Hoogtepunten

• ESG biedt vrijwillige richtlijnen voor ethisch zakelijk gedrag, terwijl de CSRD-rapportage van de EU gedetailleerde en geauditeerde duurzaamheidsrapportage verplicht stelt.
• ESG richt zich op milieueffecten, sociale verantwoordelijkheid en governance-praktijken en helpt bedrijven hun ethische normen te verbeteren.
• De CSRD beoogt ESG-rapportage naar het niveau van financiële rapportage te tillen en raakt duizenden bedrijven met specifieke openbaarmakingsverplichtingen.
• CSRD verplicht uitgebreide duurzaamheidsrapportage in de hele EU en vergroot bedrijfsmatige aansprakelijkheid en transparantie.
• De CSRD-rapportageverplichtingen worden gefaseerd ingevoerd over meerdere jaren, te beginnen in 2024, met specifieke deadlines voor verschillende soorten bedrijven, waaronder mkb's en buitenlandse ondernemingen met EU-dochterondernemingen.

Overzicht

In het hedendaagse, snel evoluerende landschap van corporate sustainability (duurzaamheid binnen het bedrijfsleven) komen begrippen als ESG (Environmental, Social, and Governance) en CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) steeds vaker voor. Maar wat betekenen deze afkortingen precies, waarin verschillen ze van elkaar en hoe beïnvloeden ze bedrijven?

Dit artikel behandelt de belangrijkste verschillen tussen de vrijwillige richtlijnen van ESG en de verplichte rapportage-eisen van de CSRD, en laat zien hoe deze kaders het duurzaamheidslandschap transformeren. 

Wat is ESG en waarom is het relevant?

ESG is een raamwerk waarmee bedrijven hun impact en toewijding aan milieu-, sociale en governance-standaarden en best practices meten. Het stelt organisaties in staat te evalueren of zij op een duurzame manier omgaan met het milieu, de maatschappij en de eigen werknemers. In zekere zin komt het erop neer dat een onderneming zichzelf afvraagt: "Doen wij het juiste?" op de drie voornaamste pijlers van ESG.

ESG-compliance is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een veelgebruikte term in het bedrijfsleven, en het heeft zelfs de politiek bereikt in de VS. Toch is het belang ervan overduidelijk, zowel voor werknemers als consumenten. Uit onderzoek van Ernst & Young blijkt dat 87% van de executives ESG-initiatieven essentieel vindt voor het bedrijfsresultaat, en bijna 80% van de consumenten zegt de relatie met “bedrijven die het milieu, werknemers of de gemeenschap waarin zij opereren slecht behandelen,” te beëindigen.

Ongeacht de persoonlijke mening blijft ESG bestaan. Het zou onverstandig zijn voor bedrijven om de groeiende relevantie ervan te negeren. 

Waar staat ESG voor?

De afkorting “ESG”—die staat voor environmental, social en governance—doet haar intrede in een rapport uit 2004 dat werd opgesteld door een groep financiële instellingen op verzoek van toenmalig VN-secretaris-generaal Kofi Annan. ESG bouwde voort op eerdere corporate social responsibility (CSR) en duurzaamheidsinitiatieven van bedrijven uit de jaren 2000 en omvatte veel van de nieuwe uitdagingen waarmee bedrijven in de 21e eeuw te maken kregen. 

De drie ESG-pijlers

Wat ESG tot een effectief kader maakt voor het beoordelen en meten van bedrijfsgebaar en ethiek—en, naar men zegt, een sterker concept dan het vage en vaak vrijblijvende “corporate social responsibility”—is de ingebouwde specificiteit. ESG omvat drie “pijlers”, elk met bijbehorende doelstellingen en idealen. Door deze duidelijkheid kunnen zowel bedrijven, investeerders als andere belanghebbenden het ESG-raamwerk inzetten als routekaart voor het realiseren van hun doelen. 

ESG: De milieupijler 

De eerste letter van ESG verwijst naar de manier waarop bedrijfshandelingen het milieu en de planeet beïnvloeden. Dit betreft traditioneel onderwerpen als energieverbruik, broeikasgasemissies, ecologische voetafdruk en impact op biodiversiteit (een mondiaal probleem naast klimaatverandering, maar vaak onderbelicht in de publieke aandacht). Daarnaast verplichten veel ESG-richtlijnen bedrijven tot het ontwikkelen en implementeren van een klimaatstrategie, inclusief doelstellingen voor decarbonisatie, klimaatadaptatie en risicobeheersing. 

