Các bán dẫn quan trọng nhất thế giới đang được sản xuất ở đâu

Bán dẫn là linh kiện không thể thay thế trong công nghiệp, quốc phòng và địa chính trị. Trong phân tích của Z2Data này, chúng tôi đánh giá nơi các bán dẫn quan trọng nhất đang được thiết kế, sản xuất và lắp ráp.

Michael Mariani

16 phút đọc
Các bán dẫn quan trọng nhất thế giới đang được sản xuất ở đâu

Tầm quan trọng của bán dẫn ngày càng gia tăng qua từng năm. Dù đã từ lâu trở thành nền tảng thiết yếu cho công nghệ thế kỷ 21 như máy tính xách tay, điện thoại thông minh và ô tô kết nối, thập kỷ qua ghi nhận vai trò của bán dẫn mở rộng sang lĩnh vực công nghệ quốc phòng, quân sự. Gần đây, bán dẫn nổi lên như phần cứng không thể thiếu cho tiến bộ trí tuệ nhân tạo (AI). Các công ty AI hàng đầu như OpenAI và Anthropic sử dụng những con chip tinh vi bậc nhất thế giới để vận hành mô hình của họ — bao gồm cả GPU Nvidia Blackwell B200. Những con chip này, cùng công nghệ và phần mềm hỗ trợ, giờ đây trở thành công cụ gây áp lực địa chính trị quan trọng giữa các quốc gia cạnh tranh trong cuộc đua AI toàn cầu.

Chính bởi bán dẫn có ứng dụng rộng rãi và vai trò then chốt với an ninh, thịnh vượng của nhiều quốc gia, việc theo dõi tình hình sản xuất bán dẫn toàn cầu trở nên cực kỳ quan trọng. Từ góc độ tài chính, địa chính trị và thương mại, xuất xứ của chip là yếu tố then chốt. Vì lý do đó, Z2Data đã thực hiện phân tích dữ liệu để phác họa rõ nét hơn hệ sinh thái sản xuất bán dẫn toàn cầu, bao gồm các khu vực đang thiết kế, chế tạo và đóng gói nhiều con chip quan trọng không thể thay thế. 

Phân tích của Z2Data về bức tranh sản xuất bán dẫn: những phát hiện nổi bật

Phân tích của chúng tôi đã mang lại một số phát hiện đáng chú ý, bao gồm:

  • Hình ảnh thống kê về mức độ phát triển sản xuất chip của Trung Quốc
  • Một số dòng bán dẫn khiến Đài Loan giữ vị trí dẫn đầu trong ngành
  • Bằng chứng cho thấy dù Mỹ có thể tụt hậu trong sản xuất bán dẫn, nước này vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối về thiết kế chip

Dữ liệu này có thể củng cố một số giả định, đồng thời thách thức những nhận định khác. Dù thế nào, nó mang lại cho các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) và doanh nghiệp tìm nguồn chip cái nhìn sâu sắc hơn hẳn về hệ sinh thái sản xuất bán dẫn so với thông tin truyền thông đại chúng. Chúng tôi hy vọng các nhà lãnh đạo chuỗi cung ứng và doanh nghiệp sẽ quan tâm nghiên cứu báo cáo này, tận dụng dữ liệu để hoạch định cho các quyết định tìm nguồn trong tương lai. 

Ý nghĩa của phân tích này đối với các OEM

Dữ liệu trong báo cáo cùng các nhận định đi kèm nhằm giúp các chuyên gia hiểu sâu hơn về hệ sinh thái sản xuất chip phức tạp, giá trị cao. Chúng tôi không xem đây là thông tin tĩnh. Đội ngũ Z2Data kỳ vọng dữ liệu và thông tin độc quyền trong báo cáo này sẽ giúp hoạch định chiến lược chuỗi cung ứng, nâng cao chuyên môn của lãnh đạo bằng cách chỉ ra những xu hướng nổi bật hiện nay trong ngành. 

Mở rộng hiểu biết về hệ sinh thái sản xuất bán dẫn

Ngay cả với các chuyên viên thu mua và tìm nguồn cung ứng, lĩnh vực sản xuất bán dẫn vẫn là môi trường phức tạp và nhiều biến động. Những thông tin được tổng hợp trong báo cáo này có thể giúp độc giả hình dung sơ bộ “địa lý” của toàn ngành. Chẳng hạn, ai muốn biết vi điều khiển (MCU) chủ yếu được sản xuất ở đâu sẽ thấy Mỹ và Đài Loan là hai quốc gia dẫn đầu, tiếp theo lần lượt là Nhật Bản, Pháp và Singapore. Các nhà chuyên môn cũng có thể tìm hiểu thêm về chuỗi cung ứng bán dẫn rời rạc và sử dụng những thông tin trong báo cáo để xác định quốc gia thiết kế, đóng gói linh kiện này. Mức độ chi tiết này giúp độc giả mở rộng kiến thức vượt ra ngoài các câu chuyện lan truyền như ‘cả thế giới phụ thuộc nhà máy Đài Loan’, ‘Mỹ không còn sản xuất bán dẫn’, đồng thời tiếp cận đúng chiều sâu của lĩnh vực đa tầng này.

