:quality(85))
Makalenin Öne Çıkan Noktaları:
- Özet: Ön uç üretimde zemin kaybetmesine rağmen, ABD hâlâ Nvidia, Broadcom ve Intel gibi dünyanın en büyük yarı iletken firmalarına ev sahipliği yapmaya devam ediyor. Trump yönetimi dönemindeki son sanayi politikası hamleleri, bu şirketlerin hem ABD ekonomisi hem de jeopolitik konumlanması açısından ne kadar kritik olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
- 2020’li yılların ilk birkaç yılında yaşanan istikrarlı büyümenin ardından, yarı iletken pazarının 2030 yılına kadar trilyon dolarlık bir endüstriye dönüşmesi bekleniyor.
- ABD’nin yonga üretimi son birkaç on yılda istikrarlı şekilde azalmış olup, günümüzde küresel arzın yalnızca %12’sini oluşturuyor. Ancak ABD, yonga tasarımı, Ar-Ge ve üretim ekipmanlarında liderliğini sürdürüyor.
- Son bir yıldır yapay zekâ patlamasını takip edenler için şaşırtıcı olmayacağı üzere, yonga tasarımcısı Nvidia şu anda ABD’nin en büyük yarı iletken firması—ve dünyanın en değerli şirketlerinden biri.
Yarı iletkenler artık aşırı bağlantılı toplumumuzun öyle vazgeçilmez bir parçası ki, bugün aktif kullanımda yaklaşık 100 milyar yarı iletken bulunuyor—dünya üzerindeki her kişiye neredeyse 19 adet düşüyor.
Küresel onlarca sektör için giderek kritikleşen rolleri ile daha da önemlisi askeri ve savunma uygulamalarındaki artan değerleri göz önüne alındığında, bu cihazları üreten sektörün hızlı bir büyüme dönemi yaşaması şaşırtıcı değil. 2021’de 550 milyar doların çok üzerinde rekor küresel gelire ulaşan pazarın, önümüzdeki yıllarda ve on yılın sonunda her yıl %6’dan fazla bileşik büyüme oranı göstermesi bekleniyor. Birçok uzmana göre sektör, 2030 yılında trilyon dolarlık bir endüstri olma yolunda iyi bir konuma sahip.
Bu hızlı büyüme, 2022 yılında Biden yönetimi tarafından kabul edilen CHIPS and Science Act ile destekleniyor. ABD, bir zamanlar yonga üretiminde tartışmasız bir güçken—1990’da ABD’li firmalar dünyadaki yarı iletkenlerin %37’sini üretiyordu—şu anda en gelişmiş çipler hariç, küresel toplamın yalnızca %12’sini üretiyor. Yarı iletken firmalarını ABD’de yatırım ve genişletme faaliyetlerine teşvik amacıyla ayrılan 53 milyar dolarlık teşvik paketi, özel yatırımlarda bir patlamaya yol açtı. Yarı İletken Endüstrisi Derneği’ne (SIA) göre, 2020 yılından bu yana ABD’de çip üretimi için 600 milyar doların üzerinde özel yatırım gerçekleşti.
Mevcut Trump yönetimi yakın dönemde CHIPS Act’in etkilerini karmaşıklaştırmış olsa da, ABD’nin yarı iletken üretiminde tekrar öne çıkmasına yönelik iştahı kayda değer ölçüde yavaşlatma eğilimi göstermedi. Nitekim yönetimin Intel’e %10’luk bir hisseyle ortak olması, federal hükümetin bu yerli endüstriyi desteklemek ve büyümesini daha da hızlandırmak istediğinin güçlü bir göstergesi.
Peki, ABD’de hangi yarı iletken şirketleri öne çıkıyor? Aşağıda, ABD’li en büyük yarı iletken şirketlerini gelirlerine göre detaylandırıyoruz.
