:quality(85))
Vào thứ bảy ngày 01/02, Tổng thống Trump đã thực hiện một cam kết trong chiến dịch tranh cử của mình bằng việc áp thuế 25% đối với phần lớn hàng hóa nhập khẩu vào Hoa Kỳ từ Canada và Mexico. Bên cạnh đó, tổng thống cũng dự kiến áp thêm mức thuế 10% đối với hàng hóa từ Trung Quốc. Các mức thuế với cả ba quốc gia này được công bố chi tiết trong một bản ghi nhớ của Nhà Trắng được phát hành cùng ngày.
Khác với phương pháp có mục tiêu và cân nhắc kỹ lưỡng mà người tiền nhiệm lựa chọn — vốn tập trung áp thuế nhập khẩu đối với các mặt hàng chiến lược như bán dẫn, tấm pin năng lượng mặt trời và pin xe điện — Trump đã thực hiện một biện pháp thương mại toàn diện và rộng lớn hơn. Động thái này là một bước đi táo bạo và mang lại nhiều hệ quả sâu rộng cho nước Mỹ cũng như ba quốc gia là đối tác thương mại lớn nhất của Hoa Kỳ.
Mexico và Canada đàm phán tạm hoãn thuế 30 ngày
Vào thứ hai, ngày 03/02, Tổng thống Trump đã đạt được thỏa thuận với Tổng thống Claudia Sheinbaum của Mexico nhằm hoãn áp thuế 25% đối với nước này ít nhất một tháng. Hai nhà lãnh đạo đồng ý rằng Mexico sẽ triển khai thêm 10.000 binh sĩ tại biên giới Mỹ - Mexico để giúp kiểm soát dòng chảy ma túy và người di cư bất hợp pháp vào Hoa Kỳ. Trong khi Trump tuyên bố sẽ "ngay lập tức tạm dừng" các biện pháp kiểm soát nhập khẩu, mức thuế áp lên Mexico không hoàn toàn bị rút lại.
Chỉ vài giờ sau khi đạt được thỏa thuận với Mexico, Tổng thống Trump cũng đồng ý trì hoãn áp thuế đối với Canada. Quyết định này được đưa ra sau nhiều cuộc điện đàm giữa Trump và Thủ tướng Canada Justin Trudeau, người đã tuyên bố hai quốc gia thành lập "Lực lượng đặc nhiệm chung Canada - Hoa Kỳ để chống tội phạm có tổ chức, fentanyl và rửa tiền." Trudeau cũng đề cập đến một chỉ thị tình báo mới do ông ký về xử lý các vấn đề biên giới này.
Khi nào thuế mới có hiệu lực?
Các mức thuế công bố vào ngày 01/02 vốn được dự kiến bắt đầu có hiệu lực từ 0:01 sáng, giờ miền Đông, vào thứ ba ngày 04/02. Sau các cuộc đàm phán vào thứ hai, ngày 03/02, Canada và Mexico đã đạt được các thỏa thuận riêng biệt để tạm hoãn việc triển khai trong 30 ngày.
Tổng quan về bức tranh thuế quan hiện hành
Tính đến ngày 03/02/2025, thuế đối với hàng hóa nhập khẩu vào Hoa Kỳ từ Canada và Mexico được giới hạn bởi một hiệp định thương mại do Trump ký trong nhiệm kỳ đầu. Nhờ vậy, phần lớn hàng hóa trao đổi giữa ba quốc gia này không phải chịu thuế cho đến khi các biện pháp thương mại mới được đưa ra.
