:quality(85))
Hoofdpunten van het artikel:
- Rare earth-elementen—ook vaak zeldzame aardmetalen genoemd, of simpelweg rare earths—zijn een groep van 17 metalen. Deze elementen kenmerken zich door een zilverwitte kleur en zijn over het algemeen zacht en kneedbaar.
- Rare earth-elementen zijn onmisbaar voor de productie van elektrische voertuigen, waarin gebruik wordt gemaakt van een motortype dat permanent magneet synchroonmotor (PMSM) heet. Deze motor gebruikt magneten die in de rotor zijn geïntegreerd om een blijvend magnetisch veld te creëren waarmee de motor koppel genereert en functioneert.
- Het beperken van de mondiale aanvoer van rare earths door Peking had een aanzienlijke impact op de EV-toeleveringsketen, doordat autofabrikanten in de VS, Europa en elders moeite hadden om voldoende magneten te bemachtigen voor hun elektromotoren. De gevolgen—hoewel niet direct catastrofaal—tonen de risico’s van deze hoge geografische concentratie van deze hulpbronnen aan.
De markt voor elektrische voertuigen (EV) bevindt zich midden in een indrukwekkende groeifase. Begin van het decennium, in 2020, bedroeg de wereldwijde verkoop van EV’s circa drie miljoen voertuigen. Vier jaar later, in 2024, is dat aantal gestegen tot 17 miljoen—een bijna zesvoudige toename in minder dan vijf jaar tijd. Hoewel deze groei mondiaal niet gelijkmatig verdeeld is—China is momenteel goed voor ongeveer tweederde van alle wereldwijde EV-verkopen—wijzen signalen wereldwijd op een sterke aanhoudende vraag.
De snelle opmars van de EV-industrie is terug te zien in de uitbreiding van de toeleveringsketen, een complex productienetwerk dat zowel elektronische componenten als staal, aluminium en rare earth-elementen (REE's) omvat. Juist deze laatste categorie vormt de grootste kwetsbaarheid van de sector en brengt tal van risico’s met zich mee voor een toeleveringsketen die zich geen tekorten, knelpunten of andere grote verstoringen kan veroorloven.
Tegenwoordig blijven REE's essentiële grondstoffen binnen de productie van elektrische voertuigen. Tenzij de sector ingrijpende stappen onderneemt om de eigen supply chains structureel aan te passen of dit risico anderszins te beheersen, blijft er sprake van een aanzienlijk sourcingrisico dat moeilijk te negeren valt.
Wat zijn rare earth-elementen (REE’s)?
Rare earth-elementen—ook vaak zeldzame aardmetalen genoemd, of simpelweg rare earths—zijn een groep van 17 metalen. Deze elementen kenmerken zich door een zilverwitte kleur en zijn doorgaans zacht en kneedbaar.
- Lanthaan
- Symbool: Ln
- Atoomnummer: 57
- Cerium
- Symbool: Ce
- Atoomnummer: 58
- Praseodymium
- Symbool: Pr
- Atoomnummer: 59
- Neodymium
- Symbool: Nd
- Atoomnummer: 60
- Promethium
- Symbool: Pm
- Atoomnummer: 61
- Samarium
- Symbool: Sm
- Atoomnummer: 62
- Europium
- Symbool: Eu
- Atoomnummer: 63
- Gadolinium
- Symbool: Gd
- Atoomnummer: 64
- Terbium
- Symbool: Tb
- Atoomnummer: 65
- Dysprosium
- Symbool: Dy
- Atoomnummer: 66
- Holmium
- Symbool: Ho
- Atoomnummer: 67
- Erbium
- Symbool: Er
- Atoomnummer: 68
- Thulium
- Symbool: Tm
- Atoomnummer: 69
- Ytterbium
- Symbool: Yb
- Atoomnummer: 70
- Lutetium
- Symbool: Lu
- Atoomnummer: 71
- Scandium
- Symbool: Sc
- Atoomnummer: 21
- Yttrium
- Symbool: Y
- Atoomnummer: 39
REE’s zijn uitgegroeid tot cruciale grondstoffen voor moderne productie. Diverse sectoren maken er gebruik van, waaronder consumentenelektronica, telecommunicatie, automobielindustrie en lucht- en ruimtevaart & defensie. Fabrikanten gebruiken deze elementen bijvoorbeeld in smartphones, elektrische voertuigen, lasers en geleidingssystemen voor raketten. Hoewel REE’s vaak slechts een klein deel van het totale materiaalgebruik of gewicht van een product beslaan, is hun aanwezigheid in het ontwerp vaak essentieel. Zoals de U.S. Geological Survey uitlegt: “Hoewel het aandeel REE’s in een product naar gewicht, waarde of volume beperkt lijkt, kan het bestaan van het product ervan afhankelijk zijn.”
