Minerały ziem rzadkich: monopol Chin nadal zagrożeniem dla łańcuchów dostaw

Temat miesiąca:

• Minerały ziem rzadkich i ich znaczenie
• Dlaczego minerały ziem rzadkich i Chiny były tak gorącym tematem wiosną 2019 roku?
• Dlaczego dyskusja ucichła w 2020 roku (Podpowiedź: koronawirus)
• Ograniczanie zależności od Chin w zakresie minerałów ziem rzadkich

Pod koniec września 2020 roku były prezydent Donald Trump ogłosił stan wyjątkowy w branży wydobywczej.

Podpisane przez Donalda Trumpa rozporządzenie wykonawcze miało na celu zachęcanie do „krajowej produkcji minerałów ziem rzadkich kluczowych dla technologii wojskowych oraz ograniczenie amerykańskiej zależności od Chin”.

Pilne rozporządzenie stało się dla wielu przypomnieniem tego tematu. Nadwyżka minerałów ziem rzadkich z Chin była bardzo gorącym tematem wiosną 2019 roku, jednak szybko dyskusja ucichła. Znaczenie minerałów ziem rzadkich i Chin osłabło.

‍

Chociaż minerały ziem rzadkich zeszły na dalszy plan wobec innych aktualności łańcucha dostaw elektroniki, popyt na te surowce pozostaje niezmiennie wysoki. Co więcej, monopol Chin na rynku minerałów ziem rzadkich utrzymuje się do dziś. Choć sama nazwa „minerały ziem rzadkich” jest pewnym nadużyciem — minerały te technicznie nie są „rzadkie” — geolodzy uważają je za cenne. Głównym problemem jest nie zasobność, ale dostępność minerałów ziem rzadkich.

Dlaczego minerały ziem rzadkich są ważne

Minerały ziem rzadkich to 17 pierwiastków wykorzystywanych w elektronice konsumenckiej i w produktach przeznaczonych dla obronności. Kluczowe pierwiastki po raz pierwszy zostały odkryte i użyte przez Stany Zjednoczone. Szybko jednak produkcja przeniosła się do Chin ze względu na niższe koszty pracy i mniejsze znaczenie kwestii środowiskowych.

Niedługo później Chiny odpowiadały już za 97% globalnej produkcji minerałów ziem rzadkich, choć obecnie udział ten spadł do ok. 70%.

Harmonogram przejęcia produkcji od USA przez Chiny można podsumować w kilku krokach:

W 1997 roku największy amerykański producent minerałów ziem rzadkich został sprzedany i ponownie uruchomiony w Chinach do 2003 roku. W 2015 roku ostatni liczący się producent tych pierwiastków w USA upadł.

W 2010 roku chińska łódź rybacka staranowała dwie japońskie jednostki na Morzu Wschodniochińskim, a Japonia zamierzała postawić chińskiego kapitana przed sądem. W odpowiedzi Chiny zagroziły embargiem na dostawy minerałów ziem rzadkich, co miało znaczący negatywny wpływ na japoński przemysł motoryzacyjny, opierający się na tych minerałach m.in. w produkcji katalizatorów oraz kluczowych komponentów samochodowych.

W połączeniu z upadkiem własnego głównego producenta, Stany Zjednoczone obserwowały, jak monopol Chin w dziedzinie minerałów ziem rzadkich rozszerza się poza zastosowania konsumenckie i staje się kartą przetargową w negocjacjach politycznych. Chiny mogły wykorzystać swój monopol jako realny, istotny atut.

2019: Szczyt zainteresowania minerałami ziem rzadkich

Stopniowe przejęcie przez Chiny kontroli nad przetwórstwem i produkcją minerałów ziem rzadkich, w połączeniu z wojną handlową USA–Chiny, wywołało szeroką debatę o znaczeniu tych surowców. Chiny nie kryły się z zamiarem ograniczenia dostępu USA do minerałów ziem rzadkich. Komitet Centralny Komunistycznej Partii Chin przekazał USA jasny komunikat: „Radzi się stronie amerykańskiej, aby nie lekceważyła zdolności Chin do ochrony swych praw rozwojowych i interesów. Nie mówcie, że was nie ostrzegaliśmy”.

