Tìm hiểu về tình trạng lỗi thời trong ngành điện tử

Điểm nổi bật của bài viết:

• Tình trạng lỗi thời của linh kiện được định nghĩa là khi một linh kiện không còn được sản xuất nữa.
• Chi phí tái thiết kế sản phẩm do linh kiện lỗi thời gây ra dao động từ 20.000 USD đến 2 triệu USD.
• Năm 2023, khoảng 473.000 linh kiện đã chạm mốc cuối vòng đời (EOL), giảm 37% so với năm 2022.
• Gần 30% các linh kiện EOL không có PCN (thông báo thay đổi sản phẩm) được phát hành trước đó. 
• Ba yếu tố chính dẫn đến tình trạng lỗi thời bao gồm nhu cầu thị trường thấp, đối thủ cạnh tranh giá rẻ và quy định của chính phủ. 

Nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) trong ngành điện tử phải thường xuyên đối mặt với một chuỗi cung ứng bất ổn, thay đổi liên tục và khó duy trì sự liền mạch. Những OEM lớn, nổi tiếng như Apple, Samsung, Sony và Dell chịu trách nhiệm tìm nguồn cung ứng hàng nghìn linh kiện điện tử từ mạng lưới nhà cung cấp rộng lớn, trong đó tồn kho luôn biến động bởi nhiều yếu tố. Một trong những yếu tố quan trọng và có tác động lớn nhất chính là tình trạng lỗi thời của linh kiện điện tử, xảy ra khi nhà cung cấp ngừng sản xuất một linh kiện cụ thể. 

Tình trạng lỗi thời của linh kiện là gì?

Ở định nghĩa cơ bản nhất, tình trạng lỗi thời của linh kiện đơn giản là: một linh kiện trở nên lỗi thời khi nó không còn được sản xuất nữa. Điều này thường xảy ra do nhu cầu giảm xuống mức quá thấp khiến việc sản xuất tiếp không còn thực tế đối với nhà sản xuất, hoặc do vật liệu/thị trường/công nghệ cần thiết để chế tạo linh kiện không còn sẵn có. 

Quy mô rộng lớn của tình trạng lỗi thời cho thấy mức độ ảnh hưởng sâu rộng của yếu tố này đối với lĩnh vực điện tử. Theo báo cáo của Z2Data về xu hướng lỗi thời năm 2024, gần 750.000 linh kiện đã trở nên lỗi thời trong năm 2022. Dù con số ấn tượng đó đã giảm trong năm 2023, nhưng vẫn có hơn 470.000 linh kiện chạm mốc cuối vòng đời (EOL). Nhìn chung, các nhà sản xuất điện tử có thể dự đoán rằng mỗi năm sẽ có hàng trăm nghìn linh kiện lỗi thời, với những biến động lớn như đại dịch COVID-19 có khả năng khiến các con số này tăng vọt. Nghiên cứu từ báo cáo của chúng tôi cho thấy hàng trăm doanh nghiệp bị ảnh hưởng hàng năm bởi tình trạng lỗi thời của linh kiện. 

Nhìn chung, nhà sản xuất điện tử có thể dự đoán rằng mỗi năm sẽ có hàng trăm nghìn linh kiện trở nên lỗi thời, với các sự kiện lớn như đại dịch COVID-19 có thể khiến con số này tăng cao hơn nữa.

Chi phí lỗi thời của linh kiện đối với doanh nghiệp

Chi phí tái thiết kế sản phẩm do lỗi thời linh kiện gây ra dao động từ 20.000 USD đến gần 2 triệu USD.

