:quality(85))
Những biến động chính trị lớn, một tâm lý chung
Năm ngoái thực sự là một thời kỳ đầy biến động. Theo nghiên cứu của Pew Research, hơn 60 quốc gia đã tổ chức bầu cử, với các đương nhiệm ở khắp nơi phải đối mặt với những cuộc tranh giành quyết liệt để giữ ghế. Đối với nhiều doanh nghiệp quan sát, những thay đổi chính trị này báo hiệu sự thay đổi lớn trong tâm lý công chúng về các chủ đề như địa chính trị, thuế, quy định và nhiều lĩnh vực khác.
Tuy nhiên, dù 2024 đã mang lại nhiều xáo trộn, dường như có một quan điểm mà phần lớn thế giới phương Tây — và các đảng phái chính trị khác nhau — đều đồng thuận: hoạt động kinh doanh với Trung Quốc sẽ không thể tiếp diễn như trước đây. Thái độ này trở nên đặc biệt rõ rệt khi bàn về các lo ngại liên quan lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng tại Trung Quốc.
Các quy định hiện hành chống lao động cưỡng bức tại Trung Quốc
Trước khi có các thay đổi chính trị sâu rộng này, các chính phủ vốn đã phản đối mạnh mẽ các hoạt động lao động cưỡng bức tại Trung Quốc. Tại châu Âu, Chỉ thị Báo cáo phát triển bền vững doanh nghiệp (CSRD) và Chỉ thị thẩm định pháp lý phát triển bền vững doanh nghiệp (CSDDD) — cùng nhiều quy định riêng của từng quốc gia — yêu cầu các nhà cung cấp phải sàng lọc chuỗi cung ứng (bao gồm cả nhà cung cấp cấp dưới, nếu có thể) để kiểm tra lao động cưỡng bức và vi phạm nhân quyền. Tương tự, tại Hoa Kỳ, các luật như Uyghur Forced Labor Prevention Act (UFLPA) nghiêm cấm nhập khẩu hàng hóa vào Hoa Kỳ nếu có liên quan đến bất kỳ sản phẩm nào sử dụng lao động cưỡng bức, đặc biệt từ khu vực Tân Cương ở tây bắc Trung Quốc.
Chính sách “cứng rắn với Trung Quốc” vẫn được ưa chuộng tại phương Tây
Pew Research phát hiện rằng 81% người Mỹ có cái nhìn không thiện cảm đối với Trung Quốc, với nhiều ý kiến lo ngại về ảnh hưởng toàn cầu, thái độ đối với quốc gia khác và các tranh chấp lãnh thổ của nước này.
Thái độ của phần còn lại trên thế giới cũng phản ánh quan điểm tiêu cực tương tự. Trong số 24 quốc gia được khảo sát, hai phần ba có quan điểm không thiện cảm về Trung Quốc. Những quốc gia có đa số ý kiến bất lợi bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Canada và Thụy Điển.
Không có gì ngạc nhiên khi các nhà lập pháp phương Tây tiếp tục tin rằng các quy định nhắm vào Trung Quốc và bảo vệ ngành công nghiệp trong nước vẫn nhận được sự ủng hộ chính trị.
Tại Hoa Kỳ, chủ trương thể hiện lập trường “cứng rắn với Trung Quốc” vẫn là chủ đề nhận được sự đồng thuận rộng rãi từ cả hai đảng chính trị. (Điều này có thể thấy qua các dự luật như Uyghur Human Rights Policy Reauthorization Act năm 2024, được đồng bảo trợ bởi thượng nghị sĩ Marco Rubio (R-FL) và thượng nghị sĩ Jeff Merkley (D-OR).) Điều này đã khiến cả chính quyền Biden sắp mãn nhiệm và chính quyền Trump đương nhiệm đều định hướng cho các cơ quan chính phủ tối đa hóa áp lực lên Trung Quốc về các khía cạnh lao động cưỡng bức và kinh tế.
Để tránh rơi vào điểm nóng của cuộc chiến thương mại này, các doanh nghiệp toàn cầu có nhà cung cấp ở Trung Quốc (đặc biệt là khu vực Tân Cương) đang tăng cường đáng kể các nỗ lực thẩm định liên quan tuân thủ thương mại. Tuy nhiên, việc tìm kiếm câu trả lời xác thực về vấn đề lao động cưỡng bức và các yêu cầu tuân thủ thương mại khác ngày càng trở nên thách thức hơn.
