De digitale productpas van de EU: wat het is, waarom het belangrijk is en hoe het de duurzaamheid van de toeleveringsketen zal beïnvloeden

Wat is een Digital Product Passport?

In maart 2022 publiceerde de Europese Commissie een voorstel genaamd de Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR). Door de Europese Commissie omschreven als de "hoeksteen van het beleid van de Commissie voor milieuvriendelijkere en circulaire producten", stelt deze verordening brede eisen aan de productie van goederen ter bevordering en prioritering van duurzaamheid, met nadruk op meer levensduur, herbruikbaarheid en circulariteit.

Naast deze nieuwe ecodesign-vereisten—die de bestaande Ecodesign-richtlijn vervangen—introduceert de ESPR ook het Digital Product Passport (DPP). Het DPP is een zogenaamde "datadrager" die verplicht aan elk product dat onder de ESPR valt moet worden bevestigd. Dit kan bijvoorbeeld een QR-code zijn, een RFID-tag, of een andere vorm van scanbare technologie. Het DPP bevat, zoals voorgeschreven door de ESPR, uitgebreide informatie over een specifiek product en zijn duurzaamheid. Dit omvat een overzicht van de gebruikte materialen en hun herkomst, het aandeel gerecyclede grondstoffen in de productie en een gedetailleerde supply chain-mapping.

Waarom wordt het Digital Product Passport ingevoerd?

Het DPP maakt deel uit van een veel bredere inspanning van de Europese Commissie om bedrijven en fabrikanten te stimuleren producten te ontwikkelen die duurzamer zijn. Hoewel "duurzaamheid" de laatste jaren een alomtegenwoordig modewoord is geworden in diverse sectoren en overheden, betekent het binnen het kader van de ESPR concrete, toetsbare eigenschappen.

Het DPP is bedoeld om consumenten en bedrijven meer volledig inzicht te geven in de levenscyclus van een product, de levensduur en de mate waarin gerecyclede onderdelen zijn gebruikt bij de productie. Het idee is dat fabrikanten, distributeurs en klanten door meer inzicht, transparantie en toegankelijkheid in de supply chain over de benodigde informatie beschikken om beter geïnformeerde keuzes te maken, in lijn met het groeiende belang van duurzaamheid en circulariteit.

Waar wordt het Digital Product Passport ingevoerd?

Aangezien het DPP en de ESPR worden ingevoerd door de Europese Commissie, zijn deze regels van toepassing op de 27 EU-lidstaten: Oostenrijk, België, Bulgarije, Kroatië, Cyprus, Tsjechië, Denemarken, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Polen, Portugal, Roemenië, Slowakije, Slovenië, Spanje en Zweden.

Door de wereldwijde reikwijdte van de supply chain voor veel producten zullen de DPP-vereisten echter vrijwel zeker wereldwijd merkbaar zijn. Dit geldt in het bijzonder voor sectoren—waaronder elektronica—waar producten uit tientallen tot honderden componenten bestaan die wereldwijd worden ingekocht. Het DPP vergroot de druk en de verantwoordelijkheid voor alle partijen in een supply chain om transparanter te werken en hun dataverzameling te verbeteren.

Tijdslijn van implementatie

De Europese Commissie is van plan de regelgeving voor het DPP gefaseerd uit te rollen. Batterijen zijn de eerste productcategorie waarbij wettelijke naleving van het DPP vereist wordt, naar verwachting in 2026, gevolgd door kleding en consumentenelektronica. Het Digital Product Passport zal uiteindelijk verplicht zijn voor circa 30 categorieën, met een implementatietijdlijn tussen 2026 en 2030.

Wie wordt door het Digital Product Passport geraakt?

Op productniveau zullen uiteindelijk circa 30 categorieën verplicht een DPP moeten bevatten. Deze categorieën omvatten—maar zijn niet beperkt tot—batterijen, kleding, elektronica en bouwmaterialen.

