:quality(85))
Phần lớn các sản phẩm tinh vi nhất trên thế giới — bao gồm lĩnh vực công nghệ, ô tô và y sinh — đều đòi hỏi doanh nghiệp phải tìm nguồn cung ứng và thu mua hàng nghìn linh kiện riêng lẻ, nhiều trong số đó đến từ mọi khu vực trên toàn cầu. Những chuỗi cung ứng mở rộng này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn giúp doanh nghiệp tối đa hóa khả năng tiếp cận nguồn lực và lao động. Đó là mức độ chuyên môn hóa mà ngay cả Adam Smith cũng phải tự hào.
Tuy nhiên, các chuỗi cung ứng phức tạp này cũng mong manh không kém phần tinh vi. Sau các đợt thiếu hụt sản phẩm do đại dịch COVID-19 gây ra, doanh nghiệp đang nỗ lực không chỉ để hiểu rõ phạm vi rủi ro trong chuỗi cung ứng hiện tại mà còn tìm cách giảm thiểu những rủi ro đó.
May mắn thay, những gián đoạn và nguy cơ tốn kém này có thể được hạn chế — và trong một số trường hợp, được ngăn ngừa hoàn toàn — thông qua quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM, supply chain risk management). Vậy SCRM là gì và mang lại lợi ích gì cho doanh nghiệp?
Quản lý rủi ro chuỗi cung ứng là gì?
Nhìn chung, quản lý rủi ro chuỗi cung ứng là quá trình doanh nghiệp triển khai các biện pháp và quy trình chiến lược với mục đích nhận diện, đánh giá và giảm thiểu rủi ro phát sinh trên toàn bộ chuỗi cung ứng.
Để thực hiện thành công các chiến lược quản lý rủi ro chuỗi cung ứng, doanh nghiệp thường tiến hành đánh giá rủi ro nhằm hiểu rõ cả các mối đe dọa thường gặp và những rủi ro hiếm gặp nhưng có thể gây ra chi phí cực lớn. Dù mục tiêu chính của các chiến lược quản lý rủi ro chuỗi cung ứng là phòng ngừa, chúng cũng đóng vai trò quan trọng giúp xây dựng tính ổn định cho mạng lưới nhà cung cấp — khái niệm còn gọi là "khả năng phục hồi chuỗi cung ứng" — nhằm giúp doanh nghiệp duy trì liên tục chuỗi cung ứng ngay cả khi gặp sự kiện gián đoạn và khó lường.
Các chiến lược quản lý rủi ro chuỗi cung ứng thường tập trung vào những lĩnh vực như hậu cần, an ninh mạng, cũng như các công nghệ nâng cao khả năng hiển thị và minh bạch, bao gồm nền tảng phân tích thông tin rủi ro. Dù mục tiêu trọng tâm của SCRM là giúp doanh nghiệp giảm thiểu và hạn chế gián đoạn chuỗi cung ứng, lĩnh vực này còn giúp củng cố quan hệ với nhà cung cấp, thúc đẩy tuân thủ và thiết lập, thực hiện các tiêu chuẩn đạo đức cả nội bộ lẫn đối tác bên ngoài.
Tại sao SCRM lại quan trọng?
Việc áp dụng các chiến lược quản lý rủi ro chuỗi cung ứng là một phần không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh hiện đại, vì nó cung cấp cho doanh nghiệp công cụ, phương pháp và công nghệ để quản lý hiệu quả những mạng lưới phức tạp, đa quốc gia tạo thành chuỗi cung ứng hiện đại. Với SCRM, doanh nghiệp có thể nhận diện điểm nghẽn và các điểm dễ bị tổn thương khác, thiết lập quy trình để giảm rủi ro, đồng thời xây dựng các phương án dự phòng tinh vi khi xảy ra kịch bản bất khả kháng ảnh hưởng đến vận hành thông thường.