ESG: De sociale pijler 

De sociale pijler van ESG bestrijkt onderwerpen die te maken hebben met hoe een bedrijf mensen behandelt. Dat gaat niet alleen om eigen medewerkers, maar ook om mensen buiten het bedrijf. Thema’s zijn onder meer eerlijke beloning en leefbaar loon, veiligheid op de werkplek en arbeidspraktijken die dwangarbeid, kinderarbeid en uitbuiting afwijzen. Deze pijler omvat ook de verantwoordelijkheid voor ethisch sourcinggedrag en een proactieve, verantwoorde supply chain. 

ESG: De governance-pijler 

De derde pijler, governance, is wellicht de minst besproken en meest abstracte van de drie letters van ESG. Governance krijgt vaak minder aandacht dan milieubescherming en eerlijke behandeling van werknemers en supply chain-partners. Toch is deze pijler essentieel, want hij beschrijft hoe bedrijven zichzelf besturen. Hierbij horen interne beheersmaatregelen, compliance, transparantie in belasting- en boekhoudpraktijken, en het uitsluiten of aanpakken van ongewenste praktijken als corruptie, omkoping en wangedrag. 

Toen het ESG-raamwerk ongeveer vijf jaar geleden bekend werd, was het een effectieve strategie om bedrijven verantwoordelijkheid bij te brengen en te stimuleren tot interne mechanismen voor het beperken van schadelijke gevolgen. Inmiddels is ESG echter meer dan een ambitieus vrijwillig kader: het ligt nu aan de basis van bindende regelgeving. 

ESG: een uitbreiding op vroege CSR-initiatieven 

Op het gebied van corporate sustainability-caders zijn veel afkortingen te vinden. Voordat wordt ingegaan op de uitbreiding van ESG op de vroege CSR-initiatieven van de vorige eeuw, volgt hier een verduidelijking:

• ESG staat voor Environmental, Social, and Governance
• CSR (niet te verwarren met CSRD) staat voor Corporate Social Responsibility
• CSRD staat voor Corporate Sustainability Reporting Directive
  

Hoewel deze termen allemaal betrekking hebben op corporate verantwoordelijkheid en ethiek, staan ze elk voor verschillende, afzonderlijke raamwerken met elk een eigen doel.

ESG versus CSR: wat is het verschil?

CSR en ESG zijn beide ethische kaders die bedrijven helpen hun invloed op het milieu, de maatschappij en governance te beheren. Ze verschillen echter in aanpak. Bovendien heeft het ene het pad geëffend voor het andere.  

CSR vindt zijn oorsprong midden vorige eeuw, toen bedrijven hun verantwoordelijkheden ten opzichte van medewerkers en hun omgeving gingen onderzoeken. Diverse maatschappelijke gebeurtenissen speelden hierbij een rol, zoals:

1. Burgerrechtenbeweging (1950s en 1960s): Protesten en demonstraties zetten onderwerpen als gelijkheid, diversiteit op de werkvloer en wervingspraktijken op de agenda.
2. Santa Barbara-olieramp (1969): De grootste olieramp in de VS tot dan toe kreeg veel mediabelangstelling en leidde tot nieuwe milieuwetgeving.
3. Love Canal-schandaal (1978): Jarenlange illegale lozingen door Hooker Chemical Company veroorzaakten enorme gezondheidsproblemen en milieuschade in de wijk Love Canal. 
   

Deze gebeurtenissen, en andere, zetten bedrijven aan tot reflectie op hun waarden en de mate waarin zij daaraan voldeden. Vroege CSR-initiatieven omvatten onder meer:

1. Inzetten op afvalvermindering en energiebesparing
2. Overgaan op duurzaam of recyclebaar verpakkingsmateriaal
3. Stimuleren van gelijke kansen bij werving en opleiding
4. Donaties aan goede doelen die aansluiten bij de bedrijfswaarden
   

Kortom, CSR richtte zich op concrete stappen waarmee bedrijven hun verantwoordelijkheden invulden voor medewerkers en de samenleving. 

