Praca przymusowa to forma wyzysku polegająca na zmuszaniu do pracy wbrew własnej woli, często pod groźbą kary lub innych form przymusu. Międzynarodowa Organizacja Pracy definiuje ją jako pracę wymuszoną pod groźbą kary i wykonywaną wbrew woli. Ludzie są zwykle do niej zmuszani przez ubóstwo, zadłużenie lub inne czynniki, a po uwikłaniu często pozbawiani są podstawowych praw i wolności. Jest to globalny problem praw człowieka dotykający milionów osób. Według danych ILO i Walk Free Global Estimates, w 2021 roku szacunkowo 28 milionów ludzi było ofiarami pracy przymusowej. Problem nie jest rozłożony równomiernie: region Azji i Pacyfiku odpowiada za najwięcej przypadków pracy przymusowej, następnie Afryka i kraje arabskie.
Problem ten jest szczególnie widoczny w globalnym sektorze technologicznym, gdzie produkty powstają w złożonych, rozproszonych łańcuchach dostaw z udziałem wielu dostawców i podwykonawców działających w krajach o słabym prawodawstwie pracy. Praca przymusowa w łańcuchu dostaw technologii to wyzysk pracowników zaangażowanych w produkcję, dystrybucję i utylizację produktów oraz usług technologicznych. Jest to forma nowoczesnego niewolnictwa, mogąca wystąpić na każdym etapie łańcucha — od wydobycia surowców, przez produkcję komponentów i końcowy montaż, aż po utylizację elektroodpadów.
Pracownicy w łańcuchu dostaw branży technologicznej mogą być narażeni na różne formy wyzysku, w tym handel ludźmi i pracę przymusową. Im głębszy poziom łańcucha, tym trudniej dostrzec nadużycia — a łańcuchy elektroniczne sięgają często czterech, pięciu i więcej poziomów poniżej markowego produktu.
Aby przeciwdziałać współczesnemu niewolnictwu i pracy przymusowej, rządy oraz organizacje międzynarodowe wdrażają regulacje i wytyczne dla biznesu. Te nowe i pojawiające się przepisy mają wspólny mianownik: przenoszą ciężar dowodowy na firmy i branże, wymagając od nich udowodnienia, że importowane towary nie zostały wyprodukowane przy użyciu pracy przymusowej. Amerykańska ustawa Uyghur Forced Labor Prevention Act (UFLPA), niemiecka ustawa Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz (LkSG), unijne rozporządzenie ws. zakazu produktów z pracy przymusowej oraz kanadyjska ustawa Fighting Against Forced Labour and Child Labour in Supply Chains Act — każda z nich nakłada obowiązki w zakresie należytej staranności wobec wielu branż. Poniższa tabela porównuje główne reżimy pod kątem jurysdykcji i kluczowych wymogów.
| Regulacja | Jurysdykcja | Kluczowy wymóg |
|---|---|---|
| UFLPA | Stany Zjednoczone | Domniemanie, że wszelkie towary wyprodukowane w całości lub częściowo w regionie Xinjiang lub przez podmioty z listy, powstały w wyniku pracy przymusowej i są objęte zakazem importu, o ile importer nie przedstawi jednoznacznych i przekonujących dowodów na ich czystość |
| LkSG | Niemcy | Ustawa o należytej staranności w łańcuchu dostaw (LkSG), obowiązuje od stycznia 2023 r.: nakłada na objęte firmy wymóg przeprowadzania należytej staranności w zakresie praw człowieka i środowiska we własnej działalności oraz u bezpośrednich dostawców, wraz z analizą ryzyka, działaniami zapobiegawczymi i raportowaniem |
| Rozporządzenie ws. zakazu pracy przymusowej | Unia Europejska | Zakaz wprowadzania do obrotu i udostępniania na rynku UE oraz eksportu produktów wytworzonych przy użyciu pracy przymusowej; egzekwowany poprzez dochodzenia władz, które mogą nakazać wycofanie towarów naruszających przepisy |
| S-211 | Kanada | Ustawa Fighting Against Forced Labour and Child Labour in Supply Chains Act, obowiązuje od stycznia 2024 r.: wymaga od objętych podmiotów składania corocznych publicznych raportów na temat działań podjętych w celu zapobiegania i ograniczania ryzyka pracy przymusowej i dzieci w łańcuchach dostaw |
Na całym świecie wdrażane są regulacje i wytyczne mające służyć eliminacji i zwalczaniu pracy przymusowej, a firmy muszą aktywnie w nich uczestniczyć. Część przedsiębiorstw podejmuje działania na rzecz poprawy warunków pracy w swoich obiektach i u dostawców, dążąc do wyeliminowania pracy przymusowej i innych naruszeń praw człowieka z łańcucha dostaw. Nadal jednak pozostaje wiele do zrobienia. W przypadku producentów elektroniki skutki są bardzo konkretne: na mocy domniemania UFLPA już jeden składnik z niższego poziomu łańcucha, obarczony ryzykiem pracy przymusowej, może skutkować zatrzymaniem całej przesyłki, a to na importerze spoczywa ciężar udowodnienia zgodności całego łańcucha. Mapowanie dostawców poza pierwszy poziom nie jest już opcjonalne.
Pojawiają się nowe przepisy i aktualizacje regulacyjne, z których wiele dotyczy pracy przymusowej. Trend ten dąży do zakorzenienia zasad ESG, ochrony praw człowieka i odpowiedzialności korporacyjnej w łańcuchach dostaw. Dynamicznie zmieniające się globalne otoczenie regulacyjne naraża organizacje na ryzyka zagrażające ciągłości działalności oraz reputacji. Kierunek zmian ilustrują poniższe kamienie milowe – od wczesnego wdrożenia UFLPA po szerokie, ogólne zakazy w głównych gospodarkach.
Spełnienie tych wymogów sprowadza się do powtarzalnego procesu należytej staranności: identyfikacji dostawców poniżej pierwszego szczebla, oceny koncentracji ryzyka pracy przymusowej, podejmowania działań naprawczych oraz dokumentowania dowodów wymaganych przez organy nadzoru. Ten sam proces wspiera ocenę zastosowania przepisów UFLPA, analizę ryzyka LkSG oraz coroczny raport zgodności S-211 w Kanadzie.
Śledzenie dostawców poniżej pierwszego poziomu aż do źródeł surowców i komponentów, gdzie ryzyko pracy przymusowej jest największe
Weryfikacja dostawców i regionów na listach ostrzegawczych dotyczących pracy przymusowej, wykazach podmiotów i obszarach wysokiego ryzyka
Zaangażowanie dostawców, wymaganie dowodów oraz modyfikacja źródeł zaopatrzenia tam, gdzie nie można wyeliminować ekspozycji
Przechowywanie rejestrów i raportów niezbędnych do obalenia domniemania lub złożenia wymaganego ujawnienia należytej staranności
Z2Data mapuje Państwa łańcuch dostaw poza pierwszy poziom, aż do źródeł surowców i komponentów, gdzie koncentruje się ryzyko pracy przymusowej, uwidaczniając ekspozycję, aby Państwa zespół mógł skutecznie działać i dokumentować należytą staranność z pełnym przekonaniem.
Get a Demo