Khi doanh nghiệp triển khai quản lý rủi ro chuỗi cung ứng, số lượng gián đoạn tốn kém phải đối mặt giảm mạnh. Điều này gần như tất yếu sẽ mang đến một tổ chức hoạt động tối ưu hơn, hạn chế biến động tiêu cực và biên lợi nhuận rộng, ổn định hơn. Thực tế, chi phí phát sinh do đứt gãy chuỗi cung ứng không phải là giả định. Năm 2020, The Economist Intelligence Unit (EIU) đã khảo sát hàng trăm giám đốc chuỗi cung ứng tại nhiều lĩnh vực ở Mỹ và châu Âu, ghi nhận rằng gián đoạn chuỗi cung ứng làm doanh nghiệp mất trung bình 6-10% doanh thu hàng năm. (Dù các số liệu này có thể chịu tác động từ cú sốc của đại dịch Covid-19, nhưng các gánh nặng tài chính lớn đã tồn tại trước khi chuỗi cung ứng toàn cầu rối loạn bởi virus corona.) Doanh nghiệp chủ động nhận diện rủi ro đặc thù trong lĩnh vực của mình và đầu tư vào các chiến lược quản lý rủi ro chuỗi cung ứng sẽ bảo vệ tốt hơn cả thời gian lẫn nguồn vốn của mình.
Dù tổn thất tài chính liên quan đến gián đoạn chuỗi cung ứng là lý do thuyết phục nhất cho SCRM, nhưng nay không còn là lý do duy nhất. Doanh nghiệp gặp sự cố trong chuỗi cung ứng còn đối diện rủi ro nghiêm trọng về danh tiếng. Khi việc giao hàng liên tục gặp trục trặc — bất kể hoàn cảnh hay mức độ trách nhiệm — doanh nghiệp cũng gây tổn hại hình ảnh của mình trong mắt khách hàng. Việc chuỗi cung ứng gặp trục trặc lặp đi lặp lại có thể khiến khách hàng thất vọng và chuyển sang các đối thủ có khả năng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của họ.
Dù tác động tới danh tiếng khó định lượng chính xác hơn việc mất doanh thu trực tiếp do gián đoạn chuỗi cung ứng, hậu quả dài hạn có thể còn nghiêm trọng hơn. Theo bản tổng kết năm 2020 của EIU, "doanh nghiệp có khả năng báo cáo tổn hại danh tiếng thương hiệu do gián đoạn chuỗi cung ứng tương đương với việc gia tăng chi phí vận hành". Nói cách khác, doanh nghiệp bảo vệ chuỗi cung ứng của mình thông qua các chiến lược quản lý rủi ro toàn diện không chỉ bảo vệ sản phẩm mà còn bảo vệ mối quan hệ với khách hàng và vị thế trên thị trường.
Nhận diện các rủi ro tác động đến chuỗi cung ứng
Nếu doanh nghiệp muốn đánh giá rủi ro và áp dụng các chiến lược quản lý rủi ro chuỗi cung ứng phù hợp để giảm thiểu chúng, trước hết cần hiểu rõ bản chất các rủi ro này. Bức tranh rủi ro chuỗi cung ứng hiện nay bao gồm loạt mối đe dọa lâu dài có thể không bao giờ được loại bỏ hoàn toàn cũng như hai thách thức mới nổi minh họa mặt trái của tốc độ phát triển công nghệ trong lĩnh vực logistics.
- Biến động nhu cầu
Sự bất ổn của nhu cầu luôn là nguồn gốc gây khó chịu cho doanh nghiệp và nhà cung cấp. Các biến động bất ngờ về nhu cầu của một sản phẩm có thể khiến chuỗi cung ứng chao đảo khi phải thích nghi. Dù doanh nghiệp có thể phân tích dữ liệu mua hàng qua các năm và cố gắng dự báo sát với nhu cầu tiêu dùng từng giai đoạn, vẫn luôn có vô số yếu tố nằm ngoài phạm vi kiểm soát cũng như ngoài tầm với của dữ liệu trong tay. Bao gồm sự xuất hiện của đối thủ mới, xu hướng người tiêu dùng khó lường và thậm chí những thay đổi về quy định có thể ảnh hưởng đến từng lĩnh vực.
