6 najważniejszych geopolitycznych ryzyk dla łańcucha dostaw dziś

Najważniejsze informacje z artykułu:

• W erze napięć na miarę „zimnych wojen” między supermocarstwami, takimi jak Chiny i USA, geopolityczne ryzyka w łańcuchach dostaw stały się codziennym wyzwaniem dla firm.
• Kontrola Chin nad kluczowymi minerałami i pierwiastkami ziem rzadkich pozostaje jednym z najpoważniejszych czynników ryzyka w łańcuchu dostaw dla wielu przedsiębiorstw. 
• Mimo że sytuacja nieco się uspokoiła od „Dnia Wyzwolenia”, średnia efektywna stawka celna wciąż wynosi ok. 17%. Chociaż tematyka ceł nie pojawia się już regularnie w nagłówkach, firmy amerykańskie funkcjonują obecnie w droższym i bardziej restrykcyjnym otoczeniu handlowym, które stało się nową normą.
• Interwencje rządowe, takie jak nacjonalizacja lub zmiany polityki przemysłowej, mogą stanowić zagrożenie dla szeroko rozumianego łańcucha dostaw. Oprócz zaburzeń, większe zaangażowanie państw w łańcuchy dostaw generuje kolejne zmienne do uwzględnienia przez firmy — włącznie z ryzykiem, że państwa wykorzystają swoją pozycję do realizacji celów geopolitycznych. 

W erze napięć między supermocarstwami, takimi jak Chiny i USA, geopolityczne ryzyka dla łańcucha dostaw stały się codzienną troską firm posiadających globalne sieci produkcyjne. Ryzyka te obejmują zarówno znane zagrożenia, jak konflikty zbrojne, jak i nowe wyzwania, np. niedobory kluczowych minerałów. Dodatkowo sankcje, taryfy celne i polityka przemysłowa coraz częściej służą ochronie produkcji krajowej, często kosztem globalnych producentów i eksporterów. Geopolityka przeniknęła globalne łańcuchy dostaw na skalę niespotykaną od dekad, a firmy muszą mieć świadomość, jak szeroki i zróżnicowany wpływ mogą mieć te procesy na ich działalność.

W artykule omawiamy najważniejsze geopolityczne zagrożenia dla łańcucha dostaw, na które producenci powinni zwracać szczególną uwagę.

1. Kluczowe minerały i pierwiastki ziem rzadkich

USA mają istotną przewagę dzięki wartości swojego rynku wynoszącej 70 bilionów dolarów, do którego firmy z całego świata starają się uzyskać dostęp. Jednak w ciągu ostatnich 18 miesięcy państwa zachodnie przekonały się, że kluczowy konkurent geopolityczny Ameryki, czyli Chiny, dysponuje równie silnym narzędziem wpływu: kontrolą nad łańcuchem dostaw kluczowych minerałów. W ostatnich latach Chiny kilkukrotnie zdecydowały się na wprowadzenie ograniczeń eksportowych swoich minerałów i pierwiastków ziem rzadkich — działania te mogą natychmiast zagrozić producentom OEM na całym świecie. Kraj ten kontroluje 70% światowego wydobycia i 90% globalnego rafinowania pierwiastków ziem rzadkich, takich jak german i gal, kluczowych dla współczesnych technologii.

Ponieważ napięcia geopolityczne się utrzymują, a układ sił pomiędzy największymi krajami nadal ewoluuje, kontrola Chin nad kluczowymi minerałami i pierwiastkami ziem rzadkich pozostaje istotnym czynnikiem ryzyka dla łańcucha dostaw. Firmy, które są zależne od takich surowców jak gal, german, wolfram czy grafit, są narażone na ryzyko wprowadzenia restrykcji eksportowych oraz innych środków handlowych przez Chiny. Te słabości, które zostały wyraźnie ujawnione w ciągu minionych dwóch lat, skłaniają USA, Japonię oraz Unię Europejską do inwestowania w łańcuch dostaw kluczowych minerałów niezależny od Chin. 

Proces ten jednak wymaga czasu. Obecnie zaopatrzenie w kluczowe minerały i pierwiastki ziem rzadkich pozostaje ryzykiem o wysokiej stawce, na które producenci muszą znaleźć skuteczne sposoby minimalizowania. Nawet zawarte w listopadzie porozumienie handlowe USA–Chiny, które przewidywało wstrzymanie przez Chiny ograniczeń eksportowych pierwiastków ziem rzadkich na rok, oznacza co najwyżej tymczasowe złagodzenie sytuacji.

Kraj kontroluje 70% światowego wydobycia i 90% globalnego rafinowania pierwiastków ziem rzadkich, takich jak german i gal, niezbędnych we współczesnych technologiach.

2. Cła

Na początku pierwszego roku drugiej kadencji prezydenta Trumpa jego administracja wprowadziła agresywną politykę handlową, obejmującą wysokie taryfy celne wobec partnerów międzynarodowych. Mimo że początkowa panika i głośna debata wokół ceł ucichły od „Dnia Wyzwolenia”, kiedy to administracja Trumpa objęła cłami ponad 190 krajów i terytoriów, średnia efektywna stawka celna wciąż wynosi ok. 17% (według Yale Budget Lab) — najwięcej od 1932 roku. Tematyka ceł nie jest już na pierwszych stronach gazet, ale firmy amerykańskie działają obecnie w kosztowniejszym i bardziej restrykcyjnym środowisku handlowym, które stało się normą.