ESG borduurt voort op deze basis, maar kiest een nieuwe benadering: het geeft investeerders een raamwerk om te beoordelen hoe bedrijven hun groei en risico's op lange termijn beheren. ESG is extra belangrijk geworden nu regeringen steeds strengere eisen stellen aan corporate accountability, bijvoorbeeld met de Amerikaanse Sarbanes-Oxley Act (2002) en de Dodd-Frank Act (2010). 

Samengevat: CSR legde het fundament voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, ESG bood investeerders een gestandaardiseerd raamwerk om milieu-, sociale en governance-risico's te meten.

Vervangt ESG de CSR?

ESG vervangt CSR niet, maar bouwt hierop voort met een meetbaar, datagedreven kader waarmee investeerders, toezichthouders én consumenten kunnen bepalen hoe een bedrijf zijn duurzaamheidsverplichtingen invult. 

Wat is de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)? 

De CSRD is ontstaan als opvolger van de Non-Financial Reporting Directive (NFRD) van de Europese Unie. In april 2021 publiceerde de EU het initiële voorstel voor de CSRD. In december 2022 werd de CSRD gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie. De richtlijn is van kracht sinds 5 januari 2023. 

Door de NFRD te vervangen en ambitieuzere CSRD-rapportagevereisten te introduceren, beoogt de EU meer transparantie in de zakelijke sector te realiseren en investeerders, consumenten en andere stakeholders direct inzicht te geven in de ESG-impact van organisaties. De regeling is onderdeel van een bredere visie rond klimaatmaatregelen en de transitie naar een duurzame economie, maar heeft één heldere centrale doelstelling: ESG-rapportage op het niveau van financiële rapportage binnen de EU brengen. 

De overkoepelende doelstelling van de nieuwe regelgeving is terug te brengen tot een eenvoudig idee: ESG-rapportage op het niveau van financiële rapportage in de EU. 

Door de NFRD te vervangen en ambitieuzere CSRD-rapportagevereisten te introduceren, beoogt de EU meer transparantie in de zakelijke sector te realiseren en investeerders, consumenten en andere stakeholders direct inzicht te geven in de ESG-impact van organisaties.

De nieuwe EU-richtlijn gebruikt het duurzaamheidsbegrip om een breed pakket aan ESG-rapportageverplichtingen op te leggen aan duizenden bedrijven die actief zijn in de 27 EU-lidstaten. Deze verplichtingen zijn onderverdeeld in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS), twaalf categorieën die aangeven welke specifieke informatie bedrijven moeten publiceren. Bij vaststelling in 2023 noemde Mairead McGuiness, de Europese Commissaris voor Financiële Diensten en Capital Markets Union, deze standaarden een "belangrijk instrument" voor beleid rond duurzame financiering. Hiermee, zo stelde zij, kunnen bedrijven “laten zien welke inspanningen zij leveren om de Green Deal-agenda te realiseren.” 

Wat zijn de CSRD-rapportagestandaarden?

Deze standaarden zijn ingedeeld in vier categorieën die direct aansluiten bij het kader waarop CSRD-rapportage is gebaseerd: environment (milieu), social (sociaal), governance (bestuur) en “cross-cutting” (overkoepelend). De bijbehorende openbaarmakingsverplichtingen zijn breed én gedetailleerd, en beslaan alle onderwerpen rond de drie pijlers. Bedrijven moeten rapporteren over onder meer concrete milieueffecten tot arbeidspraktijken in de hele supply chain. De exacte formulering en eisen van de CSRS zijn raadpleegbaar in het Publicatieblad van de Europese Unie. 

Milieustandaarden

• Klimaatverandering
• Vervuiling
• Water- en mariene hulpbronnen
• Biodiversiteit en ecosystemen
• Grondstoffengebruik en circulaire economie

Sociale standaarden

• Eigen personeel
• Werknemers in de waardeketen
• Getroffen gemeenschappen
• Consumenten en eindgebruikers

Governance-standaarden

• Bedrijfsvoering

Overkoepelende standaarden

• Algemene vereisten
• Algemene openbaarmakingen 

CSRD-compliance eisen

Voordat wordt ingegaan op de details van de richtlijn en de vele tekstuele nuances, dient een organisatie zich af te vragen op welk type onderneming de CSRD-verplichtingen van toepassing zijn en wanneer deze verplichtingen ingaan. 

