Đánh giá 60 ngày đầu tiên của các chính sách thuế quan, thuế nhập khẩu và bảo hộ của Trump

Điểm nổi bật của bài viết:

• Chính quyền Trump đang coi thuế quan là một phần lớn trong chính sách thương mại quốc tế của mình, sử dụng chúng để nhắm mục tiêu cả quốc gia và ngành cụ thể. 
• Cho đến thời điểm này, các mức thuế quan rất khó để theo dõi hoặc dự đoán, với nhiều khoản thuế được công bố rồi sau đó rút lại hoặc giảm nhẹ tùy thuộc vào phản ứng của các quốc gia bị nhắm đến. 
• Chính sách thuế quan của Trump đã kích hoạt làn sóng đặt hàng trước trong cộng đồng doanh nghiệp tìm cách nhập khẩu hàng hóa trước khi thuế có hiệu lực, bao gồm các ngành ô tô và thực phẩm — đồ uống. 
• Doanh nghiệp không thể áp dụng chiến lược "chờ và xem" trước những rào cản thương mại này trong dài hạn — doanh nghiệp cần xây dựng, triển khai các biện pháp quản lý rủi ro chuỗi cung ứng chủ động để nâng cao khả năng linh hoạt và khả năng phục hồi chuỗi cung ứng 

Chỉ vài giờ sau lễ nhậm chức, Tổng thống Trump đã xác định rõ ràng rằng chính quyền mới của ông sẽ tập trung định hình lại cục diện thương mại toàn cầu. Ngay sau đó, ông công bố kế hoạch áp thuế 25% đối với nhập khẩu từ Canada và Mexico, viện dẫn việc các quốc gia này không ngăn chặn được dòng fentanyl và di dân không giấy tờ. Cùng thời điểm, ông cũng ký một sắc lệnh hành pháp liên quan, chỉ đạo các cơ quan liên bang chủ chốt tiến hành đánh giá toàn diện mọi chính sách thương mại của Hoa Kỳ, báo hiệu các rào cản thương mại sâu rộng hơn nữa sẽ được áp dụng. 

Trong 60 ngày kể từ “phát súng” ngày nhậm chức đó, Trump đã đe dọa, đảo ngược, rút lại và triển khai liên tiếp các mức thuế quan nhằm vào các quốc gia và lĩnh vực cụ thể. Hai tháng đầu nhiệm kỳ của ông hầu như gắn liền với chính sách thương mại thường xuyên gây tranh cãi, khó diễn giải và dự đoán này. Khi đợt biến động thương mại cao độ đã chính thức kéo dài hai tháng, đây là thời điểm cần đánh giá lại quá trình đã qua, những hạn chế nào thực sự được triển khai, cũng như chiến lược và lập luận phía sau chế độ thương mại chưa từng có tiền lệ này. 

Dòng thời gian của các mức thuế Trump

Trong hai tháng đầu nhiệm kỳ, Trump tỏ rõ quan điểm tận dụng thuế quan như một công cụ kinh tế mạnh mẽ và là đòn bẩy hiệu quả. Ông thực sự đã thực hiện điều đó. 

• 1/2: Trump ban hành sắc lệnh áp thuế 25% đối với hầu hết hàng nhập khẩu từ Canada và Mexico. Thuế dự kiến có hiệu lực sau đó ba ngày, vào ngày 4/2. Trump cũng công bố mức thuế phổ quát 10% đối với hàng hóa Trung Quốc. Một bản ghi nhớ từ Nhà Trắng giải thích rằng những rào cản thương mại này dành cho Trung Quốc là "nhằm đáp trả hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ bị ép buộc và các hành vi bất hợp lý khác của Trung Quốc."

• 3/2: Một ngày trước khi các mức thuế dự kiến có hiệu lực, Tổng thống Trump đã đạt được thỏa thuận với các nhà lãnh đạo Canada và Mexico về việc chấp nhận các yêu cầu của Mỹ. Tổng thống Claudia Sheinbaum của Mexico cam kết triển khai nhiều binh sĩ hơn ra biên giới Mỹ-Mexico, trong khi Thủ tướng Canada Justin Trudeau thông báo rằng hai nước đã thành lập "Lực lượng đặc nhiệm chung Canada–Mỹ nhằm đấu tranh chống tội phạm có tổ chức, fentanyl và rửa tiền."

• 4/2: Thuế mới 10% đối với tất cả hàng nhập khẩu từ Trung Quốc chính thức có hiệu lực. Nhà Trắng phát hành một bản ghi nhớ riêng trình bày chi tiết các lý do áp đặt rào cản thương mại này với Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa (Trung Quốc). 