Vì sao khó kêu gọi nhà cung cấp Trung Quốc hợp tác
Việc khiến nhà cung cấp Trung Quốc tuân thủ các yêu cầu thẩm định của doanh nghiệp có thể gặp nhiều khó khăn, nhưng nguyên nhân không phải lúc nào cũng như bạn nghĩ. Các nhà cung cấp Trung Quốc thường gặp khó khi hợp tác do áp lực trực tiếp từ chính quyền và cơ quan địa phương.
Dù nhà cung cấp Trung Quốc hiểu rằng quy định thị trường yêu cầu bạn phải minh chứng chuỗi cung ứng không có lao động cưỡng bức, nhưng các câu hỏi liên quan lao động cưỡng bức, nhân quyền và điều kiện làm việc lại đặt họ vào thế khó xử.
Một phần do chính phủ Trung Quốc đã khẳng định rõ ràng lập trường không có lao động cưỡng bức tại Tân Cương. Vì vậy, mọi nỗ lực của doanh nghiệp Trung Quốc trong việc không sử dụng sản phẩm nội địa sản xuất tại khu vực này sẽ bị chính quyền xem là nhạy cảm.
Điều này khiến nhà cung cấp Trung Quốc ở thế bị động khi các doanh nghiệp nước ngoài gây áp lực đòi họ minh bạch về chuỗi cung ứng, trong khi chính quyền trong nước lại buộc họ phải tiếp tục kinh doanh với doanh nghiệp nội địa dù bất kỳ hoàn cảnh nào.
Tuân thủ thương mại là mục tiêu luôn thay đổi với tất cả các bên
Hầu như mỗi tháng, chính phủ Hoa Kỳ đều bổ sung thêm nhiều pháp nhân vào các danh sách thực thể và lệnh trừng phạt.
- Năm 2023, Hoa Kỳ đã bổ sung 2.500 pháp nhân vào Specially Designated Nationals (SDN) List — danh sách các cá nhân và tổ chức bị áp đặt lệnh trừng phạt. Đây là mức tăng 16% về số lượng thực thể bị trừng phạt chỉ trong một năm.
- Năm 2024, Bộ An ninh nội địa (DHS) đã thêm 73 pháp nhân mới vào UFLPA Entity List, tăng 284% so với năm 2023.
Làn sóng trừng phạt này đang buộc doanh nghiệp phải đẩy nhanh các nỗ lực tuân thủ thương mại để kịp thích ứng với môi trường địa chính trị thay đổi liên tục.
Doanh nghiệp cũng phải đối mặt với thách thức đặc thù do tính chất hồi tố của biện pháp trừng phạt: ngay khi một pháp nhân bị liệt kê, doanh nghiệp phải chấm dứt mọi liên quan. Quan hệ với thực thể nằm trong danh sách sẽ lập tức khiến đơn vị bị xem là không tuân thủ.
Quy trình này thường khiến đội ngũ tuân thủ luôn phải vật lộn để bắt kịp quy định khi mỗi ngày có thể có hàng chục thực thể mới được thêm vào, mà hầu như không có thông báo trước.
Tìm hiểu thêm: dự báo lệnh trừng phạt là gì và làm sao doanh nghiệp nhận diện trước nguy cơ bị trừng phạt?
Thách thức khi tiếp cận trực tiếp nhà cung cấp Trung Quốc
Trong khi giải pháp rõ ràng nhất để xử lý rủi ro chuỗi cung ứng là đối thoại trực tiếp và thu thập dữ liệu để xoá bỏ mọi nghi vấn, nhưng với Trung Quốc, các hoạt động thu thập dữ liệu minh bạch có thể mang lại những hậu quả ngoài ý muốn. Điều này đặc biệt đúng với doanh nghiệp đa quốc gia có hoạt động bán hàng tại Trung Quốc. Tính đến 2025, đã có một số trường hợp nổi bật cho thấy việc truy xuất thông tin về lao động cưỡng bức, triển khai thẩm định và xử lý vấn đề lao động cưỡng bức là một bãi mìn đối với doanh nghiệp.