Voor welke bedrijven geldt de CSRD?

De EU onderscheidt vier hoofdgroepen bedrijven die onder de CSRD-rapportage vallen. 

• Beursgenoteerde ondernemingen: De meeste bedrijven met een notering aan een door de EU gereguleerde beurs vallen hieronder. Een belangrijke uitzondering geldt voor “micro-ondernemingen” die onder bepaalde door de EU bepaalde drempels blijven. 

• Niet-beursgenoteerde grote ondernemingen: Dit betreft bedrijven die in de EU actief zijn en in twee opeenvolgende jaren voldoen aan twee van deze drie criteria: minimaal 20 miljoen euro aan activa, een netto-omzet van minstens 50 miljoen euro en gemiddeld minstens 250 medewerkers per jaar. 

• Mkb’s: De Europese Commissie definieert dit als kleine en middelgrote ondernemingen met een beursnotering aan een door de EU gereguleerde markt, met uitzondering van micro-ondernemingen. 

• Buitenlandse ondernemingen met een EU-dochter: Deze groep omvat buitenlandse bedrijven met zowel een EU-dochter als een jaarlijkse omzet in de EU van meer dan 150 miljoen euro (berekend op basis van het gemiddelde over de voorgaande twee jaar). 

Wat zijn de CSRD-rapportageverplichtingen?

De CSRD-verplichtingen kennen een complexe, gefaseerde invoering die zich over meerdere jaren uitstrekt. De Raad van de Europese Unie, het Europees Parlement en de Europese Commissie hebben hun tijdpad voor CSRD-compliance uiteengezet in een recent "Legislative Train Schedule."

(In april van dit jaar heeft de EU overigens een uitstel van twee jaar goedgekeurd voor de CSRD-rapportageverplichtingen voor bedrijven met een hoofdkantoor buiten de EU, evenals voor bepaalde sectorspecifieke standaarden. Vrijgestelde bedrijven hebben nu tot uiterlijk 30 juni 2026 de tijd om aan de CSRD te voldoen.)

• Vanaf 1 januari 2024 moeten alle EU-bedrijven die reeds onder de NFRD vallen, voldoen aan de CSRD-rapportageverplichtingen. De rapportage over 2024 moet in 2025 worden ingediend. 

• Vanaf 1 januari 2025 moeten alle bedrijven die nu niet onder de NFRD vallen, maar wel voldoen aan bovenstaande criteria voor grote niet-beursgenoteerde onderneming, voldoen aan de CSRD. Rapportage over 2025 moet in 2026 worden aangeleverd. 

• Vanaf 1 januari 2026 moeten alle mkb's met een beursnotering voldoen aan de rapportageverplichtingen. Rapportages over het jaar 2026 moeten in 2027 worden ingediend. 

• Vanaf 1 januari 2028 moeten alle buitenlandse bedrijven met een EU-dochter die voldoen aan de genoemde omzetdrempel voldoen aan de rapportageverplichting. Rapportages over 2028 dienen in 2029 te worden overlegd.  

Wat is het verschil tussen ESG en CSRD?

Laten we eerst kijken waarmee deze twee kaders van elkaar verschillen. ESG en CSRD zijn nauw verwant, maar hebben verschillende functies binnen het bedrijfsleven. ESG begon als een manier voor bedrijven om vrijwillig aandacht te besteden aan en verslag uit te brengen over hun ethische en duurzaamheidspraktijken. Het bood bedrijven een kader om hun impact op het milieu te verbeteren, medewerkers eerlijk te behandelen en voor transparant bestuur te zorgen.

De CSRD daarentegen maakt ESG-principes verplicht. Het verandert de ambitieuze doelstellingen van ESG in specifieke, wettelijk bindende regels die gedetailleerde en gecontroleerde rapportages over duurzaamheidsbeleid vereisen. Waar ESG richtlijnen aanreikt, stelt CSRD deze verplicht en ziet toe op de naleving, zodat bedrijven binnen de EU aan strikte rapportagestandaarden voldoen.