• 10/2: Nhà Trắng công bố kế hoạch áp mức thuế riêng 25% lên toàn bộ nhập khẩu thép và nhôm. Các mức thuế này thực chất nối lại khoản thuế Section 232 được triển khai trong nhiệm kỳ trước của Trump, dự kiến có hiệu lực vào ngày 12/3/2025.

• 13/2: Nhà Trắng mở rộng đáng kể chính sách thuế quan khi công bố bản ghi nhớ "Kế hoạch công bằng và có đi có lại." Bản ghi nhớ đưa ra đề xuất tái cấu trúc quan hệ thương mại toàn cầu dựa trên nguyên tắc đối ứng — có nghĩa Hoa Kỳ sẽ áp mức thuế tương ứng với mức mà các quốc gia khác hiện đánh lên hàng Mỹ. "Bằng cách hướng đến thương mại đối ứng và cân bằng hơn," bản ghi nhớ nêu rõ, "chúng ta có thể giảm thâm hụt thương mại, tăng trưởng kinh tế Hoa Kỳ và cải thiện quan hệ thương mại mang lại lợi ích cho người lao động, các nhà sản xuất, nông dân, chủ trang trại, doanh nhân và doanh nghiệp Mỹ."

• 18/2: Trong một cuộc họp báo, Tổng thống Trump đề xuất kế hoạch áp thuế 25% cho toàn bộ ô tô, linh kiện bán dẫn và dược phẩm nhập khẩu. Dù chưa có thời hạn cụ thể, ông cho rằng có thể triển khai sớm nhất từ ngày 2/4. 

• 4/3: Lúc 0:01 phút sáng thứ Ba, ngày 4/3, chính quyền Trump triển khai loạt thuế quan với nhiều quốc gia. Đầu tiên, thuế 25% với đa số hàng nhập từ Canada và Mexico — vốn bị trì hoãn một tháng hồi tháng 2 — đã chính thức áp lên cả hai nước. Bên cạnh đó, Hoa Kỳ áp thuế bổ sung 10% với hàng nhập từ Trung Quốc. Các mức thuế này đặc biệt tác động lớn do phạm vi và đối tượng: Trung Quốc, Canada, Mexico là ba đối tác thương mại lớn nhất của Hoa Kỳ, chiếm gần một nửa tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ. 

• 6/3: Chính quyền Trump công bố miễn trừ tạm thời khỏi mức thuế 25% (áp dụng hai ngày trước đó) đối với các mặt hàng theo Thỏa thuận Hoa Kỳ - Mexico - Canada (USMCA) — hiệp định thương mại ký từ nhiệm kỳ đầu của Trump, bao phủ phần đáng kể hàng hóa trao đổi ba nước. Việc áp thuế bị trì hoãn đến 2/4. 

• 12/3: Thứ Tư, ngày 12/3, thuế 25% cho thép và nhôm công bố ngày 10/2 chính thức có hiệu lực. Thuế nhập khẩu này áp lên mọi quốc gia cung cấp hai mặt hàng kim loại này cho Mỹ. Đáp lại, nhiều đối tác thương mại công bố kế hoạch trả đũa bằng áp thuế lên hàng Mỹ. Ví dụ, Liên minh châu Âu tuyên bố đánh thuế lên 28 tỷ USD giá trị hàng nhập từ Hoa Kỳ, bao gồm rượu whisky và xe máy. 

• 26/3: Tổng thống Trump hé lộ các mức thuế quy mô lớn dự kiến có hiệu lực từ 2/4 — ngày mà ông gọi là “Ngày giải phóng” — bằng cách công bố áp thuế 25% cho tất cả ô tô và phụ tùng xe hơi nhập khẩu. Doanh nghiệp thuộc USMCA sẽ nhận được xem xét đặc biệt cho đến khi Bộ Thương mại Mỹ xây dựng quy trình xác định đánh thuế đối với linh kiện không phải của Mỹ. 

Giải mã chiến lược phía sau thuế quan của Trump

Thuế quan đã tồn tại hàng thế kỷ, với ba vai trò chính trong lịch sử.

• Nguồn thu cho chính phủ

Dù không còn là mục tiêu hàng đầu khi áp thuế, thuế nhập khẩu vẫn có thể trở thành nguồn thu ổn định, bền vững cho ngân sách chính phủ liên bang. Những quốc gia giàu có như Mỹ nhiều thập kỷ qua không còn dùng thuế quan với mục đích này, nhưng các nước đang phát triển vẫn tận dụng nhằm tăng thu ngân sách. Một nghiên cứu năm 2019 của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson chỉ ra Jamaica, Bahamas, Namibia và Botswana đều thu về hơn 25% ngân sách nhà nước từ thuế quan và các khoản phí thương mại quốc tế. 

