage te brengen met bindende openbaarmakingsvereisten voor duizenden organisaties.
CSRD zorgt voor verplichte, omvattende duurzaamheidsrapportage in de hele EU en vergroot corporate accountability en transparantie.
De CSRD-verplichtingen worden gedurende meerdere jaren gefaseerd ingevoerd, vanaf 2024 en met specifieke deadlines voor diverse typen bedrijven, waaronder mkb en buitenlandse bedrijven met EU-dochterondernemingen.
