Dünyanın En Önemli Yarı İletkenleri Nerede Üretiliyor?

Her geçen yıl, yarı iletkenlerin önemi daha da artıyor. Uzun süredir dizüstü bilgisayarlar, akıllı telefonlar ve giderek daha bağlantılı hale gelen otomobiller gibi 21. yüzyılın temel teknolojileri için vazgeçilmez olan yarı iletkenler, son on yılda savunma ve askeri teknolojiler alanında da önem kazandı. Ayrıca, son dönemde yapay zeka (AI) gelişiminde de temel bir donanım olarak öne çıktı. OpenAI ve Anthropic gibi sektörün önde gelen AI şirketleri, modellerini çalıştırmak için dünyanın en sofistike çiplerinden bazılarını—Nvidia’nın Blackwell B200 GPU’su dahil—kullanıyor. Bu çipler ile onları besleyen yazılım ve teknolojiler, artık ülkeler arasında büyük önem taşıyan AI yarışında jeopolitik bir kaldıraç haline geldi.

Yarı iletkenlerin geniş uygulama yelpazesi ve birçok ülkenin güvenliği ile refahı açısından kritik önemde olması, küresel yarı iletken üretim ekosisteminin durumunu izlemenin hayati önemde olduğu anlamına geliyor. Finansal, jeopolitik ve ticari açıdan çiplerin nerede üretildiği büyük önem taşıyor. Bu kapsamda, Z2Data olarak, dünyanın önde gelen, vazgeçilmez çiplerinin nerede tasarlandığı, üretildiği ve paketlendiği de dahil olmak üzere küresel yarı iletken üretim ekosistemini daha net görebilmek için bir veri analizi gerçekleştirdik. 

Yarı İletken Üretim Ekosistemi: Z2Data Analizi ve Öne Çıkanlar

Analizimiz birkaç önemli bulgu ortaya koydu. Bunlar arasında şunlar yer alıyor:

• Çin’in çip üretiminde büyük ilerleme kaydettiği alanlara dair istatistiksel bir tablo
• Tayvan’ın sektörde lider olmasına en çok katkı sağlayan bazı yarı iletkenler
• Amerika Birleşik Devletleri’nin yarı iletken üretiminde geride kalsa da çip tasarımında neden hâlâ lider olduğuna dair kanıtlar

Bu veriler, bazı varsayımları doğrulayabileceği gibi başka bazılarını da sorgulamanıza neden olabilir. Her hâlükârda, orijinal ekipman üreticileri (OEM) ve çip tedarik eden diğer işletmeler için yarı iletken üretim ekosistemine dair medyada genellikle bulunmayan, çok daha derinlikli bir bakış sunmaktadır. Tedarik zinciri liderleri ve işletmelerinin bu raporu ilgiyle incelemesini, verileri kendi gelecekteki tedarik kararlarını şekillendirmek için kullanmalarını umuyoruz. 

Orijinal Ekipman Üreticileri (OEM) İçin Analizin Sonuçları

Bu rapordaki veri seti ve öne çıkan çıkarımlar, profesyonellere kapsamlı ve kazançlı çip ekosistemine dair daha derin bir anlayış kazandırmak üzere sunulmaktadır. Bu bilgiler durağan veri olarak da düşünülmemeli; bu rapordaki benzersiz veri ve analizlerin, tedarik zinciri stratejilerinizin oluşmasına katkı sağlayarak sektörün en dikkat çekici eğilimlerini aydınlatmasını ve karar vericilerin uzmanlığını artırmasını hedefliyoruz. 

Yarı İletken Üretim Ekosistemine Dair Bilginizi Derinleştirin

Tedarik ve satın alma profesyonelleri için dahi yarı iletken üretim ekosistemi karmaşık ve son derece dinamik bir ortam olabilir. Bu raporda özetlenen bilgi ve veriler, okuyuculara bu ekosistemin haritasını çıkarma olanağı tanıyabilir. Örneğin, mikrodenetleyici (MCU) üretiminin ağırlıklı olarak nerede yapıldığını anlamak isteyen biri, ABD ve Tayvan’ın bu çiplerin üretiminde açık ara lider olduğunu; Japonya, Fransa ve Singapur’un ise ilk beşi tamamladığını görecektir. Profesyoneller, ayrık yarı iletkenlerin (discrete semiconductors) tedarik zinciri hakkında da daha fazla bilgi sahibi olmak isteyebilir ve rapordaki veriler ile bu çiplerin tasarımı ve paketlemesinden sorumlu ülkeleri görebilir. Bu düzeydeki ayrıntı, okuyuculara medyada sıkça tekrarlanan ‘dünyanın tamamı Tayvan’ın dökümhanelerine bağımlı’, ‘ABD artık yarı iletken üretmiyor’ gibi söylemlerin ötesinde çok daha analitik ve ayrıntılı bir bakış kazanma imkânı sunar.

