:quality(85))
Trong hai thập kỷ qua, chuỗi cung ứng ô tô toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào sản xuất tại Trung Quốc. Theo số liệu của Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (U.S. International Trade Commission), trong giai đoạn từ năm 2007 đến 2018, tỷ lệ linh kiện ô tô của Hoa Kỳ nhập khẩu từ Trung Quốc đã gần như tăng gấp đôi, từ 7% lên 13%. Các báo cáo truyền thông gần đây cùng nghiên cứu của các tổ chức phi chính phủ còn chỉ ra sự mở rộng mạnh mẽ hơn nữa của Trung Quốc trong lĩnh vực ô tô toàn cầu. Hội đồng Đối ngoại Hoa Kỳ (Council on Foreign Relations), ví dụ, gần đây đã nhận định rằng Trung Quốc hiện đã có năng lực sản xuất đủ để cung cấp cho một nửa thị trường ô tô toàn cầu — một thành tựu vượt trội chưa kể đến vai trò then chốt của các nhà máy Trung Quốc trong chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất ô tô Hoa Kỳ và châu Âu.
Trung Quốc hiện đã có năng lực sản xuất đủ để cung cấp cho một nửa thị trường ô tô toàn cầu — một thành tựu vượt trội chưa kể vai trò then chốt của các nhà máy Trung Quốc trong chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất ô tô Hoa Kỳ và châu Âu.
Tuy những số liệu thống kê như vậy hữu ích để phân tích xu hướng chuỗi cung ứng và nhận diện sự phát triển của các chiến lược tìm nguồn cung, dữ liệu thực tế còn là công cụ rất hiệu quả để đánh giá chi tiết và cụ thể hơn về các xu hướng này.
Trong bài viết này, chúng tôi đã trích xuất một tập con dữ liệu từ cơ sở dữ liệu nội bộ của Z2Data — bao gồm hơn một tỷ linh kiện — nhằm đánh giá kỹ hơn mức độ mà ngành công nghiệp ô tô phụ thuộc vào sản xuất của Trung Quốc. Thông qua việc đặt dữ liệu này trong bối cảnh và phân tích, mục tiêu của chúng tôi là làm rõ những phần nào trong chuỗi cung ứng ô tô toàn cầu phụ thuộc vào Trung Quốc, cũng như chỉ ra các linh kiện cụ thể dễ bị tổn thương nhất trước các biện pháp thuế quan, kiểm soát xuất khẩu và các biểu hiện khác của xung đột thương mại.
Tác động tiềm ẩn từ sự phụ thuộc quá mức vào sản xuất tại Trung Quốc
Trước khi đi sâu vào dữ liệu, cần làm rõ vì sao phân tích mức độ phụ thuộc của ngành ô tô vào sản xuất Trung Quốc lại là việc đáng chú ý — và cách phân tích này có thể hỗ trợ hoạch định chiến lược chuỗi cung ứng trong tương lai cho doanh nghiệp ô tô.
Dễ bị tác động bởi thuế quan và kiểm soát thương mại
Mặc dù Hoa Kỳ đã vướng vào xung đột thương mại với Trung Quốc suốt 5 năm qua, trong vài tháng gần đây, mức độ căng thẳng đã tăng lên đáng kể. Kể từ khi chính quyền Trump lên nắm quyền vào đầu năm nay, chính phủ Hoa Kỳ đã triển khai hàng loạt mức thuế với tổng mức thuế suất lên tới 145% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc (một số mã ngành sẽ có miễn trừ riêng). Biện pháp trừng phạt với quy mô này gần như chắc chắn sẽ tác động mạnh đến các doanh nghiệp ô tô Hoa Kỳ — và thực tế đã có — dẫn tới việc tăng chi phí đầu vào, làm giảm biên lợi nhuận hoặc buộc phải chuyển chi phí tăng thêm cho người tiêu dùng (hoặc cả hai).
Kể từ khi chính quyền Trump lên nắm quyền vào đầu năm nay, chính phủ Hoa Kỳ đã triển khai hàng loạt mức thuế với tổng mức thuế suất lên tới 145% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc
Cần lưu ý rằng đây mới chỉ là 3 tháng đầu tiên của chính sách thương mại Hoa Kỳ mới này. Có khả năng rất lớn là chính quyền Trump chưa dừng lại ở đây trong xung đột thương mại với Trung Quốc và đế chế xuất khẩu của nước này, trong khi các nhà sản xuất đã chứng kiến chi phí của mình tăng đáng kể. Việc hiểu rõ ngành ô tô phụ thuộc ra sao vào sản xuất tại Trung Quốc sẽ định hướng cho các quyết định chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng, từ đó nhận diện linh kiện nào cần ưu tiên tìm kiếm nguồn thay thế bên ngoài Trung Quốc.