• Bảo vệ ngành công nghiệp nội địa

Đây có thể coi là chức năng quan trọng nhất của thuế quan đối với các quốc gia lớn, giàu có ở thế kỷ XXI muốn bảo vệ lĩnh vực sản xuất trong nước khỏi sự cạnh tranh toàn cầu. Từ khi làn sóng toàn cầu hóa bùng nổ từ thập niên 1990, các nhà sản xuất Mỹ ngày càng gặp bất lợi trước doanh nghiệp nước ngoài nhờ lao động rẻ hơn đáng kể, bị kiểm soát ít hơn và tuân thủ ít rào cản pháp lý hơn. Trong nhiệm kỳ đầu, chính quyền Trump từng áp thuế lên thép và nhôm vào năm 2018, góp phần thúc đẩy ngành sản xuất kim loại trong nước ít nhất một vài năm. Tuy nhiên, điều này cũng làm giảm doanh thu, tăng chi phí đầu vào, ảnh hưởng đến các lĩnh vực lớn khác như xây dựng và vận tải của Mỹ.

• Chiến lược ứng phó thâm hụt thương mại và hành vi không công bằng

Cuối cùng, thuế quan có thể là biện pháp đối phó với thâm hụt thương mại hiện hữu, cũng như hành vi thương mại không lành mạnh từ đối tác nước ngoài. Các sắc lệnh, tuyên bố và thông báo của Tổng thống Trump liên tục viện dẫn hành vi thương mại đáng ngờ và pháp lý mập mờ của Trung Quốc, chính quyền Biden tiếp tục lập luận này khi duy trì nhiều mức thuế đối với Trung Quốc.

Dựa trên các hành động trong sáu mươi ngày đầu, có thể thấy Tổng thống Trump nhằm sử dụng thuế quan để đạt các mục tiêu nói trên — thậm chí làm tăng thu ngân sách nhằm bù đắp thâm hụt. Nhưng ông còn nhìn nhận thuế nhập khẩu như một công cụ đa năng, có thể đạt nhiều mục đích vượt ra ngoài phạm vi thương mại quốc tế. 

• Công cụ đòn bẩy ngoại giao

60 ngày qua thể hiện rõ ý định của chính quyền Trump tận dụng thuế quan như đòn bẩy thị trường Mỹ để buộc các quốc gia khác phải nhượng bộ trong nhiều lĩnh vực chính sách. Hàng loạt sắc lệnh, ghi nhớ, tuyên bố đều nhấn mạnh lý do như nhập cư bất hợp pháp hay dòng chảy fentanyl cùng các chất gây nghiện vào Mỹ để biện minh việc áp thuế. 

60 ngày qua, chính quyền Trump thể hiện rõ ý định tận dụng thuế quan làm đòn bẩy thị trường Mỹ để đạt các mục tiêu chính sách với nước ngoài.

• Phương tiện khôi phục sản xuất Mỹ 

Khôi phục lĩnh vực sản xuất trong nước trở thành chủ trương có được sự đồng thuận lưỡng đảng tại Mỹ suốt hai thập kỷ qua, với nhiều chính quyền liên tiếp triển khai giải pháp từ ưu đãi tới ràng buộc. Với Trump, ông cho rằng áp đặt diện rộng thuế quan lên vật liệu, hàng hóa mà doanh nghiệp Mỹ nhập ngoại sẽ buộc họ quay lại với các nhà sản xuất trong nước. Quan điểm là, theo thời gian, giá hàng hóa nước ngoài tăng sẽ kéo chuỗi cung ứng về Mỹ, giúp nhà máy cũng như dây chuyền lắp ráp nội địa cạnh tranh hơn. 

Các mức thuế của Trump đang định hình lại tìm nguồn cung và chuỗi cung ứng ra sao

Dù mới chỉ hai tháng, chính sách thương mại của Trump đã thay đổi cách doanh nghiệp Mỹ tìm nguồn hàng và mở rộng chuỗi cung ứng. Ảnh hưởng của chính quyền đang thể hiện rõ theo hai chiều chính. 

Kích hoạt làn sóng đặt hàng trước trong doanh nghiệp

Ngay trước cả khi Trump nhậm chức, các doanh nghiệp đã dự cảm sẽ đối mặt làn sóng tăng thuế quan và hạn chế thương mại. Điều này khơi mào cho tâm lý đặt hàng trước, doanh nghiệp ở nhiều ngành tăng tốc đưa hàng về Mỹ sớm hết mức có thể để tránh phải chịu thêm thuế. Các hãng ô tô như General Motors và Mercedes Benz, doanh nghiệp thực phẩm — đồ uống Italy và nhà sản xuất thép nước ngoài đều đẩy mạnh vận chuyển nhằm đưa hàng ra thị trường Mỹ sớm hơn dự kiến. 

