:quality(85))
Trong hai thập kỷ qua, lĩnh vực quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) đã không ngừng mở rộng. Từng là một chuyên ngành nhỏ do một số ít doanh nghiệp áp dụng, SCRM nay phát triển thành ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD và được xem là yếu tố thiết yếu của quản trị doanh nghiệp có trách nhiệm.
Doanh nghiệp hiện nay phải điều hướng qua mạng lưới nhà cung cấp phức tạp trải dài trên nhiều châu lục và nhiều cấp sản xuất, môi trường pháp lý ngày càng nghiêm ngặt và bị giám sát chặt chẽ, cùng các chính sách thương mại bảo hộ với hậu quả tài chính lớn đối với doanh nghiệp không kịp thích ứng. Giá trị ngày càng rõ rệt của quản lý rủi ro chuỗi cung ứng được minh chứng qua dự báo tăng trưởng của lĩnh vực này trong phần còn lại của thập kỷ. Trong khi thị trường hiện được định giá khoảng 3 tỷ USD, con số này được dự báo sẽ hơn gấp đôi vào năm 2031, lên gần 7 tỷ USD.
Lĩnh vực này bao gồm nhiều chiến lược và công nghệ khác nhau, nhưng một trong những yếu tố quan trọng nhất để SCRM hiệu quả chính là lập bản đồ chuỗi cung ứng. Trích dẫn từ một bài báo năm 2022 về chủ đề này xuất bản trên International Journal of Production Economics: “Lập bản đồ chuỗi cung ứng là bước đầu tiên để quản lý chuỗi cung ứng chiến lược hiệu quả.” Nói cách khác, lập bản đồ chuỗi cung ứng là nền móng để quản lý rủi ro giữa các nhà cung cấp và nhà sản xuất, và rất nhiều chiến lược SCRM hiệu quả nhất đều phụ thuộc vào bản đồ chuỗi cung ứng chính xác, đầy đủ.
Lập bản đồ chuỗi cung ứng là gì?
Trái ngược với những thách thức lớn khi thực hiện xây dựng các sơ đồ chi tiết này, khái niệm lập bản đồ chuỗi cung ứng lại rất rõ ràng và dễ hiểu.
Bản đồ chuỗi cung ứng là các mô hình trực quan toàn diện thể hiện nhà cung cấp trực tiếp, nhà cung cấp phụ, vị trí sản xuất cùng sản phẩm, bán thành phẩm và linh kiện mà các doanh nghiệp này cung ứng cho một doanh nghiệp cụ thể. Trong một số trường hợp, bản đồ chuỗi cung ứng còn có thể bao gồm thông tin liên quan khác như nguyên liệu đầu vào, trung tâm phân phối và luồng hàng hóa xuyên suốt mạng lưới logistics của doanh nghiệp.
Theo mô tả chính thức hơn trong bài báo khoa học năm 2022, tác giả định nghĩa bản đồ chuỗi cung ứng là “mô hình minh họa, tạo ra ‘hình thái và mô hình đơn giản hóa’ về chuỗi cung ứng với cả khả năng hiện thị hình ảnh và cung cấp thông tin về các yếu tố chủ chốt.” Các sơ đồ này “cần trình bày thông tin thích hợp, chính xác theo cách dễ hiểu và đồng thời đủ mức chi tiết để hỗ trợ khả năng hiển thị chuỗi cung ứng, phân tích và tích hợp.”
Doanh nghiệp có thể thực hiện lập bản đồ chuỗi cung ứng như thế nào?
Dù lợi ích rõ ràng của bản đồ chuỗi cung ứng đối với tổ chức, đa số nhà sản xuất hiện vẫn không có khả năng hiển thị toàn diện về mạng lưới nhà cung cấp của mình. Khảo sát năm 2022 do Deloitte thực hiện cho thấy chỉ 13% doanh nghiệp đã lập bản đồ đầy đủ chuỗi cung ứng, trong khi hơn 70% chỉ có khả năng hiển thị hạn chế — thậm chí không có — ngoài cấp nhà cung cấp thứ 2 (Tier 2). Việc thiếu đồng nhất trong công tác lập bản đồ chuỗi cung ứng ở nhiều doanh nghiệp và ngành nghề phần lớn xuất phát từ thực tế không thể phủ nhận: lập bản đồ nhà cung cấp là quá trình đòi hỏi nhiều nhân lực. Muốn có bản đồ chuỗi cung ứng chính xác, đội ngũ tìm nguồn cung ứng phải thu thập dữ liệu từ vô số nguồn khác nhau, nghiên cứu các tài liệu kỹ thuật dày đặc và thường khó tiếp cận, đồng thời phải trao đổi với nhà cung cấp để khai thác thông tin mà họ không muốn công khai.