Khả năng Trung Quốc áp dụng biện pháp trả đũa
Kể từ tháng 1 năm nay, Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP) đã thực hiện một số biện pháp trả đũa đối với mức thuế của Hoa Kỳ, trước tiên bằng cách áp thuế lên các mặt hàng của Mỹ như xe ô tô, dầu thô, máy móc nông nghiệp và các sản phẩm nông nghiệp khác. Sau khi Tổng thống Trump áp dụng thuế đáp trả, Trung Quốc càng tăng cường các biện pháp và đến ngày 12/04, CCP đã nâng mức thuế nhập khẩu đối với nhiều mặt hàng Hoa Kỳ lên tới 125%. Ngoài ra, chính phủ Trung Quốc còn sử dụng các công cụ thương mại khác có sẵn, như tiến hành điều tra quản lý với Google và đưa hàng chục doanh nghiệp Hoa Kỳ vào các danh sách trừng phạt khác nhau.
Tuy nhiên, nếu CCP thực sự muốn gây thiệt hại tối đa cho doanh nghiệp Hoa Kỳ, họ có thể hạn chế quyền tiếp cận sản xuất linh kiện điện tử tại Trung Quốc. Dù một biện pháp quyết liệt như vậy cũng sẽ tác động tiêu cực đến nguồn thu xuất khẩu và GDP của Trung Quốc, nó gần như chắc chắn sẽ gây ra hậu quả nặng nề cho các nhà sản xuất ô tô Mỹ. Phân tích mức độ ngành ô tô toàn cầu phụ thuộc vào linh kiện ô tô và linh kiện điện tử từ Trung Quốc sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn các rủi ro trọng yếu này.
Tuy nhiên, nếu CCP thực sự muốn gây thiệt hại tối đa cho doanh nghiệp Hoa Kỳ, họ có thể hạn chế quyền tiếp cận sản xuất linh kiện điện tử tại Trung Quốc.
Khả năng đa dạng hóa chuỗi cung ứng, nội địa hóa và gần địa hóa
Trước khi triển khai việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng một cách sâu rộng, các doanh nghiệp cần xác định chính xác điểm nào đang phụ thuộc vào Trung Quốc. Đa dạng hóa chuỗi cung ứng là quá trình phức tạp và tốn kém nguồn lực, nhưng các nhà sản xuất có thể xây dựng chiến lược tối ưu hơn nếu biết rõ những linh kiện nào cần ưu tiên tìm nhà cung cấp mới và các lựa chọn tìm nguồn thay thế hiệu quả. Khả năng hiển thị dữ liệu chuyên sâu sẽ trang bị cho tổ chức thông tin và bối cảnh cần thiết để xác định các linh kiện, bán thành phẩm và sản phẩm nào sẽ hưởng lợi từ chiến lược China+1, nội địa hóa hoặc gần địa hóa.
Phương pháp phân tích linh kiện điện tử Z2Data
Để thu thập dữ liệu trong bài viết này, chúng tôi bắt đầu từ một danh mục linh kiện điện tử rộng được sử dụng trong ngành công nghiệp ô tô. Cụ thể, chúng tôi tổng hợp dữ liệu về năm nhóm mặt hàng thụ động (passive commodity) lớn nhất và năm nhóm bán dẫn lớn nhất cho ngành ô tô, dựa trên tổng số mã linh kiện sản xuất (MPN) trong cơ sở dữ liệu của chúng tôi (chỉ tập trung vào các linh kiện còn sản xuất). Các số liệu này dao động từ gần 2 triệu linh kiện cho điện trở chip đến hơn 6.000 cho bóng bán dẫn hiệu ứng trường kim loại-oxit-bán dẫn (MOSFETs).
Chúng tôi tổng hợp dữ liệu về năm nhóm mặt hàng thụ động lớn nhất và năm nhóm bán dẫn lớn nhất cho ngành ô tô, dựa trên tổng số mã linh kiện sản xuất (MPN) trong cơ sở dữ liệu của chúng tôi (chỉ tập trung vào các linh kiện còn sản xuất).
Sau đó, chúng tôi lọc các linh kiện này theo hai cách: linh kiện có nước xuất xứ (country of origin, COO) chỉ tại Trung Quốc, và linh kiện mà ít nhất một trong các nước xuất xứ là Trung Quốc.
Cuối cùng, chúng tôi xác định tổng số nhà sản xuất độc lập sản xuất các linh kiện này, số lượng nhà máy sản xuất năm nhóm bán dẫn được phân tích trong báo cáo và tỷ lệ các nhà sản xuất, cơ sở sản xuất đặt trụ sở hoặc vận hành nhà máy tại Trung Quốc.