Samengevat: ESG vormt het kader voor ethisch zakelijk handelen, CSRD is de wettelijke richtlijn die de naleving daarvan binnen de EU verplicht stelt.

ESG-rapportageconventies: externe audit en “dubbele materialiteit” 

Hoewel het volledige spectrum aan CSRD-verplichtingen buiten de omvang van dit artikel valt, verdienen twee belangrijke onderdelen extra aandacht vanwege hun brede impact op de uitvoering van ESG-rapportage door bedrijven. 

Ten eerste zal de EU uiteindelijk eisen dat alle bedrijven onder de CSRD hun duurzaamheidsdata laten auditen. Vanaf 2025 moeten organisaties “limited assurance” laten afgeven door een externe auditor. Verderop in het tijdpad, in 2028, wordt “reasonable assurance” verplicht — wat betekent dat de audit vereisten verder worden aangescherpt tot een diepgaander, extern onderzoek. 

Van mogelijk nog groter belang is het concept van dubbele materialiteit. Dubbele materialiteit verwijst naar een rapportagestandaard waarbij wordt gekeken naar zowel “impactmaterialiteit”—de concrete, meetbare impact van een bedrijf op de drie ESG-pijlers—als “financiële materialiteit”—de gevolgen daarvan voor de financiële resultaten van de onderneming. Zoals Reuters uitlegt, "vereist dubbele materialiteit dat organisaties zowel hun impact naar buiten toe op milieu en maatschappij beoordelen, als de samenhang daartussen en de gevolgen voor hun financiële prestaties.” 

Dubbele materialiteit verwijst dus naar een standaard waarbij wordt gekeken naar zowel “impactmaterialiteit”—de daadwerkelijke impact van een onderneming op de drie ESG-pijlers—als “financiële materialiteit”—de gevolgen van duurzaamheidskwesties voor de bedrijfsresultaten.

Dubbele materialiteitsanalyses zijn complex, veelomvattend en vereisen veel specifiek inzicht. Door de hoeveelheid benodigde data moeten veel bedrijven intern meerdere afdelingen betrekken om te voldoen aan de rapportage-eisen van de EU. Hoewel de tijdlijn van de Europese Commissie op het eerste gezicht ruim lijkt, moeten bedrijven toch over aanzienlijke middelen en slagkracht beschikken om aan de eisen te voldoen. De omvang en het detailniveau van de benodigde informatie, en de ontwikkelingen die bedrijven mogelijk moeten doorvoeren om de juiste data te verzamelen, zullen voor duizenden organisaties een aanzienlijke uitdaging vormen.

Waar ESG ooit begon als middel om goed bestuur en duurzaamheid meetbaar te maken bij grote ondernemingen, is CSRD inmiddels uitgegroeid tot een uitgebreid regelgevend instrument, verweven met het Europese bedrijfsleven. Vrijblijvend inzetten op duurzame doelen is iets anders dan wettelijk verplicht, onderbouwd rapporteren over feitelijke naleving van deze principes. Veel organisaties ontdekken dat dit een veel grotere en serieuzere opgave is. 

Samengevat

• ESG biedt vrijwillige richtlijnen voor ethisch zakelijk gedrag, terwijl de CSRD van de EU gedetailleerde en geauditeerde duurzaamheidsrapportage verplicht stelt.
• ESG richt zich op milieueffecten, sociale verantwoordelijkheid en governance-praktijken en helpt bedrijven hun ethische normen te verbeteren.
• De CSRD beoogt ESG-rapportage naar het niveau van financiële rapportage te tillen en raakt duizenden bedrijven met specifieke openbaarmakingsverplichtingen.
• CSRD verplicht uitgebreide duurzaamheidsrapportage in de hele EU en vergroot bedrijfsmatige aansprakelijkheid en transparantie.
• De CSRD-rapportageverplichtingen worden gefaseerd ingevoerd over meerdere jaren, te beginnen in 2024, met specifieke deadlines voor verschillende typen bedrijven, waaronder mkb’s en buitenlandse bedrijven met EU-dochterondernemingen.