:quality(85))
W ciągu ostatnich dwóch dekad obszar zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw (SCRM) stale się rozwija. Z początkowo niszowej dziedziny, stosowanej przez niewielką grupę firm, SCRM przekształcił się w branżę wartą miliardy dolarów, postrzeganą przez wielu jako kluczowy element odpowiedzialnego zarządzania biznesem.
Obecnie przedsiębiorstwa muszą poruszać się w skomplikowanych sieciach dostawców, rozciągających się na wiele kontynentów i poziomów produkcyjnych, w coraz bardziej restrykcyjnym oraz szczegółowo nadzorowanym środowisku regulacyjnym, a także w warunkach protekcjonistycznych polityk handlowych, które mogą mieć poważne konsekwencje finansowe dla firm nieprzystosowujących się do zmian. Rosnące znaczenie zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw potwierdzają prognozy rozwoju tej branży na resztę obecnej dekady. Podczas gdy obecna wartość rynku to około 3 miliardy dolarów, według prognoz do 2031 roku ma ona wzrosnąć ponad dwukrotnie, osiągając niemal 7 miliardów dolarów.
To dynamicznie rozwijające się pole obejmuje szeroki wachlarz strategii i technologii, jednak jednym z kluczowych fundamentów efektywnego SCRM jest mapowanie łańcucha dostaw. Jak podsumowuje artykuł z 2022 roku opublikowany w International Journal of Production Economics, „mapowanie łańcucha dostaw stanowi podstawowy krok w strategicznym, efektywnym zarządzaniu łańcuchem dostaw”. Innymi słowy, mapowanie łańcucha dostaw to fundament zarządzania ryzykiem wśród dostawców i producentów, a liczne sprawdzone strategie SCRM opierają się na precyzyjnych, kompleksowych mapach łańcucha dostaw.
Czym jest mapowanie łańcucha dostaw?
Choć samo stworzenie takich szczegółowych wizualizacji wiąże się z licznymi wyzwaniami, koncepcja mapowania łańcucha dostaw jest jasna i przejrzysta.
Mapy łańcucha dostaw to kompleksowe wizualizacje pokazujące bezpośrednich dostawców danej firmy, dostawców z niższych poziomów, lokalizacje produkcji, a także produkty, podzespoły i komponenty wytwarzane przez te podmioty. W niektórych przypadkach mapy łańcucha dostaw obejmują również inne istotne informacje, takie jak surowce, centra dystrybucyjne czy przepływ towarów w sieci logistycznej przedsiębiorstwa.
W bardziej formalnej, technicznej definicji, cytując wspomniany artykuł naukowy z 2022 roku, mapa łańcucha dostaw to „graficzna reprezentacja dostarczająca uproszczonego modelu i podobizny łańcucha dostaw, oferująca zarówno wizualizację, jak i informacje o kluczowych cechach”. Takie mapy, jak wskazują autorzy, „powinny prezentować odpowiednie i precyzyjne dane w sposób łatwy do zrozumienia, a zarazem wystarczająco bogaty w informacje, by wspierać widoczność łańcucha dostaw, analizy oraz integrację”.
Jak przedsiębiorstwa mogą realizować mapowanie łańcucha dostaw?
Mimo oczywistych korzyści, jakie mapy łańcucha dostaw dają organizacjom, większość producentów nadal nie ma pełnej widoczności swoich sieci dostawców. W badaniu Deloitte z 2022 roku tylko 13% firm zadeklarowało, że posiada w pełni zmapowany łańcuch dostaw, podczas gdy ponad 70% miało ograniczoną widoczność – lub jej całkowity brak – poza drugim poziomem dostawców (Tier 2). Rozproszone podejście do mapowania łańcucha dostaw w wielu branżach można przypisać prostemu faktowi: mapowanie sieci dostawców to przedsięwzięcie czasochłonne i wymagające. Precyzyjne mapy wymagają od zespołów zaopatrzenia zbierania danych z różnych źródeł, przeglądania obszernej, często trudnodostępnej dokumentacji technicznej, a także współpracy z dostawcami, którzy nie zawsze chętnie dzielą się informacjami.
Rozproszone podejście do mapowania łańcucha dostaw w wielu branżach można przypisać prostemu, niezaprzeczalnemu faktowi: mapowanie sieci dostawców to przedsięwzięcie czasochłonne i wymagające.
Na szczęście producenci nie muszą samodzielnie mierzyć się z tym złożonym zadaniem – dostępne są sprawdzone techniki efektywnego mapowania sieci dostawców. Center for Industrial Research and Service (CIRAS) z Iowa State University, program wspierający firmy w podnoszeniu wydajności i dochodowości, opracował uznany w branży schemat mapowania łańcucha dostaw, powszechnie stosowany przez profesjonalistów. Obejmuje on pięć kluczowych kroków:
Zbieranie danych
To fundament skutecznego mapowania łańcucha dostaw. Firmy muszą pozyskać informacje o dostawcach, komponentach, lokalizacjach i innych newralgicznych zmiennych.
