:quality(85))
Makaleden Öne Çıkanlar:
- Komponent eskimesi, bir komponentin artık üretilmemesi olarak tanımlanır.
- Komponent eskimesinin tetiklediği ürün yeniden tasarımlarının maliyeti 20.000 $ ile 2 milyon $ arasında değişmektedir.
- 2023 yılında yaklaşık 473.000 komponent kullanım ömrü sonuna (EOL) ulaştı; bu sayı 2022’ye göre %37 azalma anlamına geliyor.
- Tüm EOL'lerin neredeyse %30’unda öncesinde bir PCN (ürün değişiklik bildirimi) yayımlanmamış oluyor.
- Eskimenin üç ana itici gücü düşük pazar talebi, düşük maliyetli rakipler ve devlet düzenlemeleridir.
Elektronik sektöründeki orijinal ürün üreticileri (OEM'ler), süreklilik ya da bütüncül desenler oluşturmayı inatla reddeden istikrarsız ve sürekli değişen bir tedarik zincirinde yol almak zorundadır. Apple, Samsung, Sony ve Dell gibi büyük ve tanınmış OEM'ler; envanterleri birçok etkene bağlı olarak sürekli değişen, geniş bir tedarikçi ağından binlerce elektronik komponent temin etmekle yükümlüdür. Bunlar arasında en önemli ve sonuçları en ağır olanlardan biri, tedarikçinin belirli bir komponentin üretimini durdurduğu elektronik komponent eskimesidir.
Komponent Eskimesi Nedir?
Temel olarak, komponent eskimesi oldukça basittir: Bir ürün artık üretilmediğinde eskimiş sayılır. Bu genellikle, üreticilerin komponenti üretmeye devam etmesinin pratik olmamasına yol açacak kadar düşük talepten ya da üretim için gerekli malzeme ve teknolojilerin temin edilememesinden kaynaklanır.
Komponent eskimesinin yaygınlığı, elektronik ekosistemindeki bu olgunun ne denli etkili olduğunu gözler önüne seriyor. Z2Data’nın 2024 Eskime Trendleri raporuna göre 2022’de neredeyse 750.000 komponent eskimiştir. Bu çarpıcı rakam 2023’te düşüş gösterse de, geçen yıl da 470.000’in üzerinde komponent kullanım ömrü sonuna (EOL) ulaştı. Genel olarak elektronik sektöründe faaliyet gösteren üreticiler, her yıl yüz binlerce komponentin eskidiğini görebilir; COVID-19 gibi büyük krizlerde ise bu rakamlar ciddi oranda artabilmektedir. Raporumuzdaki araştırma, komponent eskimesi nedeniyle her yıl yüzlerce şirketin etkilendiğini gösteriyor.
Genel olarak, elektronik endüstrisindeki üreticiler her yıl yüz binlerce komponentin eskimesini beklemelidir; COVID-19 pandemisi gibi büyük krizler bu rakamları ciddi şekilde artırabilir.
:quality(85))
Komponent Eskimesi Şirketlere Ne Maliyete Yol Açıyor?
Komponent eskimesinin tetiklediği ürün yeniden tasarımlarının maliyeti 20.000 $ ile neredeyse 2 milyon $ arasında değişmektedir.
Kullanım ömrü sonu (EOL) ile ilişkili maliyetler ise neredeyse her zaman yüksektir. Komponent eskimesinin yol açtığı ürün yeniden tasarımlarının faturası 20.000 $ ile neredeyse 2 milyon $ arasındadır. Sektör araştırmaları, havacılık üreticilerinin komponent bütçelerinin %10’unun tamamen eskime riskini yönetmeye harcandığını ortaya koymuştur. Ayrıca, EOL’lere yanıt için gerekli adımları atmayıp, eskimiş parçalara tutunmanın da aşırı derecede pahalıya mal olduğunu belirtmek gerekir. Üretim durduğu anda çip fiyatları ilk fiyata kıyasla 10-15 kat artabilmektedir.
Üretimi durdurulan çiplerin fiyatı, ilk maliyetinin 10-15 katı olabilir.
Bağlantı, pasif ve elektromekanik (IP&E) komponentler ile yarı iletken cihazlara bağımlı OEM’ler ve diğer kuruluşlar için, komponent eskimesinin işleyişini iyi anlamak, bir EOL bildiriminin malzeme listelerinizden (BOM’larınızdan) birini etkilemesi durumunda daha hazırlıklı olmanızı sağlayabilir. Eskime riski, elektronik endüstrisinde güçlü ve sürekli bir bozulma gücüdür — ve azalma belirtisi göstermemektedir. Sürecin nasıl işlediğini anlayıp buna göre plan yapan şirketler, bu riskin finansal ve operasyonel sonuçlarını etkili şekilde azaltabilirler.