Ngược lại, hiện tại đang có nhiều loại thuế áp dụng lên nhiều mặt hàng khác nhau của Trung Quốc. Trong giai đoạn hai năm 2018 và 2019, Tổng thống Trump đã công bố bốn gói thuế đối với Trung Quốc. Trong gói đầu tiên, có hiệu lực vào tháng 7/2018, chính phủ đã áp thuế 25% lên 34 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Tháng tiếp theo, thêm 16 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc tiếp tục chịu thuế suất 25%. Đến tháng 9, chính quyền áp thuế 10% lên 200 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc khác. Cuối cùng, vào tháng 8/2019, Trump công bố đợt hai với mức thuế 10% đối với thêm 300 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc.
Tháng 5/2024, chính quyền Biden và văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ đã rà soát lại các mức thuế do chính quyền trước đây áp dụng theo mục 301, và quyết định giữ nguyên các mức này. Bên cạnh đó, ông Biden cũng áp dụng mức thuế mới đối với hàng hóa Trung Quốc trị giá 18 tỷ USD. Các biện pháp này đã tăng thuế suất đối với thép và nhôm lên 25%, bán dẫn lên 50%, xe điện lên 100% và đối với pin, linh kiện pin và khoáng sản chiến lược lên 25%. Thời điểm có hiệu lực của các mức tăng thuế này lần lượt vào tháng 9/2024, tháng 1/2025 và tháng 1/2026.
Nơi xem danh sách thuế đang có hiệu lực
Các danh sách đầy đủ về tất cả mức thuế hiện hành đối với Trung Quốc có thể truy cập thông qua Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), phần Trung Quốc mục 301. USTR đã công bố bốn danh sách thuế quan khác nhau, cùng một tài liệu thứ năm là “đánh giá bốn năm” chứa các biện pháp thuế bổ sung do chính quyền Biden thực hiện với Trung Quốc. Danh mục hàng hóa Trung Quốc hiện bị áp thuế tại Hoa Kỳ rất nhiều nên không thể liệt kê hết ở đây; riêng các sản phẩm có mức thuế tăng từ tháng 9 đến tháng 1/2024 đã bao gồm xe điện, pin năng lượng mặt trời, pin EV và bán dẫn.
Nếu các mức thuế mới được triển khai với Canada và Mexico, các danh sách này cũng sẽ được công bố trên trang USTR.
Lịch biểu mã thuế hài hòa là gì?
Theo Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ, Lịch biểu mã thuế hài hòa (HTS) “bao gồm một cấu trúc phân cấp để mô tả tất cả hàng hóa thương mại phục vụ cho mục đích thuế, hạn ngạch và thống kê.” Trên thực tế, HTS là một cơ sở dữ liệu lớn mà các cơ quan liên bang sử dụng để xác định mức thuế suất đối với hàng hóa nhập khẩu vào Hoa Kỳ. Mỗi mặt hàng nhập khẩu được gán một mã HTS gồm 10 chữ số dựa trên nhóm sản phẩm, thành phần vật liệu và mục đích sử dụng, sau đó có thể tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu HTS. Hiện có hơn 19.000 mã HTS đang được các cơ quan sử dụng để xác định mức thuế, hạn ngạch cùng các nghĩa vụ tài chính khác đối với hàng nhập khẩu.
Những mặt hàng nào chịu thuế mới?
Đáng chú ý, các sắc lệnh hành pháp này gần như áp dụng cho toàn bộ hàng hóa nhập khẩu vào Hoa Kỳ từ Canada, Mexico và Trung Quốc. Ngoại lệ duy nhất là một miễn trừ dành cho mặt hàng năng lượng từ Canada — gồm dầu thô, khí tự nhiên, nhiên liệu sinh học và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế. Các hàng hóa này chịu mức thuế suất 10%.
Ba quốc gia bị Tổng thống Trump nhắm tới vào ngày 01/02 chiếm khoảng một phần ba tổng kim ngạch nhập khẩu vào Hoa Kỳ, và các mức thuế mới — nếu được triển khai — sẽ tác động đến nhiều mặt hàng thiết yếu từ nông sản cho đến xăng dầu, xe cộ và điện tử.