Ngành ô tô phụ thuộc vào Trung Quốc đối với linh kiện IP&E
Phân tích của Z2Data cho thấy Trung Quốc chịu trách nhiệm một phần hoặc hoàn toàn với tỷ trọng lớn linh kiện kết nối, thụ động và điện cơ (IP&E) được sử dụng trong ngành ô tô toàn cầu. Trong khoảng 2,4 triệu linh kiện ô tô còn sản xuất trong cơ sở dữ liệu của chúng tôi được phân loại là điện trở chip, tụ gốm, điện trở xuyên lỗ, cuộn cảm cố định hoặc tụ cố định, gần 760.000 linh kiện có Trung Quốc là ít nhất một trong các nước xuất xứ (COO). Nói cách khác, hơn 30% linh kiện ô tô trong năm nhóm mặt hàng quan trọng này đi qua Trung Quốc trong quá trình sản xuất.
Trong khoảng 2,4 triệu linh kiện ô tô còn sản xuất trong cơ sở dữ liệu của chúng tôi được phân loại là điện trở chip, tụ gốm, điện trở xuyên lỗ, cuộn cảm cố định hoặc tụ cố định, gần 760.000 linh kiện có Trung Quốc là ít nhất một trong các nước xuất xứ (COO).
Khi chúng tôi xem xét các linh kiện ô tô có COO duy nhất là Trung Quốc — nghĩa là, chỉ sản xuất tại Trung Quốc — con số này giảm đi đáng kể. Khoảng 148.000 linh kiện trong năm nhóm nêu trên, tương đương khoảng 6%, được sản xuất hoàn toàn tại Trung Quốc.
Ngành ô tô phụ thuộc vào Trung Quốc đối với bán dẫn rời
Chúng tôi cũng xem xét năm nhóm mặt hàng bán dẫn lớn nhất sử dụng trong ngành ô tô dựa trên tổng số MPN, cùng mức độ phụ thuộc của lĩnh vực này vào sản xuất tại Trung Quốc cho các linh kiện này. Năm nhóm nêu trên có bốn loại bán dẫn rời:
- Bộ triệt xung điện áp (transient voltage suppressors, TVS)
- Điốt zener
- Điốt chỉnh lưu
- MOSFETs
Bên cạnh đó, chúng tôi còn phân tích thêm một bán thành phẩm là vi điều khiển, được trình bày trong phần tiếp theo.
Các số liệu phân tích của chúng tôi cho thấy kết quả nổi bật. Tổng hợp được 85.467 mã MPN bán dẫn rời độc nhất, còn sản xuất thuộc bốn nhóm nêu trên. Gần 56.000 linh kiện, hơn 65%, có Trung Quốc là một trong các nguồn đầu vào sản xuất.
Chưa hết, đáng chú ý hơn là 36% số bán dẫn này chỉ có Trung Quốc là COO. Điều này cho thấy, nếu lấy 4 nhóm mặt hàng này làm đại diện cho toàn ngành bán dẫn, Trung Quốc chịu trách nhiệm cho hơn một phần ba tổng số chip rời sử dụng trong ngành ô tô toàn cầu.
Vi điều khiển sản xuất tại Trung Quốc
Để hiểu rõ hơn về mức độ phụ thuộc của ngành ô tô toàn cầu vào Trung Quốc trong sản xuất các bán thành phẩm phức tạp hơn, chúng tôi cũng phân tích các vi điều khiển được sản xuất tại đây.
Tập trung các địa điểm sản xuất linh kiện ô tô tại Trung Quốc
Bên cạnh nước xuất xứ linh kiện, phân tích của Z2Data còn xem xét mức độ tập trung sản xuất linh kiện ô tô tại Trung Quốc dựa trên nhà cung cấp và địa điểm sản xuất. Chúng tôi truy vết các mã MPN của 10 nhóm mặt hàng về tổng số 189 nhà cung cấp độc lập trên toàn thế giới. Hơn ba phần tư trong số đó — chính xác là 148 — có trụ sở chính hoặc nhà máy sản xuất đặt tại Trung Quốc.
Nhà máy bán dẫn cho ngành ô tô tại Trung Quốc
Cuối cùng, chúng tôi phân tích tỷ trọng các địa điểm sản xuất bán dẫn cho ngành ô tô đặt tại Trung Quốc. Các số liệu này nhìn chung tương đồng với dữ liệu COO đã trình bày ở trên.