1. Nvidia
- Gelir: $165 milyar (TTM)
- Net Kâr: $86,6 milyar (TTM)
- Piyasa Değeri: $4,15 trilyon
- Borsa: Nasdaq
- Çalışan Sayısı: 26.000
- Genel Merkez: Santa Clara, CA
- ABD Fablari: Yalnızca tasarımcı (Fabless)
- Üretim Düğüm Aralığı: Uygulanamaz
Dünyanın En Değerli Şirketi mi?
Nvidia’nın yarı iletken dünyasındaki baş döndürücü yükselişi izlemeye değer oldu. Şirketin bugünkü TTM geliri, 2023’teki seviyenin altı katından fazla. Üreticinin en son çeyrek geliri neredeyse $47 milyar gibi şaşırtıcı bir tutara erişti—bir yıl öncesine göre %50’den fazla artış gösterdi—ve bazı analistler, Nvidia’nın ABD’nin en değerli şirketi olma ihtimalini gerçekçi buluyor.
Nvidia’nın GPU’ları, üretici yapay zekâ, büyük dil modelleri (LLM) ve makine öğrenimi için ideal olan güçlü işlemcilerdir ve on binlerce firma gelişmiş bilgi işlem ve yapay zekâ çözümlerinde şimdiden bu öncü çipleri kullanıyor. Nvidia, yonga üretimini diğer firmalara dış kaynaklandıran fabless iş modeliyle çalıştığı için, CHIPS Act’ten önemli oranda yararlanmadı. Fakat dünya lideri yonga tasarımcısı, yakın zamanda ABD hükümeti ile Çin’e yönelik belirli yapay zekâ yonga satışlarından %15 gelir paylaşımı yapılmasını öngören bir anlaşmaya imza attı.
2. Broadcom Inc.
- Gelir: $57 milyar (TTM)
- Net Kâr: $13,2 milyar (TTM)
- Piyasa Değeri: $1,4 trilyon
- Borsa: Nasdaq
- Çalışan Sayısı: 20.000
- Genel Merkez: Palo Alto, CA
- ABD Fablari: Yalnızca tasarımcı (Fabless)
- Üretim Düğüm Aralığı: Uygulanamaz
Seçkin Müşterili Fabless Firma
Silicon Valley’in kalbinde genel merkezi bulunan çok uluslu bir şirket olan Broadcom, en başta fabless tasarımcı olarak, çok geniş ve çeşitlendirilmiş bir yarı iletken ürün gamı ile faaliyet göstermektedir. Portföyünde ethernet anahtar IC’leri, ağ adaptörleri, RAID kontrol cihazları ve IBM, Dell, Motorola ve Nintendo gibi önde gelen müşteriler tarafından kullanılan diğer cihazlar yer alıyor. 2023’te Broadcom, uzun süredir tedarikçisi olduğu Apple ile milyarlarca dolarlık bir anlaşma imzalayarak şirketin cihazları için 5G radyo frekans bileşenleri, film akustik rezonatör filtreleri ve kablosuz bağlantı parçaları tedariki konusunda iş birliğini güçlendirdi.
Broadcom son dönemde, ASIC olarak da bilinen özel çip tedarikçisi olarak kendini konumlandırmak için yoğun bir şekilde çalıştı. Şirket, Google ve Meta’ya özel entegre devreler sağlamak üzere büyük ölçekli anlaşmalar imzaladı ve finansal analistlere göre her iki anlaşma da firmanın yıllık ASIC çip gelirini 9 milyar doların üstüne taşıyabilir.