W związku z tym organizacje muszą obecnie nieustannie dostosowywać swoje strategie do kosztów związanych z taryfami celnymi. Dla jednych oznacza to opanowanie zagadnień takich jak kraj pochodzenia (COO), country of diffusion (COD) czy kody HTS; inni wykorzystują tzw. inżynierię taryfową, aby ograniczyć koszty importu. Ponieważ przeniesienie produkcji do USA wciąż nie jest realną opcją dla większości amerykańskich firm, będą one nadal poruszać się w skomplikowanym krajobrazie handlowym pełnym taryf sektorowych i krajowych. 

3. Ograniczenia eksportowe

Ostatni kryzys Nexperia wyraźnie pokazał, że nawet niewielkie i celowane ograniczenia eksportowe mogą mieć ogromny wpływ na łańcuchy dostaw. Gdy rząd Holandii próbował przejąć kontrolę nad Nexperia wykorzystując ustawę o dostępności towarów, Chiny odpowiedziały zakazem eksportu przez chińską spółkę Nexperia wszystkich komponentów i podzespołów wyprodukowanych w Chinach do krajów zagranicznych. Choć reakcja łańcuchowa rozpoczęła się groźbą sankcji USA i sporem właścicielskim, największy skutek globalny dla produkcji przyniosły ostateczne chińskie restrykcje eksportowe.

Konsekwencje były szybkie i długotrwałe. Producenci samochodów w Azji, Europie i USA musieli natychmiast reagować na braki komponentów Nexperia kluczowych do produkcji pojazdów, a firmy takie jak Honda, Nissan czy Volkswagen ostrzegały o możliwym wstrzymaniu produkcji. Choć sytuacje takie są rzadkie, spór właścicielski między Chinami a Holandią pokazuje, jak podatne są elektroniczne łańcuchy dostaw i jak bardzo są one wrażliwe na nawet pozornie ograniczone zakłócenia. Wraz ze wzrostem interwencjonizmu państwowego w przemyśle można się spodziewać częstszych incydentów tego typu.

Choć sytuacje takie są rzadkie, spór właścicielski między Chinami a Holandią pokazuje, jak kruche są elektroniczne łańcuchy dostaw — i jak bardzo są one podatne na zakłócenia, które początkowo wydają się mieć ograniczony zakres.

4. Polityka przemysłowa i nacjonalizacja

Jednym z nieoczekiwanych trendów 2025 roku było bezpośrednie angażowanie się władz państwowych w działalność największych firm. USA zainwestowały ponad 11 miliardów dolarów w firmę Intel w zamian za 10% udziałów. Administracja Trumpa zawarła umowy z Nvidia i AMD, przyznając im licencje eksportowe na sprzedaż określonych układów AI do Chin w zamian za 15% przychodu z tych transakcji przekazywanego Departamentowi Handlu. Wspomniane wcześniej działania Holandii wobec Nexperia to z kolei przykład bardziej burzliwego typu interwencji państwowej. 

Są to przykłady polityki przemysłowej i nacjonalizacji, czyli rozwiązań od lat stosowanych przez Chiny. Choć takie działania mają swoje zalety w oczach rządów chroniących strategiczne gałęzie przemysłu, niosą też poważne ryzyka dla szeroko rozumianego łańcucha dostaw. 

Kryzys Nexperia dostarczył konkretnego przykładu, gdy próba przejęcia spółki przez państwo wywołała efekt domina i w rezultacie — destabilizację łańcucha dostaw. Większe zaangażowanie rządów w łańcuchy dostaw generuje bowiem nowe zagrożenia, w tym obawy, że kraje mogą wykorzystywać zdobytą przewagę do osiągania swoich celów politycznych. 

5. Sankcje globalne

Sankcje stały się jednym z najważniejszych ryzyk geopolitycznych dla globalnych sieci produkcyjnych w latach 2020. Wprowadzenie Uyghur Forced Labor Prevention Act (UFLPA) w 2022 roku doprowadziło do objęcia sankcjami przez USA 144 podmiotów z Chin oraz zatrzymania dziesiątek tysięcy przesyłek w amerykańskich portach. Firmy z USA starały się zidentyfikować potencjalnych poddostawców w swoich łańcuchach dostaw powiązanych z regionem Ujgurów lub już objętych sankcjami UFLPA. 

Do najważniejszych list sankcyjnych pierwszych lat dekady należały również Entity List (BIS) oraz lista Specially Designated Nationals (SDN). Według Center for a New American Security administracja Trumpa stosowała sankcje znacznie powściągliwiej niż jej poprzednicy: podczas gdy za prezydentury Bidena do listy SDN dopisano ponad 3 000 osób, a do listy BIS ponad 500 w 2024 roku, to Trump w 2025 roku dodał ok. 1 300 osób do SDN i ok. 140 do listy BIS. 