Elektronik Komponentlerin Yaşam Döngüsü
Komponent eskimesinin nasıl işlediğini ve elektronik sektöründe neden kaçınılmaz hale geldiğini daha iyi anlamak için elektronik komponentlerin yaşam döngüsünü bilmek faydalı olur. Üreticiler elektronik komponentleri belirli bir ömür gözeterek tasarlamasa da, hemen her komponentin sınırlı bir yaşam yolculuğu vardır. Bu yolculuk, piyasaya girişle başlar, büyüme, olgunluk ve gerileme evrelerinden geçer ve yaklaşan sona işaret eden bir EOL bildirimiyle sonlanır.
Komponent Eskimesinin Temel Nedenleri
Komponent eskimesinin istatistiksel gerçeğini inkâr etmek mümkün değil. Her yıl yüz binlerce elektronik parça EOL’e ulaşırken, OEM’ler ve komponent mühendisleri de sürekli olarak PCN’ler arasında gezinmek, BOM’ları güncellemek, alternatif komponentleri belirlemek ve yeniden tasarım yapmak zorunda kalıyorlar. Ancak komponent eskimesine yön veren güçler, çoğu zaman bir tedarikçiden gelen resmi bir kullanım ömrü sonu bildiriminden daha soyut ve görünmez olabiliyor. Eskime riskinin çeşitli türleriyle ve üreticilerin komponentleri neden üretimden kaldırdıklarıyla ilgili bilgi sahibi olan şirketler, beklenmedik — ve çoğunlukla beklenenden kısa — komponent yaşam döngülerine karşı daha hazırlıklı olabilirler. Zaman içinde bu bilgi ve deneyim, kuruluşların daha etkin bir eskime yönetim stratejisi geliştirmesine katkı sağlar.
Eskime riskinin çeşitli türleriyle ve üreticilerin komponentleri neden üretimden kaldırdıklarıyla ilgili bilgi sahibi olan şirketler, beklenmedik — ve çoğunlukla beklenenden kısa — komponent yaşam döngülerine karşı daha hazırlıklı olabilirler.
Faktör #1: Düşük Pazar Talebi
Z2Data’nın 2024 Eskime Trendleri raporuna göre, tüm komponent eskime olaylarının dörtte üçünden fazlası düşük pazar talebiyle ilişkilidir. Bu büyük bir oran ve aslında eskimeyi başlatanın üreticilerden çok, OEM’ler ve diğer müşteriler olduğunun da göstergesi.
Peki, pazar talebi neden azalır ve bu durum, sektörde son on yılda yaşanan komponent eskimesi oranlarındaki artışı neden tetikliyor? Burada dikkate alınması gereken en önemli değişkenlerden biri de OEM’ler tarafından gerçekleştirilen teknolojik yeniliklerdir. Akıllı telefonlardan bilgisayarlara, video oyun konsollarından otomobil ve ev aletlerine kadar her alanda şirketler ana ürünlerinin yeni nesillerini sürekli olarak sunmakta. Ürünler eski nesillerinin yerini aldıkça, birçok komponent de eskimeye mahkûm oluyor. Bu döngülerin hızlanması da dikkat çekici. Apple, her yıl yeni bir iPhone jenerasyonu sunarken otomobil üreticileri, araç modellerini yaklaşık beş yılda bir baştan aşağı yeniliyor.
Peki, pazar talebi neden azalır ve bu durum, son on yılda sektörde yaşanan komponent eskimesi oranlarındaki artışı neden tetikliyor? Burada dikkate alınması gereken en önemli değişkenlerden biri de OEM’ler tarafından gerçekleştirilen teknolojik yeniliklerdir.
Bu döngülerin hızlanması, belirli komponentlerin pazar taleplerinin hızla düşmesine yol açarak üreticilerin aşamalı sonlandırma (phase-out) kararlarını hızlandırıyor. Basitçe söylemek gerekirse, komponentler yalnızca kullanıldıkları ürünlerin satışı sürdükçe piyasada kalabilir. Bu ürünlerin seri üretim ve yüksek hacimli satış penceresi daraldıkça, eskime riski kaçınılmaz olarak yükselir.
Faktör #2: Düşük Maliyetli Rakipler
Bazı komponentler piyasada yeterince uzun süre varlık gösterip popüler hale geldiğinde, rakip üreticiler devreye girerek aynı fonksiyona sahip alternatif komponentler ve çapraz referanslar sunar, üstelik daha düşük fiyatlarla. Bu tekrarlayan piyasa dinamiği de talebi düşürerek sonuçta komponent eskimesine yol açabilir.
Rakip üreticiler, yüksek satış hacmine ulaşan bir komponentin pazar payını da ele geçirmek isteyebilir. Daha düşük üretim maliyetlerine sahip olan üreticiler piyasaya girebilir veya yerli rakipler üretimi daha ucuz lokasyonlara kaydırarak maliyetlerini aşağı çekebilir.
