:quality(85))
Co to jest Cyfrowy Paszport Produktu?
W marcu 2022 r. Komisja Europejska przedstawiła propozycję rozporządzenia zatytułowaną Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR). Komisja Europejska określa ją jako „kamień węgielny podejścia Komisji do bardziej zrównoważonych i cyrkularnych produktów”, a nowe przepisy obejmują szeroki zakres wymagań dotyczących produkcji wyrobów, które mają promować i priorytetyzować zrównoważony rozwój poprzez większą trwałość, możliwość ponownego użycia i cyrkularność.
Oprócz nowych wymogów ekoprojektowych — które zastępują dotychczasową Dyrektywę Ekoprojektową — ESPR wprowadza również Cyfrowy Paszport Produktu (Digital Product Passport, DPP). DPP to tzw. „nośnik danych”, który musi być przypisany wszystkim produktom objętym ESPR. Może mieć formę kodu QR, tagu RFID lub innej skanowalnej technologii. Zgodnie z wymogami ESPR, w DPP znajdą się liczne informacje dotyczące konkretnego produktu i jego zrównoważonego rozwoju. Obejmuje to wyszczególnienie materiałów i źródeł ich pochodzenia, zawartość materiałów pochodzących z recyklingu oraz szczegółową mapę łańcucha dostaw.
Dlaczego wdrażany jest Cyfrowy Paszport Produktu?
DPP jest elementem szeroko zakrojonych działań Komisji Europejskiej, mających na celu skłonienie firm i producentów do opracowywania bardziej zrównoważonych produktów. Choć „zrównoważony rozwój” stał się w ostatnich latach wszechobecnym hasłem w różnych branżach i sektorach publicznych, w kontekście ESPR termin ten oznacza konkretne, mierzalne cechy.
DPP ma na celu pomóc konsumentom i przedsiębiorstwom uzyskać pełniejsze zrozumienie cyklu życia produktu, jego trwałości oraz zakresu użycia materiałów z recyklingu w procesie produkcji. Idea polega na tym, że dzięki zapewnieniu wysokiego poziomu widoczności, przejrzystości i dostępności danych w łańcuchu dostaw, producenci, dystrybutorzy i klienci będą mieli do dyspozycji wszystkie niezbędne informacje służące podejmowaniu świadomych decyzji, które odzwierciedlają rosnące znaczenie zrównoważonego rozwoju oraz cyrkularności.
:quality(85))
Gdzie wdrażany jest Cyfrowy Paszport Produktu?
Ponieważ DPP oraz ESPR są wdrażane przez Komisję Europejską, nowe regulacje obejmą 27 państw członkowskich UE. Są to Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Republika Cypryjska, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Niemcy, Grecja, Węgry, Irlandia, Włochy, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Malta, Niderlandy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Hiszpania i Szwecja.
Jednak z uwagi na globalny charakter łańcuchów dostaw dla wielu wyrobów, wymagania DPP odczuwalne będą na całym świecie. Dotyczy to zwłaszcza branż — m.in. elektroniki — których produkty zawierają dziesiątki lub setki komponentów pozyskiwanych z różnych zakątków globu. DPP zwiększy presję oraz zakres odpowiedzialności wszystkich uczestników danego łańcucha dostaw, aby podnieść poziom przejrzystości i usprawnić procesy gromadzenia danych.
Harmonogram wdrożenia
Komisja Europejska planuje wprowadzać przepisy DPP stopniowo. Pierwszą kategorią produktów objętą obowiązkiem prawnym będzie sektor baterii, prawdopodobnie w 2026 r., a wkrótce potem dołączą wyroby odzieżowe i elektronika konsumencka. Ostatecznie Cyfrowy Paszport Produktu będzie wymagany w ok. 30 kategoriach, przy czym harmonogram wdrożenia obejmuje lata 2026–2030.
Kogo dotyczy Digital Product Passport?
Z perspektywy produktowej, ostatecznie obowiązek DPP obejmie 30 kategorii produktów. Zalicza się do nich — choć lista nie jest zamknięta — baterie, odzież, elektronikę oraz materiały budowlane.
Na poziomie pojedynczego produktu, wdrożenie DPP dotknie praktycznie każdą stronę zaangażowaną w łańcuch dostaw, tj. producentów, dystrybutorów oraz konsumentów. Ponieważ wymagania dotyczące danych są precyzyjne i szczegółowe, każdy dostawca oraz producent komponentu wchodzącego w skład produktu regulowanego przez ESPR musi uczestniczyć w procesie pozyskiwania danych do DPP.