Trường hợp Calvin Klein và Đảng Cộng sản Trung Quốc
Tháng 9/2024, Trung Quốc đã điều tra thương hiệu thời trang Calvin Klein vì cho rằng có "biện pháp phân biệt đối xử" với doanh nghiệp bông Tân Cương. Bộ Thương mại Trung Quốc cáo buộc Calvin Klein "tẩy chay bông và các sản phẩm Tân Cương mà không có cơ sở thực tế". Calvin Klein bị đặt vào vị thế khó xử: yêu cầu tuân thủ luật thương mại Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu vô tình khiến doanh nghiệp này gặp khó với chính quyền Trung Quốc — vốn là thị trường trọng điểm lúc đó. Dù Calvin Klein không bị Trung Quốc áp đặt lệnh trừng phạt, thông điệp cũng đã rõ ràng: dừng hợp tác với doanh nghiệp vì cáo buộc lao động cưỡng bức sẽ không được dung thứ.
Kiểm tra đột xuất các công ty tư vấn dữ liệu tại Trung Quốc
Trong năm 2023 và 2024, nhiều công ty tư vấn kinh doanh chuyên về thu thập dữ liệu ngành và thẩm định đã bị kiểm tra đột xuất trên khắp Trung Quốc. Những công ty này chủ yếu thu thập thông tin về hoạt động kinh doanh và điều kiện thị trường nội địa Trung Quốc, rồi cung cấp cho doanh nghiệp nước ngoài. Thông tin được thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn chuyên gia — nghĩa là phỏng vấn (và đôi khi trả thù lao) các chuyên gia ngành về tình hình thị trường và góc nhìn chuyên sâu. Mặc dù đây là phương pháp phổ biến, các đợt kiểm tra đột xuất của chính phủ Trung Quốc cho thấy mức độ chấp nhận đối với hoạt động này trong nước là có hạn.
Vì sao kiểm toán thực địa cũng chưa đủ cho thẩm định
Một lưu ý quan trọng với nỗ lực tuân thủ UFLPA và lao động cưỡng bức: chính phủ Hoa Kỳ không coi kiểm toán thực địa tại Trung Quốc là đủ để phát hiện lao động cưỡng bức vì “người lao động không thể nói chuyện cởi mở” và “kiểm toán viên thường bị quấy rối khi tác nghiệp tại Trung Quốc”. Điều này càng hạn chế lựa chọn của doanh nghiệp nước ngoài trong việc thu thập thông tin về các rủi ro lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng. Dù Trung Quốc không có chính sách cụ thể hạn chế hoạt động thẩm định, thực tế cho thấy người đại diện doanh nghiệp nước ngoài tiến hành thẩm định nhiều khu vực tại Trung Quốc thường bị quấy nhiễu và hạn chế tiếp cận.
Nhà sản xuất có thể làm gì?
Phần hai của loạt bài sẽ trình bày các bước thực tế doanh nghiệp có thể thực hiện khi trao đổi về vấn đề tuân thủ thương mại với nhà cung cấp Trung Quốc.
Phát hiện nhà cung cấp rủi ro trong chuỗi cung ứng trước khi bị trừng phạt
Với doanh nghiệp cần phát hiện các mối liên kết tiềm ẩn với pháp nhân bị trừng phạt trong chuỗi cung ứng, hoặc nhận diện sớm đối tác có nguy cơ cao bị trừng phạt, công cụ Supplier Insights của Z2Data là giải pháp mạnh mẽ. Ứng dụng nguồn dữ liệu trừng phạt cập nhật và công nghệ phân tích nâng cao, Supplier Insights giúp doanh nghiệp xác định thực thể rủi ro và trực tiếp vẽ bản đồ các liên kết trong chuỗi cung ứng hiện tại.
Sanctions Forecasting trên thực tế: Zijin Mining Group Co. Ltd
Ngày 15/01/2025, DHS đã thêm 37 pháp nhân mới vào UFLPA Entity List, bao gồm cả Zijin Mining Group Co., Ltd. — một trong những đơn vị tinh luyện đồng lớn nhất toàn cầu. Zijin có quan hệ với các nhà cung cấp cấp 1 lớn trong ngành điện tử và ô tô. Supplier Insights của Z2Data đã phát hiện Zijin là ứng viên tiềm năng bị trừng phạt hơn 200 ngày trước đó, vào ngày 13/06/2024.
Dễ dàng lập bản đồ quan hệ nhà cung cấp với Z2Data
Với Supplier Insights, doanh nghiệp có thể chủ động nhận diện và xử lý rủi ro ngay từ sớm, giảm áp lực tuân thủ phát sinh khi có thêm thực thể mới vào danh sách. Z2Data theo dõi 28 danh sách trừng phạt trên 16 quốc gia, cung cấp giải pháp giám sát toàn diện.
Dùng thử miễn phí ngay hôm nay để xem điểm rủi ro của doanh nghiệp.