Các chi phí liên quan đến cuối vòng đời gần như luôn ở mức đáng kể. Việc tái thiết kế sản phẩm do linh kiện lỗi thời gây ra dao động từ 20.000 USD đến gần 2 triệu USD. Nghiên cứu ngành cho thấy đến 10% ngân sách linh kiện của các nhà sản xuất hàng không vũ trụ được dành cho quản lý rủi ro lỗi thời. Cũng cần lưu ý, việc không thực hiện các biện pháp cần thiết để ứng phó với EOL, tiếp tục bám vào các linh kiện lỗi thời, sẽ rất tốn kém. Giá chip sau khi dừng sản xuất có thể cao gấp 10–15 lần so với giá gốc.

Giá các chip sau khi ngừng sản xuất có thể cao gấp 10–15 lần giá ban đầu.

Đối với OEM cùng các tổ chức phụ thuộc vào linh kiện IP&E (kết nối, thụ động, điện cơ) và thiết bị bán dẫn, cập nhật kiến thức về cách tình trạng lỗi thời linh kiện vận hành sẽ giúp doanh nghiệp chuẩn bị tốt hơn khi nhận được thông báo EOL ảnh hưởng đến định mức nguyên vật liệu (BOM) của mình. Rủi ro lỗi thời là một lực lượng gián đoạn không thể tránh khỏi trong ngành điện tử — và chưa có dấu hiệu giảm bớt. Đơn vị nào hiểu rõ cách thức vận hành và lập kế hoạch hợp lý có thể giảm thiểu hiệu quả các tác động tài chính và vận hành tiêu cực. 

Vòng đời của linh kiện điện tử 

Để hiểu rõ hơn về cách hoạt động của lỗi thời linh kiện cũng như lý do yếu tố này trở thành thực trạng không thể tránh khỏi trong ngành điện tử, điều quan trọng là cần nắm vững vòng đời của linh kiện điện tử. Dù các nhà sản xuất không thiết kế với một vòng đời cố định, gần như mọi linh kiện đều tuân theo một quỹ đạo hữu hạn — bắt đầu từ khi ra mắt thị trường, trải qua các giai đoạn phát triển, trưởng thành và suy giảm, kết thúc bằng thông báo cuối vòng đời (EOL) báo hiệu sắp ngừng sản xuất. 

Các yếu tố chính dẫn đến lỗi thời linh kiện 

Thực tế về tình trạng lỗi thời linh kiện là không thể phủ nhận. Hàng trăm nghìn linh kiện điện tử chạm mốc EOL mỗi năm và các OEM cùng kỹ sư linh kiện của họ phải thường xuyên xử lý nhiều thông báo PCN, buộc cập nhật định mức nguyên vật liệu (BOM), xác định linh kiện thay thế và tiến hành tái thiết kế. Tuy nhiên, những động lực thúc đẩy lỗi thời linh kiện không phải lúc nào cũng rõ ràng như thông báo cuối vòng đời chính thức từ nhà cung cấp. Doanh nghiệp hiểu rõ các dạng rủi ro lỗi thời và lý do phổ biến khiến nhà sản xuất ngừng sản xuất linh kiện sẽ chuẩn bị tốt hơn trước vòng đời linh kiện không ổn định — và thường ngắn hơn kỳ vọng. Về lâu dài, kiến thức và kinh nghiệm này sẽ hỗ trợ xây dựng chiến lược quản lý lỗi thời hiệu quả hơn. 

Doanh nghiệp nắm rõ các hình thức rủi ro lỗi thời và lý do phổ biến khiến nhà sản xuất ngừng linh kiện sẽ chủ động hơn trước những vòng đời linh kiện không lường trước, thường ngắn hơn dự báo.

Yếu tố #1: Nhu cầu thị trường thấp

Theo báo cáo của Z2Data về xu hướng lỗi thời năm 2024, hơn ba phần tư các trường hợp linh kiện lỗi thời là do nhu cầu thị trường thấp. Đây là một tỷ lệ đáng kể, phản ánh việc chính OEM và khách hàng — chứ không phải nhà sản xuất linh kiện điện tử — mới thực sự là tác nhân dẫn đến lỗi thời. 