:quality(85))
Zalety Cyfrowego Paszportu Produktu
Według Komisji Europejskiej, Cyfrowy Paszport Produktu „pomoże konsumentom i przedsiębiorstwom podejmować świadome decyzje zakupowe, ułatwi naprawy i recykling oraz poprawi przejrzystość wpływu wyrobów na środowisko w całym cyklu ich życia”. Innymi słowy, DPP — nazywany niekiedy „cyfrowym bliźniakiem” fizycznych produktów na rynku UE — zapewni kluczowym interesariuszom szeroki i natychmiastowy dostęp do wiedzy o kupowanych i sprzedawanych produktach.
Zamiast przeprowadzać czasochłonne i kosztowne badania na temat tego, które produkty powstały w procesie produkcyjnym priorytetyzującym zrównoważoność oraz cyrkularność i minimalizującym emisję dwutlenku węgla, nabywcy i sprzedawcy uzyskają te informacje „od ręki” dla setek, a docelowo tysięcy produktów. Komisja Europejska zakłada, że tak radykalny wzrost przejrzystości łańcucha dostaw — dzięki pełnej widoczności i identyfikowalności produktów — zachęci producentów, klientów i pozostałych uczestników do podejmowania bardziej świadomych i odpowiedzialnych decyzji dotyczących wpływu towarów na środowisko.
Wpływ DPP na zrównoważony łańcuch dostaw
Zrównoważony łańcuch dostaw to sposób wdrażania przez firmy i producentów kluczowych zasad zrównoważonego rozwoju — takich jak etyczne pozyskiwanie surowców, dekarbonizacja i ograniczanie generowania odpadów — w ramach złożonych, często globalnych sieci stojących za tworzeniem produktów wprowadzanych na rynek.
Nie ulega wątpliwości, że wdrożenie Cyfrowego Paszportu Produktu w ciągu najbliższych kilku lat wywrze bardzo pozytywny wpływ na zrównoważony rozwój łańcucha dostaw. Dzięki znacznie lepszej przejrzystości, jaką wprowadzi DPP, firmy będą mogły efektywniej monitorować zużycie energii, powstawanie odpadów, emisje dwutlenku węgla oraz praktyki zatrudnienia w procesach produkcyjnych i robić to z większą spójnością oraz przejrzystością niż kiedykolwiek wcześniej. Ten nowy poziom wiedzy umożliwi firmom egzekwowanie wyższych standardów zrównoważoności w całym łańcuchu dostaw. Zyskają one możliwość pociągnięcia wszystkich podmiotów do odpowiedzialności za wdrażanie proekologicznych, bezpieczniejszych i bardziej humanitarnych procedur.
Wyzwania związane z wdrażaniem systemu Cyfrowego Paszportu Produktu
W początkowej fazie wdrażania systemu EU Digital Product Passport pojawi się szereg istotnych wyzwań. Przede wszystkim, nowe wymagania oznaczają, że wszystkie podmioty w łańcuchu dostaw będą musiały wykazać się znacznie większą dbałością, a nawet skrupulatnością przy zbieraniu i zarządzaniu informacjami o swoich produktach. Oznacza to konieczność posiadania znacznie bardziej szczegółowej wiedzy na temat projektu, komponentów, części podlegających recyklingowi i cyrkularności produktu. Przejście na ten poziom szczegółowości i przejrzystości początkowo niemal na pewno będzie kosztowne, czasochłonne i narażone na błędy.
Co więcej, ponieważ DPP pozwala na wgląd we wszystkie aspekty łańcucha dostaw, firmy i producenci mogą stanąć przed koniecznością zmierzenia się z kwestiami dotyczącymi praktyk pracowniczych, które wcześniej pozostawały niezauważone. Może to dotyczyć złych warunków pracy w fabrykach za granicą, wykorzystania minerałów z regionów objętych konfliktem czy nawet pracy przymusowej. Choć stanowi to wyzwanie organizacyjne, prowadzi do niekwestionowanego celu — eliminowania nieetycznych praktyk w łańcuchu dostaw. Dzięki temu, DPP wymusi na firmach pociąganie winnych do odpowiedzialności lub eliminację takich podmiotów ze współpracy.