Cũng theo đó, dữ liệu trong bài viết nhấn mạnh mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia và doanh nghiệp bán dẫn trên toàn cầu. Đơn cử, dữ liệu thu thập cho thấy Mỹ thiết kế nhiều IC giao tiếp (interface IC) nhất thế giới (dựa trên trụ sở doanh nghiệp), nhưng nhiều chip này lại được “khoách tán” (COD, country of diffusion) tại Đài Loan và Đức. Khâu lắp ráp thường diễn ra tại các nước Đông Nam Á như Malaysia, Thái Lan, Philippines. Phân tích các phát hiện trong bài viết sẽ giúp độc giả nắm được mức độ phụ thuộc này, cũng như hiểu rõ hơn vai trò của từng quốc gia. 

Dữ liệu trong bài viết sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn các khía cạnh của hệ sinh thái sản xuất bán dẫn toàn cầu, bao gồm:

  • Nắm vững hơn về “địa lý” ngành sản xuất bán dẫn toàn cầu. 
  • Nhận diện mức độ phụ thuộc trong chuỗi sản xuất: nơi thiết kế là quốc gia A, chế tạo ở quốc gia B, đóng gói tại quốc gia C. 
  • Nâng cao chuyên môn về vị trí sản xuất của từng loại bán dẫn: ví dụ Trung Quốc dẫn đầu về bán dẫn rời rạc, còn Đài Loan chiếm ưu thế FPGA và bộ nhớ DRAM.

Tìm hiểu năng lực sản xuất của các quốc gia Trung Quốc+1 

Năm 2025 là năm khó khăn cho mọi doanh nghiệp Mỹ nhập khẩu hàng hoá, đặc biệt với những doanh nghiệp phụ thuộc sâu vào Trung Quốc. Chính quyền Trump đã nhiều lần leo thang chiến tranh thương mại với Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP) trong năm, khiến nhà nhập khẩu Mỹ phải xử lý mức thuế trên 50% với nhiều loại hàng Trung Quốc. Các tổ chức muốn giảm thiểu rủi ro từ mức thuế quá cao có thể đang cân nhắc đa dạng hóa khỏi Trung Quốc, tìm nguồn cung từ các quốc gia có quan hệ ổn định hơn với Mỹ. 

Dữ liệu trong bài viết này có thể hỗ trợ doanh nghiệp định vị chính xác bức tranh sản xuất bán dẫn tại các nước Trung Quốc+1. Nhiều quốc gia Đông Nam Á như Malaysia, Thái Lan, Philippines đều đang mở rộng vai trò ở quá trình sản xuất cuối (lắp ráp, kiểm thử và đóng gói). Dù doanh nghiệp Mỹ không phải lúc nào cũng có thể dễ dàng chuyển ngay sản xuất chip khỏi Trung Quốc, họ có thể linh hoạt hơn với nước lắp ráp (COA, country of assembly). 

Phát triển chiến lược quản trị rủi ro phù hợp

Cuối cùng, phân tích dữ liệu này cũng cung cấp căn cứ và cơ sở xây dựng, triển khai các chiến lược quản trị rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM, supply chain risk management) mới. Do mức thuế quan cao, các biện pháp trả đũa thương mại và căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc, các linh kiện bán dẫn sản xuất tại Trung Quốc có thể được coi là rủi ro cao. Trong trường hợp này, doanh nghiệp nên xây dựng các biện pháp giảm thiểu rủi ro tập trung vào những linh kiện này. Các loại linh kiện dễ bị tổn thương khác bao gồm field programmable gate array (FPGA), loại chip tuỳ biến phụ thuộc gần như hoàn toàn vào sáu nhà cung cấp đều có trụ sở tại Đài Loan. 