Op individueel productniveau is het DPP relevant voor vrijwel elke partij in de supply chain, waaronder fabrikanten, distributeurs en consumenten. En omdat de informatie-eisen zeer specifiek en zelfs gedetailleerd zijn, zal iedere leverancier en fabrikant van een component die onderdeel is van een eindproduct dat onder de ESPR valt, moeten bijdragen aan het DPP-dataverzamelingsproces.

Voordelen van een Digital Product Passport

Volgens de Europese Commissie zal het Digital Product Passport “consumenten en bedrijven helpen geïnformeerde keuzes te maken bij de aanschaf van producten, reparatie en recycling vergemakkelijken, en de transparantie over milieu-impact gedurende de levenscyclus verbeteren.” Met andere woorden: het DPP, ook wel omschreven als digitale ‘tweeling’ van fysieke producten op de EU-markt, geeft belangrijke stakeholders direct toegang tot essentiële productinformatie.

In plaats van tijdrovend onderzoek te moeten doen naar welke producten duurzaam en circulair zijn geproduceerd en minimale CO2-uitstoot genereren, krijgen kopers en verkopers deze gegevens direct voorhanden voor honderden, oplopend tot duizenden producten. Het streven van de Europese Commissie is dat deze krachtige toename van 360-graden transparantie—zowel via supply chain-zichtbaarheid als producttraceerbaarheid—alle betrokken partijen, met name fabrikanten en afnemers, stimuleert om bewuster te kiezen voor producten met een lagere ecologische voetafdruk.

Invloed van DPP op supply chain-duurzaamheid

Supply chain-duurzaamheid verwijst naar de wijze waarop bedrijven en fabrikanten elementen van duurzaamheid kunnen integreren—zoals ethische sourcing, decarbonisatie en beperking van afval—binnen de vaak complexe en mondiale netwerken die hun producten ontwikkelen.

Het valt nauwelijks te betwijfelen dat de implementatie van het Digital Product Passport de komende jaren een aanzienlijke positieve invloed zal hebben op supply chain-duurzaamheid. Dankzij veel verbeterde supply chain-transparantie, krijgen bedrijven beter en consequenter inzicht in energieverbruik, afvalstromen, CO2-uitstoot en arbeidsomstandigheden die bij de productontwikkeling komen kijken. Deze toegenomen transparantie stelt bedrijven in staat hogere duurzaamheidseisen te stellen aan hun toeleveringsketens. Alle betrokkenen kunnen beter worden aangesproken op de toepassing van groenere, veiligere en humanere processen en protocollen.

Uitdagingen bij implementatie van het Digital Product Passport-systeem

In de beginfase zal de implementatie van het EU Digital Product Passport verschillende belangrijke uitdagingen met zich meebrengen. De DPP-verplichting zal alle partijen in de supply chain dwingen veel nauwkeuriger en zorgvuldiger gegevens over hun producten te verzamelen en bij te houden. Dit vraagt van de diverse fabrikanten in een keten een vollediger begrip van zaken als ontwerp, gebruikte componenten, recyclebare delen en circulariteit. De eerste overgang naar dit niveau van detail en transparantie zal ongetwijfeld kostbaar, tijdsintensief en foutgevoelig zijn.

Bovendien zal het DPP, dankzij de doordringende transparantie, bedrijven en fabrikanten confronteren met arbeidskwesties die eerder niet in beeld waren, zoals slechte arbeidsomstandigheden in buitenlandse fabrieken, het gebruik van conflictmineralen en zelfs gedwongen arbeid. Hoewel dit bedrijven logistiek kan uitdagen, is het uiteindelijk een middel om onmiskenbaar rechtvaardige doelen te bereiken. Door onethische situaties in de supply chain zichtbaar te maken, dwingt het DPP bedrijven om deze praktijken ofwel aan te pakken, ofwel resoluut uit te bannen.