Bu doğrultuda, makaledeki veriler ülkelerin ve yarı iletken firmalarının birbirine ne kadar bağımlı olduğunu da vurguluyor. Örneğin, elde ettiğimiz veriler ABD’nin, dünya genelinde en fazla arayüz entegre devresi (interface IC) tasarlayan ülke olduğunu gösterirken (şirket merkezinin bulunduğu ülkeye göre), Tayvan ve Almanya, bu çiplerin çoğu için difüzyon ülkesi (country of diffusion, COD) olarak öne çıkıyor. Diğer taraftan bu çipler sıklıkla Malezya, Tayland ve Filipinler gibi Güneydoğu Asya ülkelerinde monte ediliyor. Bu makaledeki bulguları detaylı incelemek, okuyuculara bu karşılıklı bağımlılığa dair bir anlık görüntü sunar ve ülkelerin sektörde hangi rolleri üstlendiğini daha iyi anlamanızı sağlar. 

Bu makaledeki veriler, işletmelerin küresel yarı iletken üretim ekosisteminin aşağıdaki gibi çeşitli yönlerini daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir:

• Küresel yarı iletken üretim ekosisteminin coğrafyasını daha iyi anlamak 
• Birçok çip üretimindeki karşılıklı bağımlılığı tespit etmek; örneğin tasarımın bir ülkede, üretimin başka bir yerde, paketlemenin ise üçüncü bir ülkede yapılması 
• Belirli ürün kategorilerinin üretildiği ülkelere dair uzmanlığı derinleştirmek. Örneğin, Çin ayrık yarı iletkenlerde orantısız bir paya sahipken, Tayvan FPGA ve DRAM bellek üretiminde önde gelmektedir.

Çin+1 Ülkelerinin Üretim Kapasitesi Hakkında Bilgi Edinin 

2025 yılı, ABD dışından ithalat yapan tüm ABD’li işletmeler için zorlayıcı bir yıl olmuştur. Ancak, Çin’e yüksek oranda bağımlı olan şirketler için bu yıl daha da zorlu geçmiştir. ABD yönetimi yılın büyük bölümünde Çin Komünist Partisi (ÇKP) ile aralıklı bir ticaret savaşı yürütmüş ve Amerikalı ithalatçılar birçok Çin malı için %50’nin üzerinde gümrük vergileriyle karşı karşıya kalmıştır. Çin üzerindeki mevcut vergi oranlarının sürdürülemez hale gelmeye başlamasıyla, bazı kuruluşlar bu riski azaltmak, tedariklerini ABD ile daha istikrarlı ilişkilere sahip ülkelere kaydırmak isteyebilir. 

Bu makaledeki bazı veriler, Çin+1 tedarik zinciri stratejisine sahip ve yarı iletken üretiminde aktif olan ülkelere dair işletmelere değerli bir bağlam kazandırabilir. Örneğin, Malezya, Tayland ve Filipinler gibi Güneydoğu Asya ülkeleri; montaj, test ve paketleme süreçlerindeki faaliyetlerini hızla genişletmektedir. ABD’li firmalar, çip üretim süreçlerini Çin dışına kaydırmakta her zaman hızlı bir çözüm bulamasalar da, montaj ülkesi (country of assembly, COA) seçimini değiştirme noktasında daha fazla esnekliğe sahip olabilirler. 

Uygun Risk Yönetimi Stratejileri Geliştirin

Son olarak, bu veri analizi, kuruluşlara yeni tedarik zinciri risk yönetimi (SCRM) stratejileri geliştirme ve uygulama konusunda temel bir dayanak sunar. Yüksek gümrük vergileri, karşılıklı ticaret önlemleri ve ABD-Çin arasındaki süregelen jeopolitik gerilimler nedeniyle Çin’de üretilen yarı iletkenler daha riskli kategoride değerlendirilebilir. Bu tür durumlarda, işletmeler tam da bu parçalara odaklanan risk azaltıcı stratejiler geliştirmeyi göz önünde bulundurmalıdır. Diğer potansiyel açıdan hassas ürün kategorileri arasında ise; tamamı Tayvan merkezli altı tedarikçiye bağımlı, özelleştirilebilir çip kategorisi olan alan programlanabilir kapı dizileri (FPGA’lar) öne çıkmaktadır. 