Các chiến lược quản trị rủi ro trọng điểm gồm:

  • Tìm nguồn thay thế: linh kiện thay thế, nhà cung cấp thay thế, hoặc chuyển sản xuất sang nước khác. 
  • Thắt chặt quan hệ với nhà cung cấp chủ chốt sản xuất các chip có ít nhà sản xuất thay thế. 
  • Đa dạng hóa chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc vào các quốc gia có quan hệ địa chính trị mong manh với Mỹ. 
  • Tìm kiếm ưu đãi thuế suất thông qua phân tích nước lắp ráp (COA), nước khuếch tán (COD) và xem xét các chiến lược “tối ưu hóa thuế quan”. 

Phương pháp luận phân tích sản xuất bán dẫn của Z2Data

Để thu thập dữ liệu cho bài viết, chúng tôi bắt đầu xác định 10 loại bán dẫn quan trọng nhất, dựa theo tiêu chí doanh số toàn cầu, ứng dụng và độ phức tạp chế tạo. Mười loại thiết yếu gồm:

  • IC tín hiệu tương tự/tín hiệu hỗn hợp (Analog/Mixed Signal ICs)
  • Bán dẫn rời rạc (Diode, transistor, MOSFET)
  • CPU (central processing units)
  • Field-Programmable Gate Arrays (FPGA)
  • IC giao tiếp (interface ICs)
  • Bộ nhớ DRAM
  • Bộ nhớ flash/EEPROM
  • IC quản lý nguồn
  • IC tần số vô tuyến/không dây (RF/Wireless ICs)
  • Vi điều khiển (MCU)

Sau khi xác định phạm vi trên, chúng tôi truy xuất dữ liệu toàn bộ mã số linh kiện sản xuất (MPN, manufacturing part number) đang hoạt động cho 10 nhóm này trong cơ sở dữ liệu. Dữ liệu được phân loại theo nước chế tạo chip (nước khuếch tán, COD, country of diffusion), nước lắp ráp bán dẫn (COA, country of assembly), và nước thiết kế bán dẫn. Đối với danh mục thiết kế, chúng tôi lấy trụ sở công ty làm đại diện cho vị trí thiết kế chip. 

Cuối cùng, chúng tôi chọn lọc dữ liệu ra năm quốc gia dẫn đầu cho mỗi tiêu chí. (Ví dụ, với COD cho FPGA, chúng tôi phân tích số lượng MPN sản xuất tại Đài Loan, Singapore, Mỹ, Nhật Bản, Ireland — năm quốc gia sản xuất FPGA nhiều nhất.) Báo cáo cuối cùng bao gồm 30 nhóm khác nhau và hàng triệu linh kiện bán dẫn riêng lẻ. 

Phát hiện lớn thứ nhất: Trung Quốc thống trị bán dẫn rời rạc

Những năm gần đây, chủ đề Trung Quốc vươn lên sản xuất bán dẫn liên tục được thảo luận. Dù Trung Quốc đã đạt tiến bộ lớn về tăng công suất và nắm vị trí trong nhiều chuỗi cung ứng toàn cầu, câu hỏi đặt ra là liệu quốc gia này có bắt kịp được Đài Loan, Nhật Bản, Mỹ — những đối thủ giàu kinh nghiệm và dẫn đầu ngành hàng thập kỷ qua. 

Dữ liệu trong báo cáo này chỉ ra rõ một mảng sản xuất chip mà Trung Quốc đã nhanh chóng thu hẹp khoảng cách: bán dẫn rời rạc. Đây là các linh kiện đơn lẻ thực hiện chức năng điện tử riêng biệt, bao gồm diode, transistor, MOSFET, bộ chỉnh lưu. Theo dữ liệu của chúng tôi, Trung Quốc xếp số một cả về chế tạo lẫn lắp ráp các linh kiện này. (Đúng như nhiều nhóm bán dẫn khác, Mỹ vẫn là nơi hầu hết các linh kiện được thiết kế, trong khi Trung Quốc đứng thứ ba.)

Xét về quốc gia khuếch tán (COD), Trung Quốc là nước đứng đầu, với hơn 270.000 linh kiện theo mã số sản xuất (MPN).

Quốc gia khuếch tán (COD) số 1 cho bán dẫn rời rạc 

  1. Trung Quốc
  2. Đài Loan
  3. Hoa Kỳ
  4. Nhật Bản
  5. Ấn Độ

Với khâu lắp ráp, kiểm thử và đóng gói, Trung Quốc cũng vươn lên thành nước dẫn đầu toàn cầu. Trên thực tế, Trung Quốc có vị trí vượt trội hơn trong lắp ráp — kiểm thử — đóng gói (ATP) cho bán dẫn rời rạc so với chế tạo. Quốc gia này là nước lắp ráp (COA) cho hơn 380.000 bán dẫn rời rạc đang hoạt động, cao gấp ba lần nước COA đứng thứ hai (Nhật Bản).