Verderop in de supply chain zal de invoering van het DPP voor retailers een nieuwe laag afwegingen toevoegen bij de selectie en inkoop van producten. Zich bewust van het feit dat klanten directe toegang krijgen tot gegevens over oorsprong, grondstoffen, energieverbruik, CO2-uitstoot en overige duurzaamheidsdata, zullen zij zich verantwoordelijker—zo niet verplicht—voelen om selectiever te zijn in hun assortiment. Dit is expliciet de bedoeling en een van de hoofddoelen van ESPR en DPP. Door transparantie voor alle partijen te vergroten, inclusief (en vooral) consumenten, stelt de Europese Commissie retailers en fabrikanten voor hogere verantwoordelijkheid. Door het verdwijnen van de decennialange ondoorzichtigheid in de supply chain worden duurzaamheid en circulariteit belangrijke factoren bij samenstelling van het productaanbod.

Uitdagingen bij naleving van Digital Product Passport-eisen

Specifiek voor de elektronica-industrie kan de snel naderende invoering van het EU Digital Product Passport een katalysator zijn voor ingrijpende en zelfs transformerende veranderingen. De afgelopen decennia kende deze sector een explosieve groei, maar parallel hieraan nam ook de hoeveelheid elektronisch afval fors toe. Elektronica vormen inmiddels de snelst groeiende afvalstroom ter wereld: in 2021 was er een verbluffende 57,4 miljoen ton e-waste. (Daarvan wordt slechts 20% gerecycled.)

Afgedankte mobiele telefoons, laptops, smart devices en talloze andere consumenten- en industriële elektronica worden meestal gestort of verbrand, met vrijkomen van gevaarlijke stoffen als gevolg. De elektronica-industrie volgde historisch een lineaire supply chain die eindigt in een alsmaar groeiende afvalberg. Door het lage recyclingpercentage stelt deze afvalstroom voortdurend logistieke uitdagingen en vormt een bedreiging voor mens en milieu.

Om DPP-compliance te bereiken en consumenten aan te tonen dat men geen schadelijke of niet-duurzame productiepraktijken hanteert, zal de elektronicabranche zich moeten aanpassen. Dit betekent: overstappen van een lineair supply chain-model naar een model dat circulariteit omarmt. Circulariteit—een begrip dat de afgelopen jaren veel terrein won—betekent het vermogen van een product of grondstof om hergebruikt, gerecycled of hernieuwd te worden. De elektronicasector moet strategieën ontwikkelen waarmee producten een tweede of derde leven krijgen. Zo zouden fabrikanten vooruitlopend op de invoering van de DPP meer gerecycled materiaal moeten verwerken in hun producten en recyclingoplossingen voor einde levensduur moeten implementeren.

Evolutie van een strikt lineaire naar een circulaire supply chain is een krachtige stap richting supply chain-duurzaamheid, maar zo'n verandering is ingrijpend. Elektronicabedrijven profiteren vaak van het lineaire model: defecte, verouderde of niet meer trendy apparaten worden weggegooid en vervangen door nieuwe, waardoor de vraag naar vervangingen kunstmatig hoog blijft. Die cyclus is zeer winstgevend.

Samenwerking aan supply chain-duurzaamheid vereist dus een paradigmaverschuiving. Bedrijven zullen producten uit gerecycled materiaal moeten ontwikkelen en consumenten zullen producten langer moeten blijven gebruiken. Dankzij het DPP ontstaat inzicht in én toegang tot de kern van duurzaamheid: de wijze van productie, gebruikte energie, materiaalgebruik en afval. Daarmee kan het DPP een doorslaggevende rol spelen in deze noodzakelijke omslag.

Waar vindt u data voor naleving van het Digital Product Passport?

De invoering van het DPP in de EU zal talloze bedrijven dwingen hun dataverzameling stevig op te schalen. Supply chain-zichtbaarheid en supply chain-beheer worden belangrijker dan ooit voor organisaties die willen voldoen aan de nieuwe regels, willen inspelen op de veranderende verwachtingen van overheden en consumenten en succesvol willen blijven in een tijd waarin duurzaamheidsscores breed toegankelijk zijn voor alle relevante stakeholders.