3. Intel
- Gelir: $53 milyar (TTM)
- Net Kâr: -20,5 milyar (TTM)
- Piyasa Değeri: $107 milyar
- Borsa: Nasdaq
- Çalışan Sayısı: 125.000
- Genel Merkez: Santa Clara, CA
- ABD Fablari: 12
- Üretim Düğüm Aralığı: 7-65 nm
Uçurumda Bir ABD Yarı İletken Devi
1968’de mantık devreleri ve bellek yongaları üreticisi olarak kurulan Intel, son elli yılda dünyanın en büyük yarı iletken firmalarından biri haline geldi. 100.000’den fazla çalışanı ve 65 ülkede noktası bulunan şirket, grafik işlem birimleri (GPU), yonga üstü sistemler (SoC) ve flash bellek dahil çok geniş bir çip yelpazesi üretiyor. Intel’in amiral gemisi Core işlemci ailesi, Dell, Lenovo ve HP gibi birçok büyük müşterinin bilgisayarlarında kullanılıyor.
Mart 2024’te Intel, CHIPS Act kapsamında toplamda 8,5 milyar dolar hibe ve 11 milyar dolar kredi aldı. Şirket, bu büyük finansmanı Arizona’daki kampüsünde iki yeni fab ve Ohio’da ise yarı iletken ekosisteminin henüz var olmadığı bir alanda kuracağı iki yeni fab için kullanacak. Duyurulan bu dört yeni fabda en ileri teknoloji düğümler (node) üretilecek.
Santa Clara merkezli üretici, kısa süre önce Trump yönetiminin yeni sanayi stratejisinde yerini aldı. Ağustos sonunda Intel ve Başkan Trump, ABD hükümetinin şirkette %10 hisseyle ortak olduğunu ayrı ayrı duyurdu. Bu anlaşma sonucunda devlet hibeleri, şirketin %10’luk hissesiyle takas edilmiş oldu.
4. Qualcomm
- Gelir: $43,2 milyar (TTM)
- Net Kâr: $11,6 milyar
- Piyasa Değeri: $170 milyar
- Borsa: Nasdaq
- Çalışan Sayısı: 50.000
- Genel Merkez: San Diego, CA
- ABD Fablari: Yalnızca tasarımcı (Fabless)
- Üretim Düğüm Aralığı: Uygulanamaz
Snapdragon Üreticisi, Pazar Payını Artırıyor
1985’te kurulan ve genel merkezi San Diego’da olan Qualcomm, bu listede yer alan az sayıdaki gerçek konglomerat şirketten biridir. Cep telefonu bağlantı teknolojisi geliştirerek tanınırlık kazanan şirket, daha sonra ürün portföyünü Nesnelerin İnterneti (IoT) odaklı yazılımlar ve yarı iletken üretimine genişletti. 2000’li yıllarla birlikte Qualcomm, fabless yarı iletken üretim modeline yönelerek üretimi GlobalFoundries, Samsung Electronics ve Amkor Technology gibi şirketlere dış kaynaklı hale getirdi.
Qualcomm’un en meşhur çipleri arasında, dizüstü bilgisayarlardan masaüstüne, dünyanın en gelişmiş ve çok satan Android akıllı telefonlarına kadar pek çok cihazda kullanılan yüksek performanslı Snapdragon işlemciler yer alıyor. Son yıllarda şirket, “yazılımla tanımlı araçlar” pazarında büyük ilerleme kaydetti; Snapdragon Digital Chassis platformu, dijital bağlantı, otonom sürüş ve panoramik ekran gibi ileri teknolojileri BMW, Mercedes-Benz ve Volvo gibi otomobil üreticilerinin en yeni modellerine entegre etti.
5. Applied Materials
- Gelir: $28 milyar (TTM)
- Net Kâr: $6,8 milyar (TTM)
- Piyasa Değeri: $124,5 milyar
- Borsa: Nasdaq
- Çalışan Sayısı: 34.000
- Genel Merkez: Santa Clara, CA
- ABD Fablari: Uygulanamaz
- Üretim Düğüm Aralığı: Uygulanamaz
Amerika’nın Çip Üretim Ekipmanı Devi
Dünyanın önde gelen yarı iletken üretim ekipmanları, servisleri ve yazılımları tedarikçilerinden biri olan Applied Materials, küresel çip üretim ekosisteminde kritik bir rol üstlenmektedir. Şirketin başlıca müşterileri arasında Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), Intel ve Samsung yer alıyor; ayrıca, proses teknolojisi ürün portföyü elektronik, Nesnelerin İnterneti (IoT) cihazları ve bulut bilişimi güçlendiren en ileri çiplerin üretiminde kullanılıyor. Tedarik zincirindeki hayati rolünün yanı sıra, firma televizyon, bilgisayar ve akıllı telefonlara yönelik düz panel ekran üretimi için de ekipman ve sistemler geliştiriyor.