Việc thiếu đồng nhất trong công tác lập bản đồ chuỗi cung ứng ở nhiều doanh nghiệp và ngành nghề phần lớn xuất phát từ thực tế không thể phủ nhận: lập bản đồ nhà cung cấp là quá trình đòi hỏi nhiều nhân lực.
May mắn thay, các nhà sản xuất không cần phải tự mình thực hiện toàn bộ dự án lớn này, đã có các phương pháp được chuẩn hóa giúp lập bản đồ nhà cung cấp hiệu quả. Trung tâm Nghiên cứu và Dịch vụ Công nghiệp thuộc Đại học Bang Iowa (CIRAS), một chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả và lợi nhuận, đã công bố một hướng dẫn lập bản đồ chuỗi cung ứng được nhiều chuyên gia ngành áp dụng rộng rãi. Hướng dẫn của CIRAS gồm năm hành động chính:
Thu thập dữ liệu
Đây là bước nền tảng trong quá trình lập bản đồ chuỗi cung ứng hiệu quả. Doanh nghiệp cần thu thập dữ liệu về nhà cung cấp, linh kiện và các địa điểm sản xuất, cùng nhiều biến số quan trọng khác.
Xác định nhà cung cấp phụ
Phần lớn doanh nghiệp hiện nay khai thác chuỗi cung ứng gồm nhiều cấp độ, và việc lập bản đồ minh họa đòi hỏi phải xác định rõ nhà cung cấp của nhà cung cấp (Tier 2), rồi lại xác định nhà cung cấp của các nhà cung cấp đó (Tier 3), đôi khi thậm chí còn sâu hơn nữa.
Lập bản đồ tuyến vận chuyển
Thay vì chỉ xác định nhà sản xuất và sản phẩm, bước này đòi hỏi doanh nghiệp phân tích các tuyến đường địa lý mà nguyên vật liệu, linh kiện, hàng hóa di chuyển trước khi đến nhà máy hoặc kho phân phối.
Xây dựng điểm rủi ro nhà cung cấp
Để có bức tranh toàn diện về rủi ro chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nên đánh giá các yếu tố rủi ro liên quan đến từng nhà cung cấp, bao gồm sức khỏe tài chính, vị trí địa lý và bất kỳ vụ kiện tụng nào đang diễn ra. Các yếu tố rủi ro này sau khi đánh giá sẽ được tổng hợp thành điểm số phản ánh mức độ đe dọa tổng thể từ nhà sản xuất cụ thể.
Phân tích và hành động phù hợp
Cuối cùng, việc chỉ đơn thuần thu thập đủ dữ liệu và xây dựng sơ đồ giá trị là không đủ. Doanh nghiệp cần phải phân tích kỹ các mạng lưới và điểm yếu tiềm ẩn, xây dựng và triển khai các chiến lược nhằm giảm thiểu hoặc loại bỏ rủi ro đã được phát hiện trong quá trình lập bản đồ.
Biện pháp quản lý rủi ro dựa trên lập bản đồ chuỗi cung ứng
Bản đồ chuỗi cung ứng không phải là tài nguyên tĩnh, chỉ dùng làm công cụ trực quan cho đội ngũ theo dõi nhà cung cấp và dòng chảy hàng hóa. Ngược lại, đây là công cụ năng động, có giá trị giúp doanh nghiệp chủ động vận dụng vào nhiều biện pháp quản trị rủi ro chuỗi cung ứng quan trọng.