Faktör #3: Devlet Düzenlemeleri
Pazar talebi kadar istikrarlı ve baskın olmasa da, devlet düzenlemeleri de önemli bir eskime riski oluşturur. Ticari kısıtlamalar tedarik zinciri ilişkilerini etkileyerek komponent üreticilerini müşterilerinden koparabilir. Diğer yandan, çevre düzenlemeleri de yüzlerce ya da binlerce komponenti fiilen kullanım dışı kılacak yeni malzeme kısıtlamaları getirebilir.
Electronics Sourcing’in aktardığına göre, Avrupa Birliği’nin Tehlikeli Maddelerin Sınırlandırılması Direktifi (RoHS) 2006’da yürürlüğe girdiğinde ve elektronik komponentlerde kurşun, cıva, kadmiyum gibi maddelerin kullanımı kısıtlandığında, komponent eskimesinde ciddi bir artış yaşanmıştır. AB’nin Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması (REACH) düzenlemelerinin 2010’lu yıllardaki genişlemesi de benzer EOL dalgalarına yol açmıştır. Hükümetlerin ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) ve sürdürülebilirlik konularına daha fazla odaklanmaları ve ağır çevre düzenlemeleri hayata geçirmeleriyle, bu durum komponent eskimesinin daha da yaygın bir nedeni haline gelebilir.
Ham Madde Kıtlığı ve Diğer Tedarik Zinciri Sorunları
Yeni nesil ürünler arasındaki sürenin kısalmasından ya da çevre politikalarının yaygınlaşmasından farklı olarak, tedarik zincirine dayalı sorunlar onlarca yıldır elektronik üretimini karmaşıklaştırmaktadır. Özellikle kritik ham maddelerin uzun süreli kıtlığı, üreticilerin belirli komponentleri tamamen kapatmasına neden olabilir. Bir şirket, bir komponent için gerekli bir malzemeyi istikrarlı şekilde tedarik edemediğinde üretimi azaltabilir veya tamamen askıya alabilir; bu da müşteri ve pazar kaybına yol açar. Eksiklik ve ona bağlı zincirleme etkiler hızlıca tersine çevrilemediği veya hafifletilemediği sürece, eskime çoğu zaman en verimli ve en az karmaşık operasyonel seçenek olur.
2024 ve Sonrasında Eskime Riski
Pandemi döneminde yaşanan eskime krizi elektronik tedarik zincirlerinde kaosa yol açtı; hem orijinal komponent üreticileri hem de OEM müşterileri kaynak bulma ve üretim uygulamalarını sık sık değiştirmek zorunda kaldı. Neyse ki, pandemi döneminde görülen benzeri görülmemiş artışlar zamanla azaldı. Ancak EOL bildirimlerinin sayısı COVID-19 öncesi seviyelere dönse de, tarihi eskime dalgasını tetikleyen dinamiklerin tamamen geride kaldığı söylenemez.
COVID-19 yıllarına damga vuran kapanmalar ve uzaktan çalışma/eğitim sürecinde, yarı iletken ve elektronik komponent üreticileri bir anda yükselen taleple karşılaştı. Sektör bu artan siparişlere cevap verecek kapasiteye sahip değildi. Sonuçta ortaya çıkan küresel çip tedarik darboğazı, sektörde dönüşümsel büyümenin güçlü bir tetikleyicisi oldu; şirketler üretim kapasitelerini genişletmek, yeni tesisler inşa etmek ve en çok talep gören komponentlerinde üretimi artırmak zorunda kaldı. Ancak bu büyüme çok pahalıya mal olabiliyor. Sabit maliyetleri kısmak ve yeni üretim hatlarına hazırlık için şirketler genellikle eski ve kârlılığı düşük komponentleri üretimden kaldırıyor. Kısacası, büyük teknoloji sektörlerinden kaynaklanan büyük üretim kaymaları sadece yarı iletken üretimine yeni talepler getirmekle kalmıyor; aynı zamanda parça eskimesinde de kayda değer artışlara yol açıyor.
Bu on yılın geri kalanında, havacılık ve savunma, medikal teknoloji ve özellikle otomotiv ile hızla büyüyen elektrikli araç pazarının; yarı iletkenler ve diğer elektronik komponentler için devasa bir talep yaratması bekleniyor. Sektör bu hızlanma evresine girerken, komponent eskimesinin de tekrar tırmanma olasılığı yüksek. Kısacası, 2020’lerin başındaki çalkantılardan sonra araya hoş bir nefeslenme girmiş olsa da — üreticilerin kapasitelerini hızla artırdığı dönemi telafi eden — kilit sektörlerde yaklaşan gelişmeler, yeni bir yüksek eskime riski döneminin çok yakında olabileceğine işaret ediyor.
Kısacası, 2020’lerin başındaki çalkantılardan sonra araya hoş bir nefeslenme girmiş olsa da — üreticiler kapasitelerini artırmak için adeta yarışa girmişti — kilit sektörlerde yaklaşan gelişmeler, yeni bir yüksek eskime riski döneminin çok yakında olabileceğine işaret ediyor.