Đồn đoán về môi trường thương mại quốc tế kém thuận lợi hơn cũng có thể góp phần khiến Mỹ ghi nhận thâm hụt thương mại tháng cao kỷ lục: tháng 12/2024, thâm hụt thương mại của Mỹ tăng lên 122 tỷ USD khi nhập khẩu tăng 4% nhờ các lô hàng “chạy trước”. 

Doanh nghiệp Mỹ tìm cơ hội sản xuất trở lại trong nước

Tiếp đến, loạt thuế đe dọa, tạm hoãn và triển khai thực tế đang khiến nhiều doanh nghiệp Mỹ bắt đầu tìm kiếm nhà cung cấp nội địa. Dù còn quá sớm để có số liệu quyết định về xu hướng quay lại sản xuất trong nước, nhiều tổ chức ở các lĩnh vực — ô tô, dược phẩm, điện tử tiêu dùng... — đã thông báo hoặc nghiêm túc cân nhắc mở rộng sản xuất tại Mỹ để ứng phó môi trường thương mại thay đổi. Một số tên tuổi tiêu biểu gồm:

• Rolls-Royce
• Eli Lilly
• Johnson & Johnson
• Compal Electronics 

Dẫu vậy, nhiều doanh nghiệp vẫn chờ đợi thêm thông tin rõ ràng hơn về bản chất các mức thuế của Trump: Liệu đây chỉ là công cụ đàm phán ngắn hạn, hay rào cản dài hạn nhằm tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu?

Doanh nghiệp có thể giảm tác động của thuế và rủi ro chuỗi cung ứng như thế nào 

Một số tổ chức chọn chiến lược chờ và theo dõi động thái từ môi trường thương mại mới, nhưng phần lớn doanh nghiệp không thể duy trì hiện trạng mãi mãi — đặc biệt nếu Trump tiếp tục đẩy mạnh chính sách thương mại. Doanh nghiệp cần xem thuế quan là rủi ro nổi lên và xây dựng phương hướng kiểm soát bằng bộ khung quản lý rủi ro chuỗi cung ứng chủ động (SCRM). Dưới đây là một số biện pháp SCRM quan trọng doanh nghiệp có thể áp dụng ngay.

• Lập bản đồ chuỗi cung ứng: Lập bản đồ nhà cung cấp trực tiếp và các cấp phụ giúp doanh nghiệp hiểu được sự phụ thuộc chuỗi cung ứng, cũng như những linh kiện, sản phẩm nào có thể bị áp thuế đối với Trung Quốc, Canada, Mexico cùng các quốc gia khác.

• Đánh giá tổng thể bối cảnh thuế toàn cầu: Trump đã cam kết về một “Ngày giải phóng” khi chính quyền sẽ thiết lập thuế đối ứng với mức bằng các nước khác đang áp vào hàng Mỹ. Dù chưa rõ nước nào chính xác sẽ bị đánh thuế đối ứng, doanh nghiệp nên tìm hiểu kỹ các mức thuế đang áp lên hàng nhập Mỹ từ các thị trường doanh nghiệp đang tìm nguồn.

• Tìm phương án nội địa thay thế: Dù có thể chưa cần dịch chuyển chuỗi cung ứng về Mỹ ngay, doanh nghiệp nên bắt đầu khảo sát khả năng này. Bước đầu có thể bao gồm tìm kiếm nhà cung cấp mới, đánh giá rủi ro và so sánh chi phí giữa nhà sản xuất hiện tại với đối tác nội địa. 

Để triển khai hiệu quả các biện pháp quản lý rủi ro này, doanh nghiệp nên cân nhắc nền tảng SCRM. Bộ công cụ của Z2Data giúp khách hàng lập bản đồ nhà cung cấp trực tiếp và các cấp phụ, hiểu được sự phụ thuộc giữa các quốc gia, đánh giá rủi ro giữa các nhà cung cấp hiện tại và tiềm năng. Trong môi trường thương mại đầy biến động, đây không còn là tính năng "nên có" mà đã trở thành năng lực trọng yếu — yếu tố giúp doanh nghiệp phân biệt giữa chuỗi cung ứng bị gián đoạn liên miên và chuỗi cung ứng vững chắc. Nhu cầu về khả năng thích ứng linh hoạt chưa bao giờ cấp thiết đến vậy, và tính linh hoạt đó phụ thuộc vào khả năng minh bạch dữ liệu mà các nền tảng như Z2Data mang lại.

Để tìm hiểu thêm về Z2Data cũng như cách nền tảng giúp doanh nghiệp kiểm soát hiệu quả tác động của thuế quan và các hạn chế thương mại khác, hãy đăng ký demo miễn phí với chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.