In de afgelopen 25 jaar is het landschap van winning en verwerking van rare earth-elementen op cruciale punten veranderd. Begin jaren negentig was de productie van REE’s verdeeld over meerdere landen en regio’s, waaronder China, de VS, Australië en India. In de drie decennia daarna voerde de Chinese overheid echter een nationale strategische aanpak door om haar aandeel in de mondiale REE-productie sterk uit te breiden—met succes. In 2011 tekende China reeds voor circa 97% van de wereldwijde REE-productie. Hoewel dat aandeel in het afgelopen decennium is verminderd, controleert China nog steeds ruim 70% van de wereldwijde mijnbouw en raffinage van rare earth-elementen.
De disproportionele controle die China nu heeft over de wereldwijde aanvoer van rare earth-elementen is een belangrijke reden waarom deze grondstof zo’n groot risico vormt voor EV-producenten en hun toeleveringsketen.
In de drie decennia daarna voerde de Chinese overheid echter een nationale strategische aanpak door om haar aandeel in de mondiale REE-productie sterk uit te breiden—met succes.
Waarom zijn rare earth-elementen zo cruciaal voor de EV-toeleveringsketen?
Rare earth-elementen zijn essentieel voor de productie van elektrische voertuigen—maar niet per se om de redenen die men vaak denkt. Een veelvoorkomend misverstand is dat rare earths gebruikt worden in EV-batterijen. Elektrische voertuigen maken echter primair gebruik van lithium-ion-batterijen, die vervaardigd zijn uit lithium, nikkel, kobalt, mangaan en grafiet.
Het zijn juist de elektromotoren die sterk afhankelijk zijn van REE’s. Veel elektrische voertuigen zijn uitgerust met een permanent magneet synchroonmotor (PMSM), waarbij magneten in de rotor zijn verwerkt om een continu magnetisch veld te creëren zodat de motor koppel kan genereren en functioneren. Deze motoren gebruiken diverse rare earth-elementen, waaronder:
- Neodymium
- Samarium
- Dysprosium
- Terbium
- Praseodymium
De verstikkende grip op de EV-toeleveringsketen
Zoals eerder besproken, beheerst China nu de winning en raffinage van de 17 wereldwijd voorkomende rare earth-elementen. Daardoor is het land een bijzonder dominante speler in de groeiende EV-sector en zijn de meeste fabrikanten van elektrische voertuigen genoodzaakt ten minste een deel van hun grondstoffen uit China te betrekken.
Het probleem voor autofabrikanten en andere original equipment manufacturers (OEM’s) in de VS, Europese Unie en elders is dat China bereidheid heeft getoond deze machtspositie in de supply chain strategisch in te zetten. Een veel geciteerd voorbeeld van hoe China’s REE-dominantie landen kan raken, is het conflict tussen China en Japan in 2010.
De Japanse rare earth-crisis van 2010
Na een maritiem incident bij de Senkaku-eilanden, waarbij een botsing tussen Chinese en Japanse vissersboten leidde tot een diplomatiek dispuut, reageerde China door exportbeperkingen op rare earths naar Japan op te leggen. Door deze handelsbelemmeringen kreeg Japan grote moeite met alternatieve sourcing en raakten de Japanse industrieën in de problemen. Hoewel het conflict later dat jaar werd opgelost, blijft deze episode een krachtig voorbeeld van de (geopolitieke) hefboom die China heeft bij REE’s. Zoals een whitepaper van autofabrikant Advanced Electric Machines uit het Verenigd Koninkrijk opmerkt: “de structurele kwetsbaarheden die toen aan het licht kwamen, zijn gebleven en, gezien de huidige EV-afhankelijkheid, exponentieel urgenter geworden.”
Natuurlijk was het gebeuren in 2010 niet het enige voorbeeld van China’s inzet van zeldzame aardmetalen als geopolitiek drukmiddel. In de afgelopen jaren voerde het land vaker exportmaatregelen in op REE’s en strategische mineralen. Het meest opvallende voorbeeld volgde in april 2025, toen het Chinese Ministerie van Handel exportbeperkingen oplegde aan zeven REE’s, een maatregel die breed werd gezien als een reactie op de handelstarieven die president Trump instelde voor Chinese producten.