- Thực phẩm và nông sản: Mexico là nhà cung cấp trái cây và rau quả lớn nhất cho Hoa Kỳ, bao gồm cà chua, bơ, ớt, dâu tây và phúc bồn tử. Canada chủ yếu xuất khẩu ngũ cốc, gia cầm và thịt đỏ sang Mỹ.
- Ô tô và linh kiện ô tô: Hoa Kỳ nhập khẩu hơn 100 tỷ USD xe hơi và linh kiện ô tô hàng năm từ Mexico. Do ngành công nghiệp ô tô Mỹ đã đầu tư sản xuất sâu rộng ở Mexico trong nhiều thập kỷ qua, mức thuế 25% đối với các mặt hàng này chắc chắn sẽ khiến ngành này chịu ảnh hưởng nặng nề.
- Bán dẫn: Chỉ có rất ít công ty lớn về chip đặt trụ sở tại Canada, Mexico hay Trung Quốc. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hàng đầu trong hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu — như TSMC, Nvidia, Applied Materials và Intel — đều sở hữu nhà máy, cơ sở lắp ráp và địa điểm sản xuất tại Trung Quốc hoặc Mexico. Các nhà sản xuất chip này có thể sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nếu các mức thuế mới duy trì dài hạn, làm giảm doanh thu và buộc các doanh nghiệp phải tăng giá đối với hàng loạt ngành công nghiệp phụ thuộc vào vi điện tử.
Tác động của thuế đối với Canada, Mexico và các ngành công nghiệp trong nước
Khác với Trung Quốc — nền kinh tế lớn thứ hai thế giới với nhiều đối tác thương mại toàn cầu, Canada và Mexico lại phụ thuộc nặng nề vào mối quan hệ với thị trường Hoa Kỳ. Mức độ phụ thuộc cao vào xuất khẩu sang Mỹ khiến các mức thuế mới có thể gây ra nhiều tác động lớn đến các ngành công nghiệp trong nước của hai quốc gia này.
Tác động của thuế đối với Mexico
Để thấy tầm quan trọng của thị trường Mỹ đối với ngành công nghiệp và sản xuất của Mexico, hãy xem hai con số: năm 2024, nước này xuất khẩu 84% tổng kim ngạch sang Mỹ, chiếm khoảng 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Mexico.
Lĩnh vực đóng vai trò then chốt trong hoạt động xuất khẩu này là ngành ô tô. Mexico xuất khẩu gần 160 tỷ USD ô tô và linh kiện ô tô sang Mỹ mỗi năm, tương ứng 5% GDP quốc gia. Các nhà máy sản xuất và lắp ráp trong ngành này sử dụng hơn một triệu lao động, một tỷ lệ lớn trong tổng lực lượng lao động. Nếu thuế quan của Trump được thực thi, chi phí nhập khẩu xe và linh kiện từ Mexico có thể trở nên quá cao đối với một số nhà sản xuất Mỹ, dẫn đến nguy cơ mất việc làm nghiêm trọng ở Mexico.
Hệ quả lan tỏa từ các rào cản thương mại đối với ngành công nghiệp Mexico còn ảnh hưởng sâu rộng tới chuỗi cung ứng toàn cầu trị giá hàng nghìn tỷ USD của ngành ô tô. Nhiều hãng sản xuất xe lớn dựa vào chuỗi cung ứng gắn liền với hoạt động sản xuất ở Mexico. Theo báo cáo gần đây của S&P Global, Nissan lấy khoảng 27% tổng doanh số Hoa Kỳ từ Mexico, General Motors là 22% và Volkswagen hơn 40%. Áp mức thuế 25% lên tất cả xe và linh kiện mà các hãng này nhập khẩu từ Mexico sẽ gây ra thiệt hại lớn về tài chính, buộc họ gần như chắc chắn phải điều chỉnh tăng giá bán lẻ. Về lâu dài, mức thuế này có thể dẫn đến thay đổi lớn về cấu trúc, buộc các hãng cân nhắc xây dựng lại chuỗi cung ứng theo hướng ưu tiên sản xuất tại Mỹ.