Giảm rủi ro (Derisking)
Trong bối cảnh phụ thuộc quá nhiều vào sản xuất tại Trung Quốc ngày càng bị coi là rủi ro, ngày càng nhiều doanh nghiệp tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng sang các quốc gia khác khi có thể. Tuy nhiên, để thực hiện giảm rủi ro, doanh nghiệp cần biết rõ những linh kiện, bán thành phẩm nào có nguồn gốc từ Trung Quốc. Việc này rất hiếm khi đơn giản, vì hầu hết nhà sản xuất hiện nay đều làm việc với các nhà cung cấp trực tiếp liên kết với mạng lưới nhà cung cấp phụ phức tạp, khó truy xuất.
Bản đồ chuỗi cung ứng là công cụ thiết yếu giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác các phụ thuộc này. Nhờ lập bản đồ toàn diện, doanh nghiệp nhận diện được nguyên vật liệu hoặc linh kiện được cung ứng từ các nhà sản xuất đặt tại Trung Quốc, từ đó có thể thay đổi nhà cung cấp phụ hoặc xem xét lựa chọn gần nguồn (nearshoring), nội địa hóa (onshoring) cho các linh kiện đặc thù. “Giảm rủi ro” đang là thuật ngữ tiêu biểu cho nhiều xu hướng địa chính trị và tìm nguồn cung ứng hiện nay, và các biện pháp giảm rủi ro thực sự ý nghĩa sẽ không thể thực hiện nếu không có bản đồ chuỗi cung ứng định hướng.
Đánh giá rủi ro trong các cấp phụ
Dù là rủi ro tài chính, đóng cửa nhà máy hay không tuân thủ quy định, rủi ro chuỗi cung ứng thường nằm sâu hơn nhiều so với các nhà cung cấp trực tiếp của doanh nghiệp. Thống kê cho thấy hơn một nửa các gián đoạn chuỗi cung ứng xảy ra ở các cấp phụ. Để phát hiện các điểm yếu này và xây dựng chiến lược giảm thiểu, doanh nghiệp trước tiên phải xác định rõ nhà cung cấp phụ là ai. Bản đồ chuỗi cung ứng cung cấp thông tin đó một cách trực quan, dễ hiểu, giúp doanh nghiệp có được dữ liệu hành động để xác định chính xác nhà sản xuất phụ rủi ro và tiến hành tái cấu trúc chuỗi thu mua phù hợp.
Xác định nhu cầu tìm nguồn thay thế
“Tìm nguồn kép” (dual sourcing) là thuật ngữ nổi lên mạnh mẽ trong những năm gần đây khi bộ phận thu mua đầu tư nhiều nguồn lực hơn nhằm tăng khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng và giảm thiểu gián đoạn tốn kém. Dù tìm nguồn kép — còn gọi là tìm nguồn đa kênh và thay thế — không phải luôn cần thiết với mọi linh kiện hoặc bán thành phẩm doanh nghiệp thu mua, nhưng trong một số tình huống đây thực sự là biện pháp quản lý rủi ro quan trọng.
Ví dụ, các nhà sản xuất ở những khu vực có nguy cơ thiên tai cao sẽ đối mặt với rủi ro tạm ngưng hoạt động, gián đoạn nguồn cung và thiếu hụt hàng. Doanh nghiệp xác lập nguồn cung thay thế cho các nhóm nhà cung cấp này sẽ tăng cường SCRM và nâng cao khả năng phục hồi về dài hạn. Ngoài ra, các trường hợp phụ thuộc hoàn toàn vào nhà cung cấp tại một địa điểm duy nhất cũng tiềm ẩn rủi ro lớn, và chiến lược tìm nguồn kép với nhóm này giúp tạo lớp đệm quan trọng trước các sự cố chuỗi cung ứng.
Để phân tích nhà cung cấp và xác định nhu cầu tìm nguồn thay thế, doanh nghiệp cần sử dụng dữ liệu và mô hình trực quan mà bản đồ chuỗi cung ứng cung cấp. Nhờ các công cụ này, bộ phận tìm nguồn cung ứng có thể ra quyết định sáng suốt, hiểu biết hơn về việc phân bổ thời gian, nguồn lực để xây dựng nguồn cung thay thế phù hợp.