Hedefe yönelik risk yönetimi stratejileri şunları içerebilir:

• Alternatif tedarik kaynaklarının (alternatif komponentler, tedarikçiler ya da üretim ülkeleri) güvence altına alınması
• Az sayıda alternatif üreticisi bulunan önemli çiplerin başlıca tedarikçileriyle ilişkilerin güçlendirilmesi
• Tedarik zincirinin çeşitlendirilmesiyle, ABD ile jeopolitik ilişkileri kırılgan olan ülkelere bağımlılığın azaltılması 
• Montaj ülkesi (COA), difüzyon ülkesi (COD) analizleri üzerinden gümrük avantajı elde edilmesi ve stratejik “tarife mühendisliği” seçeneklerinin değerlendirilmesi 

Z2Data Yarı İletken Üretim Analizi Metodolojisi

Bu makaledeki veriyi elde ederken, küresel satış hacmi, uygulama alanları ve üretim zorluk düzeyi gibi kriterlere dayalı olarak en önemli 10 yarı iletken ürün kategorisini belirledik. Bu 10 kategori şu şekilde:

• Analog/Karma Sinyal Entegre Devreleri (IC)
• Ayrık Yarı İletkenler (Diotlar, transistörler, MOSFET’ler)
• CPU’lar (işlemciler)
• Alan Programlanabilir Kapı Dizileri (FPGA’ler)
• Arayüz Entegre Devreleri (Interface IC)
• DRAM Bellek
• Flash/EEPROM Bellek
• Güç Yönetimi Entegre Devreleri
• RF/Kablosuz Entegre Devreler
• Mikrodenetleyiciler (MCU’lar)

Bu ön kapsamı belirledikten sonra, bu 10 kategoriye ait aktif üretim parça numaralarının (MPN) tamamına dair veri topladık. Ardından, bu verileri sırasıyla çipin üretildiği ülkeye (difüzyon ülkesi, COD), yarı iletkenin monte edildiği ülkeye (montaj ülkesi, COA) ve tasarlandığı ülkeye göre sınıflandırdık. Tasarım ülkesi için, ilgili şirketin merkezinin konumunu esas aldık. 

Son olarak, her kategori için ilk beş ülkeye odaklandık. (Örneğin, FPGA’lerde COD olarak en çok üretim yapılan Tayvan, Singapur, ABD, Japonya ve İrlanda’yı inceledik.) Nihai raporda 30 farklı kategori ile birkaç milyon bireysel yarı iletken parçası analiz edildi. 

Birinci Temel Çıkarım: Çin, Ayrık Yarı İletkenlerde Lider

Son yıllarda Çin’in yarı iletken üretimindeki yükselişiyle ilgili birçok tartışma gündeme geldi. Çin, çip üretim kapasitesini önemli ölçüde artırıp çeşitli küresel tedarik zincirlerine entegre olurken, Tayvan, Japonya ve ABD gibi onlarca yıldır başrol oynayan ve ciddi bir avantaja sahip ülkelere yetişip yetişemeyeceği hâlâ merak konusudur. 

Bu rapordaki veriler, Çin’in rakiplerini hızla yakaladığı ayrık yarı iletkenler (discretes) alanında çarpıcı bir tablo ortaya koyuyor. Ayrık yarı iletkenler; tekil, temel elektronik fonksiyonları yerine getiren cihazlar olup diyotlar, transistörler, MOSFET’ler ve doğrultucuları (rectifier) içerir. Verilerimize göre Çin, hem bu bileşenlerin üretiminde hem de montajında açık şekilde zirvede yer almaktadır. (Çoğu yarı iletken kategorisinde olduğu gibi, bu parçalarda da tasarım ABD’de yoğunlaşırken, Çin üçüncü sıradadır.)

Difüzyon ülkesi (COD) açısından bakıldığında, Çin, üretim parça numarası (MPN) bazında 270.000’in üzerinde parça ile net liderdir.

Ayrık Yarı İletkenler İçin En Önde Gelen Difüzyon Ülkesi (COD) 

1. Çin
2. Tayvan
3. Amerika Birleşik Devletleri
4. Japonya
5. Hindistan

Montaj, test ve paketleme açısından da Çin açık ara küresel lider konumunda. Hatta, montaj, test ve paketleme (ATP) alanında sahip olduğu liderlik, difüzyon ülkesindeki konumundan daha da güçlüdür. Çin, bu kategoride aktif olan 380.000’in üzerinde ayrık komponentte COA olarak kayıtlara geçerken, bir sonraki en büyük COA (Japonya) ile arasındaki fark üç katın üzerindedir.