2023 yılında Applied Materials, ABD Adalet Bakanlığı tarafından cezai soruşturma altına alındı. Şirketin, yüz milyonlarca dolarlık üretim ekipmanını Semiconductor Manufacturing International Corporation (SMIC)’a göndererek ihracat kontrollerini ihlal ettiği iddia edildi. Kısmen devletin sahip olduğu bu firma, Çin’in en büyük yonga üreticisi olarak, 2022 yılından bu yana ABD ihracat kontrollerine tabi; 2023’te ise yeni ve genişletilmiş kısıtlamalarla BIS’in Çin’in önemli yarı iletken teknolojilerine erişimini daha da sınırlama çabaları yoğunlaştı. Applied Materials, Çinli firma ABD Ticaret Bakanlığı’nın Varlık Listesi’ne eklendikten sonra bile 2021 ve 2022’de SMIC’in Güney Kore’deki iştirakine birçok sevkiyat yaptığı için inceleme altında.
6. Advanced Micro Devices (AMD)
- Gelir: $29,6 milyar (TTM)
- Net Kâr: $2,7 milyar (TTM)
- Piyasa Değeri: $260 milyar
- Borsa: Nasdaq
- Çalışan Sayısı: 26.000
- Genel Merkez: Santa Clara, CA
- ABD Fablari: Yalnızca tasarımcı (Fabless)
- Üretim Düğüm Aralığı: Uygulanamaz
Çin’e Yapay Zekâ Çipi Satmanın Bedeli
Başlangıçta mikroişlemci, grafik işlemci (GPU) ve diğer yarı iletken cihazlarda uzmanlaşan AMD, 2009’da üretim kolunu New York merkezli GlobalFoundries olarak ayırdı. Günümüzde AMD, tüm üretimini dış kaynaklarla gerçekleştiren bir fabless firmadır; bu da tüm odağını yonga tasarımına vermesini sağlıyor.
2016’da AMD, yepyeni bir çip mimarisi içeren Ryzen işlemci ailesini tanıttı. Bu üst düzey CPU’lar, AMD’nin Intel’in pazara hakim olan Core işlemcilerinden kaybettiği payı geri kazanmasına imkân sağladı. Daha yakın zamanda şirket, MI300X GPU serisiyle yoğun rekabetli yapay zekâ çipi pazarına resmen giriş yaptı. Firmanın yeni hızlandırıcıları—150 milyardan fazla transistör ve gelişmiş 3D paketleme içeriyor—büyük dil modelleri ve üretici yapay zekâ platformlarını güçlendirmek isteyen müşterileri cezbetme yarışında Nvidia’nın öncülüğündeki işlemcilerle doğrudan rekabet edecek.
Nvidia ile birlikte AMD de yakın zamanda ABD hükümeti ile bir anlaşmaya vararak Çin’e satılan tüm MI308 yongalardan elde edilen gelirin %15’ini paylaşmayı (ve Çin’e bu yapay zekâ yongalarını satabilmek için ihracat lisansı almayı) kabul etti.
7. Micron Technology
- Gelir: $34 milyar (TTM)
- Net Kâr: $6,2 milyar (TTM)
- Piyasa Değeri: $133 milyar
- Borsa: Nasdaq
- Çalışan Sayısı: 43.000
- Genel Merkez: Boise, ID
- ABD Fablari: 2
- Üretim Düğüm Aralığı: 10-30 nm
Yerel Üretimini Hızla Büyüten Çip Üreticisi
Çip üretimini dış kaynaklandırmayan az sayıdaki Amerikan yarı iletken firmasından biri olan Micron Technology, bellek ve depolama çiplerinde liderdir; DDR5 SDRAM, CXL bellek genişletme modülleri ve veri merkezleri, otomotiv ve diğer müşteriler için SSD’ler üretmektedir.