Những điểm cần lưu ý
Có một số nhận định quan trọng rút ra từ phân tích dữ liệu này. Thứ nhất, nếu giả định năm nhóm bán dẫn phân tích là đại diện hợp lý cho toàn bộ chip ô tô, có thể khẳng định ngành ô tô toàn cầu đang phụ thuộc đáng kể vào Trung Quốc đối với bán dẫn. Kết luận này được củng cố bởi thực tế là hơn 50% trong tổng số hơn 160.000 mã MPN bán dẫn mà chúng tôi phân tích đều có Trung Quốc là ít nhất một COO.
Điều quan trọng hơn, gần một phần ba số bán dẫn này được sản xuất hoàn toàn tại Trung Quốc. Đây là mức độ phụ thuộc cao và là một rủi ro chuỗi cung ứng mà ngành ô tô trị giá 3.500 tỷ đô la cần xem xét kỹ lưỡng. Giai đoạn hiện nay, tính linh hoạt và đa dạng hóa chuỗi cung ứng được xem là yêu cầu chiến lược quyết định. Phụ thuộc vào Trung Quốc đối với tỷ trọng lớn bán dẫn như vậy hoàn toàn không phải công thức cho sự linh hoạt hay đa dạng hóa.
Điều quan trọng hơn, gần một phần ba số bán dẫn này được sản xuất hoàn toàn tại Trung Quốc.
Thứ hai, dù Trung Quốc tham gia sâu rộng vào sản xuất linh kiện thụ động cho ngành ô tô, tỷ lệ linh kiện IP&E được sản xuất hoàn toàn tại Trung Quốc chỉ ở mức khiêm tốn. Xét lịch sử dẫn đầu của Trung Quốc về sản xuất linh kiện điện tử thụ động, kết quả này khá bất ngờ. Điều này gợi ý rằng các nhà sản xuất ô tô có thể có cơ hội chuyển hẳn các hạng mục thụ động ra ngoài Trung Quốc nếu xây dựng kết hợp các biện pháp tìm nguồn cung phù hợp.
Cuối cùng, vai trò nổi bật của Trung Quốc trong sản xuất chip ô tô tạo nên một lập luận đối trọng với quan điểm cho rằng nước này còn tụt hậu đáng kể so với các đối thủ kinh tế và địa chính trị về sản xuất bán dẫn. Dù Trung Quốc có thể chưa mạnh ở chip tiên tiến — hiện nay thường là bán dẫn với chiều dài cổng transistor 5 nm trở xuống — thì họ vẫn sản xuất phần lớn chip truyền thống được dùng trong lĩnh vực ô tô. Dù hàng loạt biện pháp kiểm soát xuất khẩu mà Hoa Kỳ áp dụng nhắm vào Trung Quốc vài năm vừa qua đã hạn chế khả năng sản xuất bán dẫn tiên tiến, điều đó không ảnh hưởng mấy đến việc sản xuất tất cả các loại chip còn lại phục vụ những ngành công nghiệp trọng điểm toàn cầu.
Dù Trung Quốc có thể chưa mạnh ở chip tiên tiến — hiện nay thường là bán dẫn với chiều dài cổng transistor 5 nm trở xuống — thì họ vẫn sản xuất phần lớn chip truyền thống được dùng trong lĩnh vực ô tô.
Đánh giá mức độ phụ thuộc chuỗi cung ứng là yêu cầu chiến lược
Những tháng gần đây, bức tranh rủi ro ngày càng dày đặc và tiềm ẩn nhiều nguy cơ, với các mức thuế mới, kiểm soát xuất khẩu mở rộng và căng thẳng địa chính trị leo thang. Xét khía cạnh tuân thủ thương mại, điều này có nghĩa là chuỗi cung ứng trở nên mong manh hơn bao giờ hết và doanh nghiệp cần xây dựng khả năng linh hoạt cùng sức chống chịu nếu muốn duy trì hoạt động sản xuất ổn định.
Để đạt được điều này, tổ chức cần tối đa hóa khả năng hiển thị đối với nhà cung cấp, địa điểm sản xuất và nước xuất xứ linh kiện. Nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (Supply chain risk management, SCRM) Z2Data cung cấp những dữ liệu này thông qua chức năng lập sơ đồ chuỗi cung ứng, Supplier Insights và nhiều tính năng giá trị khác. Trên nền tảng Z2Data, doanh nghiệp có thể phân tích chi tiết sản phẩm để xác định rõ nguồn gốc từng linh kiện, vật liệu, từ đó phát hiện các điểm phụ thuộc và rủi ro trọng yếu trong chuỗi cung ứng.
Để tìm hiểu thêm về Z2Data cũng như cách nền tảng này giúp doanh nghiệp xác lập mối liên hệ giữa linh kiện và nhà cung cấp, nhận diện các điểm phụ thuộc chuỗi cung ứng quan trọng, hãy đăng ký demo miễn phí cùng chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.