Na dalszych etapach łańcucha dostaw wdrożenie DPP wprowadzi dla detalistów nową kategorię czynników przy podejmowaniu decyzji o zakupie i zarządzaniu stanami magazynowymi. Mając świadomość, że klienci będą mieć natychmiastowy dostęp do informacji o pochodzeniu, składzie, zużyciu energii, śladzie węglowym i innych wskaźnikach zrównoważonego rozwoju każdego produktu, sprzedawcy poczują większą odpowiedzialność — a nawet obowiązek — by selekcjonować towary w sposób bardziej świadomy. Taki efekt jest zamierzony i stanowi jeden z głównych celów ESPR i DPP. Poprzez zwiększenie przejrzystości dla wszystkich stron, zwłaszcza konsumentów, Komisja Europejska ustanawia wyższy poziom odpowiedzialności dla detalistów (i producentów). Dotychczasowa nieprzejrzystość, będąca przez dekady standardem w większości łańcuchów dostaw, nie będzie już chronić sprzedawców przed koniecznością uwzględniania aspektów zrównoważoności i cyrkularności przy decyzjach zakupowych.
Wyzwania związane z przestrzeganiem wymogów DPP
W branży elektronicznej zbliżająca się epoka EU Digital Product Passport może okazać się impulsem do głębokich przemian. Przemysł elektroniczny gwałtownie się rozwijał przez ostatnie dekady, lecz równolegle rosła również ilość odpadów elektronicznych. Elektronika to obecnie najszybciej rosnący strumień odpadów na świecie. W 2021 r. wygenerowano aż 57,4 mln ton elektroodpadów (z czego jedynie 20% jest poddawane recyklingowi).
Zużyte telefony, laptopy, inteligentne urządzenia i inne produkty elektroniczne są finalnie składowane na wysypiskach lub spalane, uwalniając niebezpieczne substancje do atmosfery. Przemysł elektroniczny długo opierał się na liniowym modelu łańcucha dostaw, prowadzącym do stale narastającej ilości odpadów. Ponieważ tak niewielka część trafia do recyklingu, problematyczne odpady generują coraz większe wyzwania logistyczne i zagrożenia środowiskowe dla osób prywatnych oraz administracji.
Aby uzyskać zgodność z DPP i wykazać przed konsumentami, że nie szkodzą środowisku bądź nie stosują niezrównoważonych praktyk produkcyjnych, firmy elektroniczne będą musiały się dostosować. Przede wszystkim branża powinna przejść z liniowego modelu łańcucha dostaw na model cyrkularny. Cyrkularność — pojęcie, które w ostatnich latach zyskało na znaczeniu — oznacza możliwość ponownego użycia, recyklingu lub regeneracji produktu lub zasobu. Branża elektroniczna musi opracować strategie pozwalające wykorzystywać produkty dłużej niż przez jeden cykl życia. Przykładowo, w oczekiwaniu na wdrożenie DPP, producenci elektroniki powinni już teraz szukać sposobów na zwiększanie udziału materiałów z recyklingu w swoich produktach oraz wprowadzać metody ich odzyskiwania po wycofaniu z eksploatacji.
Przejście od modelu liniowego do modelu cyrkularnego to dla łańcucha dostaw istotny krok w stronę zrównoważonego rozwoju. Taka transformacja nie będzie jednak łatwa. W pewnych aspektach firmy elektroniczne i technologiczne korzystają na modelu liniowym — gdy smartfony, komputery czy tablety są wyrzucane z powodu awarii, starzenia się lub braku modnej funkcjonalności, powstaje popyt na nowe produkty. Cykliczna wymiana urządzeń na coraz nowsze jest wysoce opłacalna dla tych firm.
Dążenie do zrównoważenia łańcucha dostaw wymaga fundamentalnej zmiany podejścia. Firmy muszą zacząć rozwijać produkty z materiałów pochodzących z recyklingu, a konsumenci muszą użytkować je dłużej. Dzięki stworzeniu dostępu i widoczności procesu powstawania produktu — od zużycia energii po ilość odpadów — DPP może odegrać kluczową rolę w tej przemianie.
Skąd pozyskać dane do zgodności z Cyfrowym Paszportem Produktu?
Wdrożenie DPP w UE zmusi niezliczone firmy prowadzące działalność w Europie do istotnej rozbudowy infrastruktury gromadzenia danych. Widoczność i zarządzanie łańcuchem dostaw będą jeszcze ważniejsze dla przedsiębiorstw, które chcą spełniać nowe regulacje, dostosować się do zmieniających się oczekiwań administracji i konsumentów oraz odnosić sukcesy w rzeczywistości, w której miary zrównoważonego rozwoju stają się publicznie dostępne i podlegają ocenie przez wszystkich kluczowych interesariuszy.