Boise, ID’de genel merkezi bulunan üretici, halen Japonya, Tayvan, Malezya ve Çin dahil ondan fazla ülkede üretim sahasına sahip olsa da, CHIPS Act kapsamında aldığı önemli bir finansman ile birçok yeni yerel fabrika için çalışmalar yürütüyor. 6 milyar doları aşkın federal hibeyle desteklenen Micron, New York’un Clay bölgesinde toplam 100 milyar dolarlık yatırımla dört yeni fab kurmayı ve mevcut Boise tesisinde de ilave bir üretim birimi inşa etmeyi planlıyor. Şirket, tüm yeni tesislerinde inşaatı bitirip faaliyete geçmeyi 2029’a kadar hedefliyor.
8. Texas Instruments
- Gelir: $16,7 milyar (TTM)
- Net Kâr: $5 milyar (TTM)
- Piyasa Değeri: $177 milyar
- Borsa: Nasdaq
- Çalışan Sayısı: 34.000
- Genel Merkez: Dallas, TX
- ABD Fablari: 8
- Üretim Düğüm Aralığı: 45-350 nm
ABD Foundry’lerine Yatırım Yapan Tecrübeli Lider
Tarihsel olarak düşük profilli yarı iletken sektörüne kıyasla neredeyse hane adı olmuş Texas Instruments, teknoloji alanında pek çok ilke imza attı. 1954’te şirket ilk ticari silikon transistörü üretti ve birkaç yıl sonra Dallas’taki merkez laboratuvarında çalışan bir mühendisin entegre devreyi icadına öncülük etti. TI bugün, 80.000’i aşkın yarı iletken ve elektronik komponentten oluşan geniş bir portföye sahip; ürünler arasında yükselteçler, mikrodenetleyiciler ve bellek çipleri yer alıyor. TI, dünyanın dört bir yanında on binlerce müşteriye sahip olsa da, en önemli iş ortakları arasında Cisco Systems, Dell, HP ve Apple bulunuyor.
Utah’daki üretim kapasitesini artırmak üzere 11 milyar dolarlık toplam yatırım planını duyuran şirket, geçen yıl Salt Lake City yakınlarında yeni bir 300 mm’lik fab inşasına başladı. TI ayrıca Sherman, Teksas’taki var olan kampüsünde dört yeni fab daha inşa ediyor. Ağustos 2024’te Biden yönetimi, üreticiye CHIPS Act kapsamında 1,6 milyar dolar hibe ve 3 milyar dolar kredi tahsis edildiğini duyurdu—bu federal finansman, şirketin ABD’deki üretimini büyütmeye yönelik projeleri için kritik önemde.
9. Lam Research
- Gelir: $18,4 milyar (TTM)
- Net Kâr: $5,3 milyar (TTM)
- Piyasa Değeri: $125 milyar
- Borsa: Nasdaq
- Çalışan Sayısı: 17.500
- Genel Merkez: Fremont, CA
- ABD Fablari: Uygulanamaz
- Üretim Düğüm Aralığı: Uygulanamaz
Pek Çok İleri Çipte İmzası Bulunan Ekipman Üreticisi
ABD, dünyanın en büyük wafer üretim ekipmanları üreticilerinden biri; bu segment tüm yarı iletken sektörünün hızla 100 milyar dolara yaklaşan yıllık gelirinin hayati bir parçasını oluşturuyor. Uygulama, Amerika’nın bir numaralı fab ekipman firması olarak 25 milyar doların üstünde geliri ve önde gelen yonga üreticilerinden oluşan müşteri tabanıyla öncülüğünü sürdürse de, Lam Research de küresel yarı iletken üretiminde kilit bir ABD unsuru.