China’s REE-dominantie beperkt de EV-toeleveringsketen
Volgens officiële douane-informatie daalde de Chinese export van rare earth-elementen met de helft in april. De maand daarop was die daling nog sterker. Door het afknijpen van de mondiale aanvoer van rare earths door Peking kwamen de EV-toeleveringsketens zwaar onder druk te staan, doordat autofabrikanten in de VS, Europa en elders grote moeite hadden om voldoende magneten voor EV-motoren in te kopen. De gevolgen—hoewel niet direct desastreus—onderstrepen het risico van een dergelijke hoge geografische concentratie van deze grondstoffen.
- De prijzen voor rare earths stegen fors, waarbij Europese tarieven voor sommige REE’s opliepen tot wel zes keer zoveel als de prijzen in China.
- De scherpe prijsstijgingen voor REE’s buiten China ondermijnden de kostenefficiëntie, waardoor China’s dominante positie juist werd verstevigd in plaats van dat sourcing en concurrentie werden gediversifieerd.
- Sommige autofabrikanten moesten tijdelijk fabrieken sluiten, wat effect had op productieplanningen en doelstellingen.
Zelfs nadat de VS en China in mei een overeenkomst bereikten en de Chinese autoriteiten toezegden weer export toe te laten, leidde vertraging bij het verstrekken van exportvergunningen tot verdere verstoringen bij Amerikaanse OEM’s. Het uiteindelijke gevolg was opnieuw het tijdelijk sluiten van fabrieken en stopzetting van productie. Zoals het Center for Strategic and International Studies (CSIS) later dat jaar aangaf: “deze episode benadrukte hoe het Chinese rare earth-beleid is uitgegroeid tot een krachtig middel voor economische en geopolitieke invloed.”
Deze ontwikkelingen tonen aan dat toegang tot rare earth-elementen uiterst onzeker blijft. Als de EV-toeleveringsketen afhankelijk blijft van sourcing van onder andere neodymium, samarium en dysprosium uit China, accepteert men impliciet een permanent sourcingrisico.
Er zijn echter veranderingen op komst binnen deze snelgroeiende industrie. Verschillende EV-fabrikanten komen tot de conclusie dat REE’s wellicht niet opwegen tegen de strategische kwetsbaarheid die zij veroorzaken. In de afgelopen jaren zijn verscheidene autofabrikanten begonnen te onderzoeken op welke manieren zij hun afhankelijkheid van Chinese grondstoffen kunnen verkleinen. Dit omvat niet alleen het opzetten van nieuwe, onafhankelijke REE supply chains, maar ook het onderzoeken van de haalbaarheid van motortypes zonder rare earth-elementen. Automerken als Honda, Tesla, Nissan en General Motors verkeren in verschillende stadia van het ontwikkelen van alternatieve productieprocessen voor hun EV’s, waaronder het gebruik van inductiemotoren en switched reluctance-motoren (SMRs).
Als de EV-toeleveringsketen afhankelijk blijft van sourcing van neodymium, samarium en dysprosium uit China, accepteert men impliciet een permanent sourcingrisico.
Hoe Z2Data bedrijven helpt materialendependencies in kaart te brengen
Organisaties die volledig inzicht willen in hun sourcingkwetsbaarheden, kunnen veel voordeel halen uit de inzichten en intelligence van een supply chain risk management (SCRM)-tool. De SCRM-software van Z2Data biedt toonaangevend supply chain-mapping, inclusief inzicht in directe en sub-tier-leveranciers, fabs, EMS-locaties en andere productievestigingen via overzichtelijke diagrammen en visualisaties.
Bovendien levert Z2Data n-tier supply chain-mapping die organisaties in staat stelt hun producten tot het niveau van grondstoffen te traceren—en zo duidelijkheid te krijgen over de geografische oorsprong van rare earth-elementen, kritieke mineralen en andere essentiële bronnen, die vaak een onevenredig risico met zich meebrengen. De multi-tier-mapping van Z2Data biedt onder meer de volgende voordelen:
- Breng directe en sub-tier-leveranciers in kaart, zodat organisaties de risico’s binnen de hele toeleveringsketen kunnen beoordelen.
- Identificeer sourcingconcentraties en kwetsbaarheden.
- Krijg toegang tot één gecentraliseerd dashboard dat alle databronnen samenbrengt voor de meest volledige supply chain-mapping.
- Maak gebruik van de leveranciersrelatie-database van Z2Data voor inzicht in knelpunten, afhankelijkheden en andere kwetsbaarheden.
Wilt u meer weten over Z2Data en hoe deze oplossingen organisaties helpen met het in kaart brengen van de toeleveringsketen en het opsporen van risico’s op het gebied van grondstoffen? Plan dan een gratis proefperiode met één van onze productspecialisten.