Identyfikacja dostawców z niższych poziomów
Zdecydowana większość firm korzysta z łańcuchów dostaw obejmujących wiele poziomów, a przejrzysta wizualizacja wymaga zidentyfikowania dostawców swojego dostawcy (Tier 2), ich własnych partnerów (Tier 3) i, w miarę potrzeb, kolejnych szczebli.
Mapowanie tras transportowych
W tym punkcie istotne jest określenie geograficznych szlaków, jakimi materiały, komponenty oraz towary docierają do fabryk i magazynów dystrybucyjnych przedsiębiorstwa – zamiast tylko lokalizacji producentów i ich produktów.
Opracowanie ocen ryzyka dostawców
Aby uzyskać pełny obraz ryzyka w łańcuchu dostaw, przedsiębiorstwa powinny ocenić różne czynniki ryzyka związane z poszczególnymi dostawcami, w tym stan finansów, położenie geograficzne czy trwające postępowania sądowe. Czynniki te można połączyć w ważoną ocenę, odzwierciedlającą łączny poziom zagrożenia ze strony danego producenta.
Analiza i wdrażanie działań
Samo zebranie danych i umieszczenie ich w diagramie łańcucha wartości to za mało. Firmy muszą dokładnie przeanalizować swoje sieci oraz zawarte w nich podatności, a następnie opracować i wdrożyć strategie minimalizujące i eliminujące ryzyka ujawnione podczas mapowania.
Działania w zakresie zarządzania ryzykiem oparte na mapowaniu łańcucha dostaw
Mapy łańcucha dostaw nie są statycznym narzędziem – ich rola nie ogranicza się do wizualizacji sieci dostawców i przepływu towarów podtrzymujących biznes. Powinny być postrzegane jako dynamiczne, ułatwiające podejmowanie decyzji narzędzia, które proaktywne organizacje wykorzystują jako fundament kluczowych działań związanych z zarządzaniem ryzykiem w łańcuchu dostaw.
Derisking
W czasach, gdy nadmierne poleganie na produkcji w Chinach coraz częściej postrzega się jako czynnik ryzyka, coraz więcej firm dąży do dywersyfikacji łańcucha dostaw do innych krajów. Jednak wdrożenie działań derisking wymaga zrozumienia, jakie części i podzespoły mają źródło w Chinach. Nietrudno się domyślić, że to niełatwy proces – zwłaszcza że obecnie większość firm korzysta z bezpośrednich dostawców powiązanych z ogromnymi, nieprzejrzystymi sieciami niższego rzędu.
Mapy łańcucha dostaw umożliwiają identyfikację tych zależności. Dobrze opracowana mapa pozwala zidentyfikować, które surowce i komponenty pochodzą od producentów z Chin, umożliwiając wymianę określonych dostawców z niższych poziomów lub zbadanie możliwości nearshoringu/onshoringu w odniesieniu do konkretnych części. Popularny dziś termin „derisking”, odzwierciedlający obecne trendy geopolityczne i sourcingowe, nie ma praktycznego zastosowania bez map łańcucha dostaw rzucających światło na realne zależności.
Ocena ryzyka w niższych poziomach łańcucha dostaw
Niezależnie od tego, czy chodzi o trudną sytuację finansową, przestoje fabryk czy niezgodność z przepisami, ryzyka w łańcuchu dostaw często kryją się poniżej poziomu bezpośrednich dostawców. Statystyki pokazują, że ponad połowa zakłóceń w łańcuchu dostaw zachodzi właśnie na niższych szczeblach. Kluczem do identyfikacji tych podatności i opracowania działań naprawczych jest zlokalizowanie konkretnych podwykonawców. Mapy łańcucha dostaw dostarczają takich informacji w intuicyjnej, zrozumiałej formie, oferując firmom dane niezbędne do wskazania ryzykownych producentów i dostosowania zaopatrzenia.
Identyfikowanie potrzeb w zakresie alternatywnych źródeł zaopatrzenia
„Dual sourcing” to termin, który w ostatnich latach wyraźnie zyskał na znaczeniu, gdy zespoły zakupowe angażują więcej środków w budowanie odporności łańcucha dostaw i ograniczanie kosztownych zakłóceń. Chociaż dual sourcing—znany też jako multisourcing oraz alternative sourcing—nie jest konieczny dla każdego komponentu i podzespołu, w określonych przypadkach może być kluczowym działaniem z perspektywy zarządzania ryzykiem.