Fremont, CA merkezli firma, wafer temizliği, fotoresist ve plazma oyma gibi ön uç üretim süreçlerine odaklanan ekipmanlar tasarlayıp üretiyor. Lam Research’e göre, günümüzde üretilen “neredeyse her ileri çip” şirketin teknolojisiyle üretiliyor ve müşterileri arasında TSMC ve Intel de yer alıyor.
10. Analog Devices
- Gelir: $10,4 milyar (TTM)
- Net Kâr: $1,96 milyar (TTM)
- Piyasa Değeri: $120 milyar
- Borsa: Nasdaq
- Çalışan Sayısı: 26.000
- Genel Merkez: Wilmington, MA
- ABD Fablari: 3
- Üretim Düğüm Aralığı: 28-180 nm
Sinyal İşleme IC’lerinde Lider
1965’te iki MIT mezunu tarafından kurulan Analog Devices, analog ve dijital sinyal işleme donanımlarında uzmanlaşmıştır; yükselteçler, veri dönüştürücüler ve gömülü işlemciler geliştirir. Analog’un entegre devrelerinin birçoğu sıcaklık, basınç ve hız gibi gerçek dünya verilerini işleyip elektrik sinyaline dönüştürdüğü için çok çeşitli sektörlerde kullanılır. Şirketin müşteri yelpazesi, sağlık, üretim, otomotiv ve savunma-havacılık dahil dünya çapında 100.000’den fazla firmayı kapsıyor.
Geçen yıl Analog Devices, Beaverton, OR’daki wafer üretim tesisini genişletmek için 1 milyar doların üzerinde yatırım yaptı. Proje, özellikle 180 nm ve üzerindeki teknoloji düğüm boyutlarına yönelik temiz oda alanını ve genel üretim kapasitesini kayda değer biçimde artıracak.
Dinamik Bir Pazarda ABD Çip Üreticilerinin Dayanıklılığı
Küresel yarı iletken endüstrisinde ABD üstünlüğünün gerilemesiyle ilgili tüm tartışmalara rağmen, ABD sektörün en büyük pazar payına sahip ülke konumunu sürdürüyor. Ancak Nvidia ve AMD gibi firmalar fabless iş modelini benimsemiş durumda ve artan sayıda şirket, üretimlerini Tayvan, Kore ve Çin’deki foundry’lere dış kaynaklı hale getiriyor. Sonuç olarak, ABD şirketleri bu kritik sektörde milyarlarca dolar gelir elde etmeye devam ederken, Asya merkezli foundry’lere ve tedarik zincirlerine bağımlı bir yapı ortaya çıktı.
Pandeminin de açıkça gösterdiği gibi, Amerika’nın en büyük çip üreticileri—on binlerce çalışanı olan, kritik sektörler için temel role sahip milyar dolarlık dev şirketler—denizaşırı darboğazlar, tedarik şokları ve fab kapanmalarına karşı son derece hassas durumda. Bu risklere ek olarak Asya’daki jeopolitik belirsizlik—özellikle Çin’in bölgede artan iddiaları—ek bir tehdit oluşturmakta.
Bütünüyle bakıldığında, bu kırılganlıklar ABD’nin daha bağımsız ve dayanıklı, yerli üretim odaklı bir yarı iletken tedarik zinciri kurması için yeterli gerekçeyi sunuyor. Ancak endüstri daha çok taraflı hale gelirken ve hassas iş birliklerine daha bağımlı olurken dahi, ABD’nin en büyük yarı iletken şirketleri teknolojik liderlik ve yenilikçi atılımlar anlamında konumunu korumayı sürdürüyor. Trump yönetimi ile öncesindeki Biden yönetimi ise, ABD hükümetinin bu firmaların başarısına ne kadar önem verdiğini ve yatırım yaptığını açıkça gösteriyor.