Vậy tại sao nhu cầu giảm? Và tại sao điều này lại thúc đẩy tỷ lệ lỗi thời linh kiện tăng lên trong thập kỷ qua? Một biến số quan trọng ở đây là sự phát triển công nghệ do OEM dẫn dắt. Doanh nghiệp sản xuất mọi thứ từ điện thoại thông minh, máy tính, máy chơi game đến ô tô, thiết bị gia dụng luôn liên tục ra mắt thế hệ sản phẩm chủ lực tiếp theo. Các sản phẩm mới này thay thế phiên bản cũ đồng thời làm lỗi thời nhiều linh kiện đi kèm. Tốc độ thay đổi giữa các thế hệ sản phẩm này đang tăng lên rõ rệt. Apple tung ra thế hệ iPhone mới hàng năm, nhà sản xuất xe hơi thì thay đổi mẫu xe với thiết kế mới khoảng 5 năm/lần. 

Vậy tại sao nhu cầu thị trường lại giảm, dẫn đến tỷ lệ lỗi thời tăng mạnh như một thập kỷ qua? Một trong các biến số cần xem xét là tốc độ đổi mới công nghệ do OEM dẫn dắt.

Chu kỳ ngày càng ngắn khiến nhu cầu với các linh kiện nhất định có thể sụt giảm nhanh chóng, buộc nhà sản xuất phải bắt đầu giai đoạn thoái lui và tiến tới ngừng sản xuất. Đơn giản, linh kiện chỉ tồn tại trên thị trường cho đến khi sản phẩm sử dụng chúng còn tiếp tục được bán ra. Và khi «cửa sổ» sản xuất hàng loạt, doanh số lớn dần thu hẹp, rủi ro lỗi thời tăng lên là điều tất yếu.

Yếu tố #2: Đối thủ cạnh tranh giá rẻ 

Một khi linh kiện thành công, được sử dụng rộng rãi và bán đủ lâu, thường sẽ xuất hiện đối thủ cung cấp linh kiện thay thế/cross reference với giá thấp hơn trên thị trường. Điều này tạo ra động lực cạnh tranh làm giảm nhu cầu, đẩy nhanh tiến trình lỗi thời linh kiện. 

Các nhà sản xuất đối thủ cũng có thể tìm cách chiếm thị phần đối với linh kiện đạt doanh số lớn. Đối thủ với chi phí sản xuất thấp hơn có thể gia nhập thị trường, hoặc các công ty trong nước chuyển nhà máy đến những địa điểm chi phí thấp hơn, từ đó cho phép giảm giá thành sản xuất. 

Yếu tố #3: Quy định của chính phủ 

Dù không phải lúc nào cũng tác động mạnh và thường xuyên như biến động nhu cầu thị trường, các quy định của chính phủ vẫn là rủi ro lỗi thời đáng kể. Các hạn chế thương mại có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ chuỗi cung ứng và cắt đứt kết nối giữa nhà sản xuất linh kiện và khách hàng. Quy định môi trường cũng có thể tạo ra các hạn chế về vật liệu, khiến hàng trăm, thậm chí hàng nghìn linh kiện lỗi thời. 

Như Electronics Sourcing đề cập, chỉ thị RoHS (Restriction of Hazardous Substances Directive) của Liên minh châu Âu có hiệu lực năm 2006, hạn chế các vật liệu như chì, thủy ngân, cadimi trong linh kiện điện tử, đã gây ra làn sóng lỗi thời linh kiện. Việc mở rộng quy định REACH (Registration, Evaluation, Authorisation, and Restriction of Chemicals) trong thập kỷ 2010 cũng làm số lượng EOL tăng đột biến. Khi các chính phủ ngày càng chú trọng ESG (quản trị môi trường, xã hội, quản trị doanh nghiệp) và phát triển bền vững, nhiều quy định môi trường phức tạp hơn sẽ xuất hiện và trở thành nguyên nhân phổ biến hơn khiến linh kiện lỗi thời. 