Ayrık Yarı İletkenler İçin En Önde Gelen Montaj Ülkesi (COA) 

1. Çin
2. Tayvan
3. Filipinler
4. Amerika Birleşik Devletleri
5. Tayland

İkinci Temel Çıkarım: FPGA ve DRAM Bellek, Tayvan İçin Kritik Önemde

Sıkça tekrar edilen istatistikleri ve bunlara ilişkin anlatımları hepimiz duymuşuzdur. Tayvan, küresel yarı iletken üretiminin %60’ından fazlasını gerçekleştiriyor. Ayrıca, dünyanın en gelişmiş çiplerinin %90’ı yine bu ülkede üretiliyor. Tayvan ve sembolik dökümhanesi TSMC, küresel yarı iletken tedarik zincirinin vazgeçilmez oyuncuları arasında ve 23 milyonluk ada ülkesi olmasaydı bugün birçok yaygın cihazımız büyük olasılıkla var olmazdı. 

Bu çokça referans verilen rakamlar ve öne sürdükleri iddialarda gerçek payı olmakla birlikte, verilere daha yakından bakıldığında Tayvan’ın yarı iletken üretiminde liderliğinde öne çıkan önemli nüanslar da göze çarpıyor. Tayvan, analiz ettiğimiz 10 kategori için difüzyon ülkesi (COD) olarak ilk beşte yer alsa da, ülkenin üretim üstünlüğünün büyük kısmı yalnızca iki ürün grubundan kaynaklanıyor: alan programlanabilir kapı dizileri (FPGA) ve DRAM bellek. 

Tayvan, FPGA üretiminde, sonraki dört ülkenin toplamından dahi daha fazla üretim yapıyor. Ayrıca dikkat çeken bir diğer nokta; 13.000’den fazla FPGA MPN’si, yalnızca altı Tayvanlı tedarikçi tarafından üretiliyor. 

FPGA’ler İçin En Önde Gelen Difüzyon Ülkesi (COD)

1. Tayvan
2. Singapur
3. Amerika Birleşik Devletleri
4. Japonya
5. İrlanda

FPGA’ler İçin En Önde Gelen Montaj Ülkesi (COA)

Montaj, test ve paketleme konusunda Tayvan hâlâ rakiplerinin önünde olsa da, bu avantaj difüzyona göre daha az belirgindir. Tayvan, yaklaşık 13.000 FPGA MPN’sinde COA olsa da, iki ülke—Güney Kore ve Malezya—her biri 8.000’den fazla FPGA için COA görevi üstlenmektedir. 

1. Tayvan
2. Güney Kore
3. Malezya
4. Filipinler
5. Amerika Birleşik Devletleri

DRAM bellek için de tablo benzer. Tayvan, bu çiplerin üretiminde rakipsiz liderdir; MPN sayısı, ürün ailesi çeşitliliği ve tedarikçi sayısında ilk beş ülkenin toplamından fazladır. 

DRAM Bellek İçin En Önde Gelen Difüzyon Ülkesi (COD)

1. Tayvan
2. Çin
3. Japonya
4. Amerika Birleşik Devletleri
5. Singapur

DRAM Bellek İçin En Önde Gelen Montaj Ülkesi (COA)

DRAM bellek için montaj, test ve paketleme (ATP) alanında da Tayvan, hizmet veren diğer ülkelere karşı çok güçlü bir liderliğe sahiptir (ancak Çin, hem COD hem de COA’da açık ara ikinci sırada yer almaktadır).

1. Tayvan
2. Çin
3. Vietnam
4. Güney Kore
5. Singapur

Üçüncü Temel Çıkarım: Medya Söylemlerine Rağmen, ABD Tasarımda Hâlâ Lider

Son yıllarda ABD’nin yarı iletken üretimindeki rolünün azaldığına dair siyasi söylemler yoğunlaşsa da, ABD küresel çip ekosisteminde kritik bir aktör olmaya devam ediyor. Elbette, ülkenin ürettiği yarı iletken miktarı geçmişe göre daha az: ABD merkezli dökümhaneler, günümüzde küresel çiplerin %12’sini üretirken bu oran 1990’da %37’ydi. Ancak ABD, karma-sinyal (mixed-signal) IC’ler, CPU’lar ve flash bellek gibi önemli kategorilerde hâlâ ilk üçte yer alıyor. 

ABD’nin günümüzde asıl öne çıktığı safha ise, üretim sürecinin tasarım aşamasıdır. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’ne (CSIS) göre, ABD küresel çip tasarım satışlarının %46’sını, tasarım yazılımları ile lisans satışlarının ise %72’sini gerçekleştirmektedir. 