Quốc gia lắp ráp (COA) số 1 cho bán dẫn rời rạc 

  1. Trung Quốc
  2. Đài Loan
  3. Philippines
  4. Hoa Kỳ
  5. Thái Lan

Phát hiện lớn thứ hai: FPGA và bộ nhớ DRAM giữ vai trò then chốt tại Đài Loan

Chúng ta đều quen thuộc với các số liệu và câu chuyện đi kèm: Đài Loan chiếm hơn 60% tổng sản lượng bán dẫn toàn cầu, sản xuất 90% chip tân tiến nhất thế giới. Cùng với công ty mang tính biểu tượng TSMC, Đài Loan là mắt xích không thể thay thế của chuỗi cung ứng bán dẫn, nguyên nhân giúp các thiết bị phổ biến ngày nay tồn tại.Â

Dù các con số nói trên đúng ở nhiều khía cạnh, dữ liệu chỉ ra nhiều sắc thái phía sau vị thế thống trị của Đài Loan. Trong 10 nhóm bán dẫn được phân tích, Đài Loan đều nằm trong top 5 quốc gia khuếch tán (COD). Đáng chú ý, phần lớn sức mạnh sản xuất của nước này tập trung vào hai nhóm: field-programmable gate array (FPGA) và bộ nhớ DRAM. 

Đài Loan sản xuất lượng FPGA nhiều hơn tổng bốn quốc gia xếp sau cộng lại. Có đến hơn 13.000 mã số linh kiện được sản xuất bởi chỉ sáu nhà cung cấp Đài Loan. 

Quốc gia khuếch tán (COD) số 1 cho FPGA

  1. Đài Loan
  2. Singapore
  3. Hoa Kỳ
  4. Nhật Bản
  5. Ireland

Quốc gia lắp ráp (COA) số 1 cho FPGA

Mặc dù vẫn vượt trội đối thủ về lắp ráp, kiểm thử, đóng gói FPGA, Đài Loan không duy trì khoảng cách lớn như ở khâu khuếch tán (COD). Đài Loan là nước lắp ráp (COA) cho gần 13.000 mã số FPGA, nhưng Hàn Quốc và Malaysia cũng lần lượt đóng vai trò COA cho hơn 8.000 FPGA. 

  1. Đài Loan
  2. Hàn Quốc
  3. Malaysia
  4. Philippines
  5. Hoa Kỳ

Bức tranh tương tự diễn ra với bộ nhớ DRAM. Đài Loan dẫn đầu tuyệt đối về sản xuất chip DRAM, sở hữu số lượng MPN, dòng sản phẩm và nhà cung cấp lớn hơn tổng của bốn nước đứng sau. 

Quốc gia khuếch tán (COD) số 1 cho bộ nhớ DRAM

  1. Đài Loan
  2. Trung Quốc
  3. Nhật Bản
  4. Hoa Kỳ
  5. Singapore

Quốc gia lắp ráp (COA) số 1 cho bộ nhớ DRAM

Đài Loan cũng dẫn đầu về lắp ráp, kiểm thử, đóng gói (ATP) bộ nhớ DRAM, với lợi thế vượt xa các nước khác trong lĩnh vực này (trong đó Trung Quốc cũng là nước đứng thứ hai về COD và COA trong nhóm DRAM).

  1. Đài Loan
  2. Trung Quốc
  3. Việt Nam
  4. Hàn Quốc
  5. Singapore

Phát hiện lớn thứ ba: Bất chấp mô tả truyền thông, Mỹ vẫn là cường quốc thiết kế bán dẫn

Trái ngược với nhiều luận điệu chính trị gần đây về việc Mỹ mất vị thế sản xuất bán dẫn, quốc gia này vẫn là nhân tố trọng yếu của chuỗi cung ứng chip toàn cầu. Không phủ nhận Mỹ sản xuất ít chip hơn trước: các nhà máy bán dẫn Mỹ hiện chỉ còn sản xuất quanh 12% tổng số chip toàn cầu, giảm mạnh so với mốc 37% năm 1990. Tuy nhiên, Mỹ vẫn nằm trong top 3 quốc gia sản xuất các nhóm thiết yếu như IC tín hiệu hỗn hợp, CPU và bộ nhớ flash. 

Nơi Mỹ thực sự nổi bật hiện nay là khâu thiết kế. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Mỹ chiếm 46% tổng doanh số thiết kế chip toàn cầu, cùng 72% doanh số phần mềm và bản quyền thiết kế chip. 