Thiếu hụt nguyên liệu thô và các vấn đề chuỗi cung ứng khác 

Khác với xu hướng rút ngắn vòng đời sản phẩm hay bùng nổ quy định môi trường, thách thức đến từ chuỗi cung ứng từ lâu đã gây phức tạp cho ngành sản xuất điện tử. Việc thiếu nguyên liệu thô quan trọng kéo dài đặc biệt có thể buộc nhà sản xuất phải ngừng sản xuất một số linh kiện. Nếu không thể duy trì nguồn cung vật liệu cốt lõi, đơn vị có thể phải giảm hoặc dừng sản xuất, làm mất khách hàng và thị phần. Nếu thiếu hụt (và hiệu ứng domino đi kèm) không thể khắc phục nhanh chóng, lỗi thời sẽ trở thành lựa chọn vận hành tối ưu, đơn giản nhất. 

Rủi ro lỗi thời trong năm 2024 và tương lai 

Khủng hoảng lỗi thời bùng lên trong giai đoạn đại dịch đã dẫn đến sự xáo trộn mạnh trong chuỗi cung ứng điện tử, buộc cả nhà sản xuất linh kiện lẫn khách hàng OEM nhiều lần phải điều chỉnh lớn trong hoạt động tìm nguồn cung ứng và sản xuất. May mắn là các đợt tăng đột biến chưa từng có trong đại dịch đã dần ổn định trở lại. Tuy nhiên, dù số lượng thông báo EOL đang trở về mức trước COVID, các yếu tố động lực từng gây nên làn sóng lỗi thời lịch sử vẫn chưa hoàn toàn biến mất. 

Trong thời kỳ phong tỏa, làm việc và học tập từ xa kéo dài suốt những năm COVID-19, các nhà sản xuất bán dẫn và linh kiện điện tử đã chứng kiến nhu cầu tăng đột biến. Ngành này không đủ năng lực để đáp ứng lượng đơn đặt hàng bùng nổ từ OEM và khách hàng khác trên toàn cầu. Thiếu hụt chip toàn cầu là chất xúc tác mạnh mẽ thúc đẩy tăng trưởng mang tính chuyển đổi, buộc doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, xây dựng nhà máy mới, tăng công suất đối với những linh kiện được ưa chuộng nhất. Tuy nhiên, tăng trưởng vận hành quy mô lớn rất tốn kém. Để giảm chi phí cố định và chuẩn bị cho các dây chuyền mới, doanh nghiệp thường sẽ loại bỏ các linh kiện cũ, kém sinh lời hơn. Nói cách khác, các đợt chuyển dịch lớn về sản xuất trong ngành công nghệ không chỉ tạo áp lực lên sản xuất bán dẫn, mà còn thúc đẩy mạnh mẽ tình trạng lỗi thời linh kiện.

Phần còn lại của thập kỷ này, những ngành như hàng không vũ trụ, quốc phòng, công nghệ y tế — nhất là ô tô và thị trường xe điện đang phát triển mạnh — sẽ làm bùng nổ nhu cầu về bán dẫn và linh kiện điện tử. Khi ngành bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, khả năng cao tỷ lệ lỗi thời linh kiện sẽ tăng trở lại. Dù thời kỳ "bình ổn" sau cơn biến động đầu thập niên 2020 đã đem lại chút lắng dịu — khi các nhà sản xuất chạy đua tăng công suất — các bước ngoặt trong các lĩnh vực chủ chốt sắp tới có thể đồng nghĩa với một chu kỳ rủi ro lỗi thời gia tăng đang đến rất gần. 

Dù giai đoạn đầu thập niên 2020 đã qua đem lại sự lắng dịu nhất định, các bước ngoặt lớn ở nhiều ngành chủ chốt đồng nghĩa với một chu kỳ rủi ro lỗi thời linh kiện tăng cao có thể đang tới gần.