Mimo rzadszego stosowania, sankcje wciąż pozostają skutecznym narzędziem polityki zagranicznej. Administracje używają ich, aby karać państwa i podmioty łamiące prawo międzynarodowe czy prawa człowieka. W każdej chwili sankcje mogą powrócić do roli głównego narzędzia presji, zmuszając firmy do wzmożonej kontroli dostawców i zapewnienia zgodności z przepisami handlowymi. 

6. Konflikty zbrojne

Konflikty zbrojne w Ukrainie, Gazie, Sudanie i innych krajach unaoczniły niepokojący powrót brutalnych wojen lądowych z licznymi ofiarami. Choć nie wszystkie konflikty zbrojne wywołują poważne skutki dla globalnych łańcuchów dostaw, warto pamiętać, jak szerokie i skomplikowane mogą być reakcje łańcuchowe po wybuchu wojny.

Po rozpoczęciu przez Izrael inwazji na Strefę Gazy w październiku 2023 roku rebelianci Huti zaczęli atakować statki handlowe na Morzu Czerwonym — kluczowym szlaku tranzytowym. To odbiło się na producentach, firmach logistycznych i całych łańcuchach dostaw na świecie, wymuszając przekierowanie wielu transportów morskich na alternatywne trasy. W kolejnych miesiącach ruch kontenerowy na Morzu Czerwonym spadł aż o 75%. Jest to tylko jeden z przykładów, jak zbrojne konflikty mogą wpłynąć na łańcuchy dostaw w sposób trudny do przewidzenia. 

W obliczu trwających niepokojów w różnych regionach nie będzie zaskoczeniem, jeśli wojna ponownie wpłynie bezpośrednio na łańcuchy dostaw — zagrożone mogą być zarówno trasy żeglugowe, jak i źródła surowców oraz inne kluczowe elementy systemu zaopatrzenia.

W obliczu trwających konfliktów w różnych regionach należy się spodziewać, że działania wojenne mogą ponownie zakłócić łańcuchy dostaw, narażając trasy transportowe, źródła surowców i inne kluczowe czynniki.

Nawigacja po geopolitycznych ryzykach łańcucha dostaw — kompleksowe narzędzie SCRM

Współczesne geopolityczne ryzyka w łańcuchu dostaw są złożone i nieprzewidywalne, a napięcia, konflikty i rywalizacje wpływają na sieci produkcyjne w coraz bardziej skomplikowany sposób. Organizacje nie są w stanie przewidzieć bezpośrednich skutków taryf, ograniczeń eksportowych czy konfliktów na ciągłość produkcji i relacje z dostawcami, ale mogą przygotować się do skutecznego reagowania na zaburzenia z pełnym przekonaniem. 

Platforma supply chain risk management (SCRM) Z2Data oferuje kompleksowy pakiet rozwiązań umożliwiających identyfikację, zarządzanie i minimalizację ryzyk geopolitycznych. Z2Data Risk Hub zapewnia oceny ryzyka na poziomie dostawcy, lokalizacji oraz komponentu, umożliwiając wykorzystanie różnych modeli analizy ryzyka. Platforma ocenia 12 unikalnych czynników ryzyka na potrzeby audytu dostawców — trzy z nich są bezpośrednio powiązane z ryzykami geopolitycznymi.

• Wpływ taryf celnych

Z2Data analizuje stopień narażenia firm na zmienne regulacje handlowe poprzez powiązanie komponentów z kluczowymi atrybutami handlowymi, takimi jak kody HTS i kraj pochodzenia (COO). Wraz z wdrażaniem nowych taryf i ograniczeń handlowych, klienci mogą proaktywnie przesyłać i zarządzać klasyfikacjami HTS oraz lokalizacjami zaopatrzenia dla swoich produktów i dostawców. 

• Zgodność z przepisami handlowymi 

Z2Data ocenia ogólny poziom zagrożenia sankcjami dla dostawców, zarówno poprzez sankcje kierowane wprost wobec przedsiębiorstwa, jak i poprzez podatność w głębszych szczeblach łańcuchów dostaw. Weryfikacja obejmuje wszystkie najważniejsze globalne listy sankcyjne — w tym kluczowe regulacje, takie jak Uyghur Forced Labor Prevention Act (UFLPA), programy sankcyjne OFAC oraz międzynarodowe ograniczenia handlowe. Wszystkie te informacje wzbogacane są analizą autorskiej Z2Data Sanctions Watchlist.

• Ryzyko geopolityczne

Narzędzie pozwala również na oszacowanie narażenia poszczególnych dostawców i zakładów na niestabilność polityczną, zmienność przepisów czy obecność w strefach konfliktu. Hub umożliwia jednocześnie analizę ryzyka wpływu negatywnych zdarzeń geopolitycznych na stabilność produkcji w lokalizacjach wszystkich producentów. 

Dowiedz się więcej o Z2Data i o tym, jak rozwiązania platformy mogą zwiększyć odporność Państwa firmy na geopolityczne ryzyka w łańcuchu dostaw — Umów demo z naszym ekspertem ds. produktu.