Bên cạnh xe hơi và linh kiện ô tô, Mexico còn xuất khẩu lượng lớn thiết bị điện và điện tử sang Mỹ. Năm 2022, tổng giá trị thiết bị điện và điện tử (EEE) mà Mexico xuất khẩu sang Hoa Kỳ vượt 85 tỷ USD, theo dữ liệu của cơ sở COMTRADE thuộc Liên Hợp Quốc về thương mại quốc tế. Một số sản phẩm EEE chính từ Mexico xuất khẩu sang Mỹ bao gồm:
- Tivi
- Máy tính và máy tính xách tay
- Mạch tích hợp (IC)
- Màn hình hiển thị video
- Dây và cáp điện cách điện
Tác động của thuế đối với Canada
Canada cũng phụ thuộc vào thị trường Mỹ cho phần lớn hoạt động xuất khẩu: năm 2023, 77% toàn bộ kim ngạch xuất khẩu của Canada là sang Hoa Kỳ. Các ngành công nghiệp Canada phụ thuộc nhiều nhất vào thị trường Mỹ bao gồm sản phẩm năng lượng, ô tô và linh kiện ô tô, sản phẩm nhựa. Do tầm quan trọng của tài nguyên năng lượng Canada với Mỹ, Tổng thống Trump đã giới hạn thuế suất đối với các mặt hàng này ở mức 10%. Biện pháp này góp phần giảm thiểu rủi ro cho các doanh nghiệp năng lượng Canada và hạn chế nguy cơ gián đoạn lớn với các ngành công nghiệp và hạ tầng của Mỹ phụ thuộc vào dầu khí nhập từ Canada.
Tuy nhiên, ngay cả mức thuế 10% đối với sản phẩm năng lượng Canada cũng có thể đẩy giá năng lượng cao hơn cho doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ. Canada cung cấp hơn 20% tổng dầu thô Hoa Kỳ sử dụng — và hơn nửa lượng dầu nhập khẩu của Mỹ — phần lớn được tinh chế hoặc sử dụng ở miền Trung Tây và các đô thị như Chicago, Detroit. Thuế quan không chỉ tác động trực tiếp đến chi phí thị trường năng lượng mà còn có thể kéo theo giá cả các mặt hàng khác tăng theo. Nếu các công ty năng lượng trong nước ít bị áp lực từ đối thủ nước ngoài hơn, họ có thể tận dụng để tăng giá bán, vô hình trung thưởng cho doanh nghiệp Mỹ nhưng lại gây bất lợi cho đối thủ quốc tế và người tiêu dùng trong nước.
Ngành ô tô của Canada đồng thời sẽ đối mặt với tác động nặng nề hơn. Ngành này gắn bó chặt chẽ với các hãng sản xuất Mỹ, do đó thuế suất lên đến 25% có thể tạo ra sự thay đổi lớn trong mức độ liên kết này. Các nhà máy tại Canada có thể dừng cung cấp cho khách hàng Mỹ, ảnh hưởng đến doanh thu và có nguy cơ dẫn đến đóng cửa.
Phân tích từ Z2Data
Các ngành công nghiệp và nhà sản xuất tích hợp linh kiện điện tử vào sản phẩm thường dựa vào chuỗi cung ứng rộng lớn với các mắt xích sản xuất ở nhiều quốc gia. Để đánh giá tác động của thuế quan của Trump đối với doanh nghiệp và chuỗi cung ứng linh kiện điện tử nói chung, Z2Data sử dụng cơ sở dữ liệu nội bộ để phân tích số liệu.