Przykładowo, producenci zlokalizowani na obszarach narażonych na ekstremalne zjawiska pogodowe są bardziej zagrożeni przestojami fabryk, skutkującymi niedoborami i problemami z ciągłością dostaw. Firmy, które posiadają alternatywne źródła zaopatrzenia dla takich dostawców, wzmacniają SCRM i długoterminową odporność swojego łańcucha dostaw. Ponadto firmy korzystające z dostawców opartych wyłącznie na jednej lokalizacji produkcyjnej narażają się na znaczne ryzyko; w takich przypadkach dual sourcing może stanowić kluczowy bufor chroniący przed zakłóceniami.
Aby rzetelnie ocenić swoich dostawców i określić, gdzie najbardziej potrzebne są komponenty alternatywne, firmy muszą analizować dane i wizualizacje dostarczane przez mapy łańcucha dostaw. Dzięki temu zespoły zaopatrzenia mogą podejmować lepsze decyzje dotyczące alokacji czasu i zasobów w celu zabezpieczenia stabilnych alternatyw.
Wzmacnianie współpracy i przejrzystości
Ze względu na ogromną skalę współczesnych łańcuchów dostaw firmy mogą mieć naturalną tendencję do minimalizowania znaczenia poszczególnych partnerów. Tymczasem budowanie silnych relacji z dostawcami samo w sobie może być istotnym działaniem SCRM. Trwałe partnerstwa sprzyjają przejrzystości i poczuciu odpowiedzialności, zachęcając dostawców do dzielenia się danymi, informacjami o ryzyku i bieżących zmianach z klientami. Z czasem takie relacje mogą również wspierać bardziej partnerskie podejście do operacji, ułatwiając producentom i klientom wspólną pracę nad spełnieniem obowiązków związanych ze zgodnością z przepisami.
Przeczytaj także: Najlepsze praktyki w weryfikacji dostawców, które zabezpieczą przyszłość Państwa łańcucha dostaw
Mapowanie łańcucha dostaw pomaga w budowaniu silniejszych partnerstw dzięki zapewnieniu niezbędnej widoczności, pozwalającej zrozumieć strukturę sieci i role poszczególnych firm. Gdy zespoły mają szczegółową wiedzę na temat swoich producentów, mogą nawiązywać kontakty i stopniowo budować wzajemnie korzystne relacje na poziomie bezpośrednich dostawców. Efektem jest kultura komunikacji i przejrzystości rozciągająca się na wszystkich interesariuszy — zachęcająca zarówno firmy, jak i producentów do wymiany informacji, sygnalizowania ryzyk i działania w sposób spójny z zasadami odpowiedzialności.
Przyspiesz mapowanie łańcucha dostaw dzięki oprogramowaniu SCRM
Chociaż renomowane źródła, takie jak program CIRAS na Iowa State University, oferują cenne schematy tworzenia szczegółowej mapy łańcucha dostaw, nawet najbardziej pomysłowe i strategiczne firmy mogą napotkać bariery logistyczne przy realizacji tego zadania. Aby efektywnie zmapować łańcuch dostaw, zespoły muszą przeszukać swoje zasoby wewnętrzne, analizować dane dostępne online oraz wielokrotnie zwracać się do bezpośrednich dostawców o potrzebne informacje dotyczące produkcji. Upór i kreatywność mogą pomóc w zdobyciu części informacji, jednak pozyskanie danych poniżej poziomu Tier 1 często okazuje się bardzo trudne lub wręcz niemożliwe. To poważny problem — ponad połowa zakłóceń w łańcuchu dostaw dotyczy poziomów poniżej Tier 1, a podmioty z tych poziomów zwykle wiążą się z wyższym ryzykiem w obszarze praktyk pracowniczych czy zgodności regulacyjnej.
Firmy dążące do stworzenia solidnych fundamentów pod zarządzanie ryzykiem w łańcuchu dostaw mogą uzyskać realne wsparcie dzięki wdrożeniu narzędzi SCRM, takich jak Z2Data. Wiodąca platforma Z2Data umożliwia budowę wielowymiarowych map łańcucha dostaw poprzez funkcje takie jak mapowanie part-to-site, zaawansowaną subtier intelligence czy szczegółowe dane o lokalizacjach produkcji. Tradycyjne, manualne zbieranie danych może stanowić pierwszy krok w budowie mapy sieci dostawców, jednak rzadko pozwala osiągnąć stopień kompletności, który umożliwia zarządzanie ryzykiem na najwyższym poziomie i zapewnia realną przewagę konkurencyjną.
Aby dowiedzieć się więcej o Z2Data i zakresie funkcji, które mogą wzbogacić oraz wzmocnić Państwa mapy łańcucha dostaw, umów bezpłatne demo z jednym z naszych ekspertów produktowych.