- Hiện tượng thời tiết và thiên tai
Dù nghe có vẻ lạc hậu giữa thời đại AI, phân tích dữ liệu, mô hình dự báo và công nghệ đột phá, các yếu tố tự nhiên vẫn tiếp tục tác động lớn đến chuỗi cung ứng toàn cầu năm 2023. Một ví dụ thường được nhắc đến gần đây là siêu tàu Ever Given, bị mắc kẹt trên kênh đào Suez vào tháng 3/2021 sau khi gió lớn làm tàu quay ngang và khiến mũi và đuôi tàu mắc cạn ở hai đầu kênh. Trong tuần lễ mắc cạn này, Ever Given đã giữ lại lượng hàng hóa trị giá ước tính 9,6 tỷ USD mỗi ngày.
Theo CDP, một tổ chức phi lợi nhuận quốc tế hỗ trợ doanh nghiệp công bố tác động môi trường, chi phí rủi ro môi trường đối với chuỗi cung ứng — bao gồm thời tiết cực đoan — có thể lên tới 120 tỷ USD vào năm 2026. Nói cách khác, doanh nghiệp cần tiếp tục lường trước các rủi ro này. Nhiều dự báo thậm chí cho thấy ảnh hưởng của biến đổi khí hậu sẽ chỉ càng làm tác động tổng thể của các hiện tượng thời tiết và thiên tai lên chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng nghiêm trọng trong tương lai.
- Xung đột địa chính trị
Dù không khó lường như thời tiết cực đoan, căng thẳng, xung đột hay chiến tranh thương mại giữa các quốc gia vẫn có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự liên tục của chuỗi cung ứng. Hệ lụy của chiến tranh Nga-Ukraine là ví dụ rõ nét cho nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong khi truyền thông nhắc nhiều tới cuộc khủng hoảng xuất khẩu ngũ cốc và nông sản của Ukraine — gây ra gián đoạn cho chuỗi cung ứng dựa vào nguồn hàng này — ít ai biết Ukraine còn cung cấp khoảng 50% lượng neon trên thế giới, yếu tố then chốt trong sản xuất bán dẫn.
Cuộc xâm lược Ukraine là bài học điển hình về cách xung đột vũ trang thế kỷ XXI tác động nhiều chiều lên các chuỗi cung ứng toàn cầu hóa cao.
- Đe dọa an ninh mạng
Một trong những thách thức lớn nhất khi quản lý chuỗi cung ứng nhiều tầng là nguy cơ một bên trong chuỗi — từ nhà cung cấp đến các bên cung ứng thượng nguồn — bị tấn công mã độc, lộ dữ liệu hoặc gặp sự cố an ninh mạng khác. Dù nhiều doanh nghiệp lớn có hệ thống an ninh mạng tiên tiến, những doanh nghiệp nhỏ hơn, bao gồm bên thứ ba và nhà cung cấp cấp thấp, có thể không được bảo vệ tốt như vậy.
Hiểu rõ hồ sơ bảo mật của toàn bộ đơn vị trong chuỗi cung ứng của bạn — kể cả các đối tác phụ trợ ở tầng sâu — là yếu tố cốt lõi của quản lý rủi ro chuỗi cung ứng.
- Phụ thuộc vào phần cứng
Đợt thiếu hụt bán dẫn kéo dài, tốn kém và ảnh hưởng toàn diện suốt thời gian đại dịch là ví dụ điển hình cho việc phụ thuộc nhiều vào một số công nghệ nhất định có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng trên diện rộng. Khi doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực đều phụ thuộc vào số ít nhà sản xuất bán dẫn toàn cầu, các sự cố tưởng nhỏ lẻ cũng gây hệ lụy toàn cầu, với mức thiệt hại hàng trăm tỷ USD.