Báo cáo dựa trên dữ liệu này được xây dựng bằng cách lọc tất cả linh kiện trong cơ sở dữ liệu Z2Data, lựa chọn nước xuất xứ (COO - country of origin) là Mexico hoặc Canada. Phân tích dựa trên toàn bộ linh kiện trong cơ sở dữ liệu cho thấy có 4,2 triệu linh kiện điện tử đang hoạt động có thể bị ảnh hưởng bởi mức thuế 25% với Canada và Mexico. Phần lớn ảnh hưởng tập trung ở nhóm linh kiện thụ động, trong khi số lượng bán dẫn bị tác động nhỏ hơn nhiều.
- 4,2 triệu linh kiện điện tử đang hoạt động
Mục tiêu của tổng thống Trump với các mức thuế mới
Thuế quan truyền thống thường được sử dụng với nhiều mục đích, bao gồm tạo nguồn thu bổ sung cho chính phủ liên bang; tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng ưu tiên nhà sản xuất, ngành công nghiệp nội địa; hoặc nhằm vào các biện pháp thương mại không công bằng từ nước ngoài. (Năm ngoái, chính quyền Biden từng lý giải quyết định đánh thuế mới đối với Trung Quốc là do thực tiễn thương mại không công bằng “đe dọa doanh nghiệp và người lao động Mỹ” và “làm tràn ngập thị trường toàn cầu bằng sản phẩm giá thấp nhân tạo.”)
Tuy nhiên, tổng thống Trump còn nhìn thấy nhiều lợi ích hơn từ thuế quan. Theo tài liệu từ Nhà Trắng công bố sau khi đưa ra các mức thuế mới, các rào cản thương mại này được áp dụng để ứng phó với “mối nguy hại nghiêm trọng từ người nhập cư trái phép và ma túy, bao gồm fentanyl gây chết người.” Chính quyền xác định các rủi ro này là một “tình trạng khẩn cấp quốc gia theo Đạo luật Quyền lực kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA).” Thuế suất 25% áp lên Canada, Mexico và mức thuế mới với Trung Quốc nhằm tận dụng sức mạnh kinh tế vượt trội của Mỹ để buộc các nước này phải hợp tác kiểm soát dòng người di cư, ma túy và các hóa chất tiền chất điều chế fentanyl, opioid vào thị trường Mỹ.
Chính quyền Trump đang sử dụng thị trường Mỹ trị giá hàng nghìn tỷ USD như một lực đòn bẩy mạnh trong ngoại giao. Như biên bản của Nhà Trắng đã nhấn mạnh, “Quyền tiếp cận thị trường Hoa Kỳ là một đặc ân.” Chính phủ liên bang đang đe dọa tước bỏ đặc ân này nhằm giải quyết hai vấn đề hàng đầu mà chính quyền hiện nay đặt ưu tiên.
Nhận diện linh kiện dễ tổn thương trước thuế quan với Z2Data
Khi doanh nghiệp bước vào môi trường chính trị mới ở Hoa Kỳ, mức độ bất ổn quanh thuế quan, lệnh trừng phạt và kiểm soát thương mại ngày một gia tăng. Việc sử dụng rào cản thương mại cũng như nguy cơ chiến tranh thương mại kéo dài và tốn kém dưới thời Trump trở thành biến số rủi ro mới đối với các nhà sản xuất. Doanh nghiệp muốn hiểu điểm yếu của mình cần tối đa hóa khả năng minh bạch chuỗi cung ứng. Tại Z2Data, chúng tôi giúp doanh nghiệp theo dõi nguồn gốc linh kiện bằng các công cụ như part-to-site mapping, liên kết tệp BOM (định mức nguyên vật liệu) của bạn với các nhà sản xuất toàn cầu. Tính năng Sourcing Status trong Supply Chain Watch của chúng tôi cũng hỗ trợ tuân thủ thương mại, cung cấp khả năng minh bạch về địa điểm, nước xuất xứ và xác định linh kiện bị ảnh hưởng bởi thuế và các rào cản thương mại khác.