Phân tích dữ liệu của chúng tôi hoàn toàn củng cố điều này. Hầu hết mã số linh kiện trong 10 nhóm chúng tôi khảo sát đều được thiết kế bởi doanh nghiệp Mỹ, bỏ xa các đối thủ khác. Mỹ vượt trội ở nhóm CPU, IC giao tiếp, bộ nhớ flash/EEPROM. (Cần nhắc lại trụ sở công ty là căn cứ xác định nơi thiết kế chip.)

Cuối cùng, dù chỉ đưa số liệu về ba nhóm nêu trên, Mỹ vẫn là nước dẫn đầu về thiết kế ở cả 10 nhóm bán dẫn được phân tích. Bảng sau là đại diện cho vị thế đó. 

Trụ sở chính của doanh nghiệp thiết kế CPU hàng đầu

Mỹ thiết kế số lượng CPU vượt hơn 7.000 mã số đang hoạt động, gấp nhiều lần bốn nước đứng sau cộng lại. 

  1. Hoa Kỳ
  2. Nhật Bản
  3. Hà Lan
  4. Vương quốc Anh
  5. Singapore

‍

Trụ sở chính của doanh nghiệp thiết kế interface IC hàng đầu

Vị trí dẫn đầu của Mỹ càng nổi bật ở mảng IC giao tiếp. Theo phân tích, doanh nghiệp Mỹ thiết kế gần 28.000 IC giao tiếp, chiếm phần lớn tổng số interface IC trên toàn cầu. 

  1. Hoa Kỳ
  2. Nhật Bản
  3. Trung Quốc
  4. Đức
  5. Ireland

Trụ sở chính của doanh nghiệp thiết kế bộ nhớ flash/EEPROM hàng đầu

Mỹ cũng dẫn đầu về thiết kế bộ nhớ flash/EEPROM, với gần 20.000 mã số linh kiện đăng ký tại công ty Mỹ. Dòng chip này là thành phần thiết yếu của MCU, laptop, hệ thống ô tô cùng nhiều ứng dụng khác. 

  1. Hoa Kỳ
  2. Đài Loan
  3. Trung Quốc
  4. Thụy Sĩ
  5. Nhật Bản

Tăng khả năng minh bạch chuỗi cung ứng bán dẫn với khả năng hiển thị mạnh mẽ từ Z2Data

Ngay cả trước khi chính quyền Trump áp thuế quan và gây ra hàng loạt tranh chấp thương mại, doanh nghiệp Mỹ đã phải đối mặt với vô số khó khăn trong chuỗi cung ứng bán dẫn. Chính quyền Biden tiếp tục áp các mức thuế cao lên chip Trung Quốc khiến các OEM Mỹ chật vật quản lý áp lực thuế mới có hiệu lực từ ngày 01/01 năm nay. 

Với tầm quan trọng địa chính trị và vai trò sống còn từ công nghệ quốc phòng tới điện tử tiêu dùng, bán dẫn chắc chắn sẽ tiếp tục bị các nước đối đầu tận dụng như công cụ “vũ khí hóa” bất chấp chính quyền và đảng phái nào lãnh đạo. Do đó, các OEM và doanh nghiệp có thể tăng lợi thế cạnh tranh nhờ khả năng hiển thị và phân tích mà công cụ quản trị rủi ro chuỗi cung ứng Z2Data mang lại. 

Z2Data cung cấp cơ sở dữ liệu và thông tin chuyên sâu về chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, bao gồm nhưng không giới hạn:

  • Bản đồ phân bổ linh kiện theo địa điểm
  • Tìm kiếm tham số linh kiện
  • Dữ liệu sạch, chuẩn hóa
  • Vị trí chế tạo và ATP
  • Thông tin đầy đủ cho hơn 1 tỷ linh kiện bán dẫn
  • Đối chiếu chi tiết giữa các linh kiện 
  • Dự báo vòng đời với độ chính xác cao 
  • Đánh giá rủi ro cho tệp BOM (định mức nguyên vật liệu)

Đối với các doanh nghiệp phụ thuộc vào DRAM, FPGA, bán dẫn rời rạc hoặc các loại bán dẫn khác, Z2Data có nguồn dữ liệu và chuyên môn để trở thành nền tảng cho chiến lược quản trị rủi ro của bạn. Để tìm hiểu thêm về Z2Data và giải pháp chuỗi cung ứng điện tử giúp doanh nghiệp của bạn đảm bảo ổn định nguồn cung và duy trì liên tục hoạt động sản xuất, hãy đăng ký demo miễn phí với chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.