Tăng cường hợp tác và minh bạch
Với quy mô chuỗi cung ứng ngày càng mở rộng, doanh nghiệp dễ có xu hướng đánh giá thấp tầm quan trọng của từng mối quan hệ hợp tác riêng lẻ. Tuy nhiên, xây dựng quan hệ vững mạnh với nhà cung cấp lại chính là biện pháp SCRM hiệu quả. Đối tác bền vững thúc đẩy minh bạch và tinh thần trách nhiệm giữa các bên, khuyến khích nhà cung cấp chia sẻ dữ liệu, thông tin rủi ro và những thay đổi đang diễn ra với khách hàng. Theo thời gian, sự hợp tác này còn tạo nền tảng vận hành chung, giúp doanh nghiệp cùng nhà sản xuất tối ưu quy trình, phối hợp đảm bảo tuân thủ các quy định pháp lý.
Tham khảo thêm: Các phương pháp tốt nhất đánh giá nhà cung cấp giúp chuỗi cung ứng vững chắc
Lập bản đồ chuỗi cung ứng giúp doanh nghiệp xây dựng mối quan hệ mạnh mẽ hơn nhờ mang lại khả năng hiển thị cần thiết để hiểu toàn bộ những chủ thể trong mạng lưới và vai trò cụ thể của từng doanh nghiệp. Khi các nhóm hiểu rõ nhà sản xuất của mình ở mức độ chi tiết, cụ thể, họ có thể chủ động liên hệ, dần củng cố quan hệ song phương trên cấp nhà cung cấp trực tiếp. Kết quả cuối cùng là hình thành văn hóa trao đổi thông tin và minh bạch xuyên suốt giữa các bên liên quan, khuyến khích doanh nghiệp cùng nhà sản xuất chia sẻ dữ liệu, truyền tải rủi ro, hành động với sự liêm chính và trách nhiệm cao.
Tăng tốc lập bản đồ chuỗi cung ứng với phần mềm SCRM
Dù các nguồn tham khảo tin cậy như chương trình CIRAS của Đại học Bang Iowa cung cấp lộ trình giá trị cho việc xây dựng bản đồ chuỗi cung ứng chi tiết, ngay cả những doanh nghiệp nhiều nguồn lực, chiến lược cũng sẽ gặp rất nhiều thách thức về khối lượng công việc. Để lập bản đồ chuỗi cung ứng hiệu quả, các nhóm phải rà soát hồ sơ nội bộ, thu thập dữ liệu trên internet, liên hệ nhà cung cấp trực tiếp — nhiều lần — để lấy thông tin sản xuất. Dù sự kiên trì và sáng tạo có thể giúp nhân sự khai thác được đa số thông tin này, thu thập dữ liệu dưới cấp Tier 1 vẫn là trở ngại lớn mà nhiều trường hợp không thể vượt qua. Đây cũng không phải vấn đề nhỏ: hơn một nửa các gián đoạn chuỗi cung ứng xảy ra tại các cấp phụ, và các doanh nghiệp ở các cấp này thường mang rủi ro cao hơn về quy trình nhân sự và tuân thủ quy định pháp lý.
Doanh nghiệp đang tìm cách xây dựng nền tảng vững chắc cho quản lý rủi ro chuỗi cung ứng có thể được hỗ trợ vượt trội nhờ áp dụng giải pháp SCRM như Z2Data. Nền tảng hàng đầu ngành của Z2Data giúp doanh nghiệp xây dựng bản đồ chuỗi cung ứng đa chiều với tính năng lập bản đồ từ linh kiện đến địa điểm sản xuất, khai thác thông tin cấp phụ nâng cao và dữ liệu chuyên sâu về vị trí nhà máy. Dù phương pháp truyền thống thu thập dữ liệu từng bước là nền tảng cần thiết cho quá trình lập bản đồ mạng lưới nhà cung cấp, hiếm khi nào phương pháp này đủ để đạt mức độ toàn diện thực sự giúp quản lý rủi ro hiệu quả và tạo ưu thế cạnh tranh lâu dài.
Để tìm hiểu thêm về Z2Data và các tính năng giúp nâng cao bản đồ chuỗi cung ứng cho doanh nghiệp của bạn, hãy đăng ký demo miễn phí với chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.