Ten sygnał pojawił się tuż po szeroko komentowanej wizycie Sekretarza Generalnego KPCh Xi Jinpinga w dużej kopalni minerałów ziem rzadkich w Chinach. Ponieważ w latach 2014–2017 ok. 80% importowanych minerałów ziem rzadkich do USA pochodziło z Chin, zagrożenie ich ograniczeniem wywołało czasową panikę wśród firm, polityków oraz – przede wszystkim – wśród menedżerów ds. łańcucha dostaw.

Nie jest to więc problem, który rozwiąże czas. Globalna branża minerałów ziem rzadkich wygenerowała w 2018 roku przychody w wysokości 8,1 mld USD, a do 2025 roku szacuje się wzrost do 14,4 mld USD. Upływ lat prawdopodobnie tylko wzmocni dominację Chin w tym sektorze.

2020: Nowe wyzwanie — COVID

Mimo narastających obaw związanych z minerałami ziem rzadkich w 2019 roku, pojawienie się koronawirusa w 2020 roku zdefiniowało nowe standardy ryzyka dla łańcuchów dostaw. Podczas gdy konflikty handlowe i polityczne utarczki były normą dla specjalistów ds. łańcucha dostaw, pandemia przyniosła wyzwanie, z którym nikt wcześniej się nie mierzył. Po tym jak COVID-19 pojawił się na horyzoncie, kwestie minerałów ziem rzadkich zeszły na dalszy plan — i słusznie.

Jednak po ostatniej deklaracji byłego prezydenta Trumpa można oczekiwać powrotu tematu minerałów ziem rzadkich do głównego nurtu. COVID stał się już swoistą „normą” i branżowe portale informacyjne z łańcucha dostaw potrzebują nowego, aktualnego tematu (tak, jestem świadomy ironii tego stwierdzenia).

Pozyskiwanie minerałów ziem rzadkich poza Chinami

Wraz z powrotem obaw związanych z dostępnością minerałów ziem rzadkich globalni liderzy łańcucha dostaw ponownie będą szukać alternatyw poza Chinami. Istnieje wiele sposobów na pozyskiwanie tych minerałów poza Chinami. Spadek udziału Chin w globalnej produkcji z 97% do 70% udowadnia, że państwa i firmy są w stanie dywersyfikować swoje źródła.

Obecnie wszystko zależy od motywacji. Firmy i państwa zaczynają działać poza Chinami dopiero, gdy poczują się zagrożone. Przykładowo, Japonia zwiększyła własne nakłady na badania i rozwój oraz przesunęła elementy łańcucha dostaw z Chin w odpowiedzi na groźbę embarga w 2010 roku. Ta decyzja była główną przyczyną spadku udziału Chin w rynku minerałów ziem rzadkich.

Podczas gdy takie państwo jak Japonia mogło sobie pozwolić na doraźną, reaktywną strategię wobec chińskiego monopolu, firma często nie ma czasu ani zasobów finansowych, by nie działać proaktywnie. Przedsiębiorstwa muszą już dziś postrzegać Chiny jako kraj, którym będą w 2025 roku — monopolistę wart branżowo potencjalnie 15 miliardów dolarów.

Celem będzie odnalezienie źródeł minerałów ziem rzadkich w innych krajach oraz zachęcanie rządów do inwestycji we własne badania i rozwój dotyczące tych minerałów. Chiny produkują obecnie 6 razy więcej minerałów ziem rzadkich niż kolejny kraj na liście, którym są Stany Zjednoczone. Aby zminimalizować ryzyko w łańcuchu dostaw, ta różnica musi się zmniejszyć.