Tác động ngắn hạn là rất nặng nề về mặt kinh tế. Tuy nhiên về dài hạn, cuộc khủng hoảng này đã thúc đẩy nhiều quốc gia phương Tây đầu tư phục hồi ngành bán dẫn nội địa. Bài học rút ra là, dù không thể giảm bớt — chứ chưa nói đến loại bỏ hoàn toàn — nhu cầu về các công nghệ then chốt, việc mở rộng và đa dạng hóa chuỗi cung ứng sẽ hạn chế rủi ro gián đoạn nghiêm trọng.
Các chiến lược quản lý rủi ro chuỗi cung ứng — mô hình PPRR
Doanh nghiệp có thể áp dụng nhiều chiến lược quản lý rủi ro chuỗi cung ứng khác nhau nhằm củng cố năng lực đối phó với gián đoạn — từ kiểm thử áp lực, mô hình hóa chuỗi cung ứng đến đa dạng hóa nguồn cung. Tuy nhiên, mô hình PPRR được coi là hiệu quả và phù hợp nhất với đa số lĩnh vực. Được áp dụng rộng rãi trên toàn cầu, PPRR là bản lộ trình chiến lược toàn diện cho quản lý rủi ro trong chuỗi cung ứng.
- Phòng ngừa: Bao gồm xây dựng và triển khai các biện pháp chủ động phòng tránh gián đoạn có thể phát sinh trong chuỗi cung ứng.
- Sẵn sàng: Các biện pháp phòng ngừa không bao giờ tuyệt đối. Với doanh nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng lớn và phức tạp, việc một số rủi ro trở thành hiện thực là điều khó tránh khỏi. Doanh nghiệp cần có kế hoạch dự phòng rõ ràng, chi tiết, quy định mạch lạc chuỗi chỉ huy và các quy trình ứng phó khẩn cấp.
- Đáp ứng: Khi có sự cố xảy ra, doanh nghiệp phải chủ động triển khai các kế hoạch dự phòng đã thiết lập trước một cách hiệu quả, kịp thời. Đây có thể là yếu tố quan trọng nhất trong mô hình PPRR, vì cách doanh nghiệp ứng phó giữa khủng hoảng chuỗi cung ứng thường quyết định mức đổ vỡ tài chính và uy tín phải gánh chịu.
- Phục hồi: Đây là giai đoạn sau khủng hoảng, mục tiêu là khôi phục khả năng vận hành như bình thường trong thời gian sớm nhất và giảm thiểu tác động còn lại.
Công nghệ SCRM
Đánh giá và giảm thiểu rủi ro trong chuỗi cung ứng đòi hỏi doanh nghiệp phải có khả năng hiển thị sâu rộng, dữ liệu toàn diện và cập nhật cũng như năng lực phân tích vật liệu, linh kiện đến từng chi tiết. Các khả năng này chỉ có được khi ứng dụng công nghệ chuỗi cung ứng tiên tiến, bao gồm phần mềm SCRM, nền tảng phân tích rủi ro và giải pháp tuân thủ. Ở mức tối ưu, các sản phẩm này đóng vai trò trung tâm tập hợp toàn bộ dữ liệu và thông tin cần thiết về nhà cung cấp, linh kiện và nhà sản xuất phụ trợ.
Nếu thông tin là biện pháp đối phó mạnh mẽ nhất với rủi ro chuỗi cung ứng, thì phần mềm SCRM cũng xứng đáng là vũ khí hiệu quả nhất — đồng thời vừa là phòng thủ vừa là chủ động ứng phó trước mọi nguy cơ gián đoạn có thể phát sinh, dù doanh nghiệp cẩn trọng đến mức nào.