Veri analizimiz de bunu destekliyor. İncelediğimiz 10 ürün kategorisinde tasarlanan MPN’lerin en fazlası Amerika’da ve fark da oldukça belirgin. ABD, özellikle CPU, arayüz IC’leri ile flash ve EEPROM bellek kategorilerinde önde. (Yeniden belirtmek gerekirse, tasarım ülkesi belirlemesinde şirketin merkezi esas alınmıştır.)

Son olarak, burada yalnızca üç kategoriye ilişkin veriler sunmuş olsak da, incelediğimiz tüm 10 yarı iletken için ABD bir numaralı tasarım ülkesidir. Aşağıda sunduğumuz tablo, bu pazar liderliğine dair bir kesit niteliğindedir. 

CPU’lar İçin En Önde Gelen Şirket Merkezi

ABD, 7.000’den fazla aktif MPN ile, bir sonraki dört ülkeden daha fazla CPU tasarlamaktadır. 

1. Amerika Birleşik Devletleri
2. Japonya
3. Hollanda
4. Birleşik Krallık
5. Singapur

‍

Arayüz IC’leri İçin En Önde Gelen Şirket Merkezi

Amerika’nın tasarım liderliği, arayüz IC’lerinde daha da belirgindir. Veri analizimize göre ABD’li şirketler, dünyadaki toplam arayüz IC’lerinin çoğunluğunu oluşturan yaklaşık 28.000 arayüz IC’si tasarlamıştır. 

1. Amerika Birleşik Devletleri
2. Japonya
3. Çin
4. Almanya
5. İrlanda

Flash/EEPROM Bellek İçin En Önde Gelen Şirket Merkezi

Son olarak ABD, flash ve EEPROM bellek tasarımında da lider konumda; bu kategorideki MPN’lerin yaklaşık 20.000’i ABD merkezli şirketlerce üretilmektedir. Bu çipler, başta mikrodenetleyiciler (MCU), dizüstü bilgisayarlar ve otomotiv sistemleri gibi uygulamalar için hayati önemdedir. 

1. Amerika Birleşik Devletleri
2. Tayvan
3. Çin
4. İsviçre
5. Japonya

Yarı İletken Tedarik Zincirinizi Z2Data’nın Güçlü Görünürlüğüyle İzleyin

Trump yönetiminin uygulamaya aldığı gümrük vergileri ve sebep olduğu çeşitli ticari gerilimlerden önce dahi, ABD’li firmalar yarı iletken tedarik zincirlerinde önemli zorluklarla karşı karşıyaydı. Biden yönetimi de Çin menşeli çipler üzerine kendi yüksek gümrük vergilerini uyguladı ve Amerikan OEM’leri, bu yıl 1 Ocak’ta devreye alınan fazladan vergilerle başa çıkmak için çözüm aradı. 

Jeopolitik önemi ve savunma teknolojilerinden tüketici elektroniğine kadar olan kritik konumu düşünüldüğünde, yarı iletkenlerin rakip ülkeler tarafından bir silah olarak kullanılmaya devam edeceği muhtemeldir—bunun hangi yönetim veya partiyle olacağından bağımsız olarak. Bu sebeple, OEM’lerin ve diğer şirketlerin Z2Data’nın sunduğu tedarik zinciri risk yönetimi aracı sayesinde elde edeceği görünürlük ve içgörü, benzersiz bir kaynak ve rekabet avantajı sağlayacaktır. 

Z2Data, global elektronik tedarik zinciriyle ilgili kapsamlı veri ve analizler sunar; bunlar arasında:

• Parça-saha eşlemesi
• Parametrik arama
• Temiz, normalize edilmiş veri
• Üretim ve ATP lokasyonları
• 1 milyardan fazla komponent için kapsamlı parça profilleri
• Ayrıntılı çapraz referanslar
• Yüksek doğrulukta kullanım ömrü tahmini 
• BOM risk analizi

DRAM bellek, FPGA’ler, ayrık komponentler ve diğer yarı iletken ürünlerinde faaliyet gösteren şirketler için Z2Data, risk yönetim stratejinizin temelini oluşturacak veri tabanına ve uzmanlığa sahiptir. Z2Data ve elektronik tedarik zinciri çözümünün, şirketinizin tedarik istikrarını sürdürmesine ve üretim sürekliliğini güvence altına almasına nasıl yardımcı olabileceği hakkında daha fazla bilgi almak için bir ücretsiz demo talep edin.