:quality(85))
Điểm nổi bật của bài viết:
- Để tổng hợp danh sách các rủi ro “tàn phá nhất” trong lĩnh vực này ở thời điểm hiện tại, chúng tôi sử dụng công thức được ưa chuộng trong ma trận rủi ro truyền thống: xác suất cộng với mức độ nghiêm trọng. Nói cách khác, các mối đe dọa nằm trong danh sách này hoặc có xác suất cao tác động đến các nhà sản xuất điện tử, hoặc có khả năng gây ra hậu quả nghiêm trọng nếu chúng xảy ra, hoặc cả hai.
- Tình trạng khan hiếm chip nhớ cùng mức giá cao kỷ lục do nguồn cung hạn chế đang được xem là rủi ro lớn nhất mà các doanh nghiệp hoạt động trong chuỗi cung ứng điện tử phải đối mặt hiện nay.
- Dù các khoáng sản thiết yếu không bị thiếu hụt nghiêm trọng như những gì đang diễn ra với thị trường chip nhớ, nguồn cung hạn chế của một số khoáng sản cụ thể vẫn gây ra những tác động đáng kể. Điều này đặc biệt đúng với nhóm nguyên tố đất hiếm (REEs), bao gồm 17 khoáng sản quan trọng như scandium, yttrium và dysprosium — là các vật liệu thiết yếu trong công thức sản xuất của các ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và sản xuất bán dẫn.
Năm vừa qua là một năm nhiều biến động đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính quyền Trump đã triển khai một loạt chế độ áp thuế sâu rộng, ảnh hưởng đến hầu hết các quốc gia, Trung Quốc tiếp tục củng cố quyền kiểm soát đối với khoáng sản thiết yếu và nguyên tố đất hiếm, trong khi Mỹ tái áp dụng các chính sách công nghiệp chưa từng xuất hiện nhiều thập kỷ qua. Khi bước sang quý II/2026 và các giai đoạn tiếp theo, rõ ràng bức tranh biến động của chuỗi cung ứng đang bắt đầu thay đổi. Dù thuế quan và các biện pháp hạn chế thương mại khác vẫn tác động mạnh đến các nhà nhập khẩu và sản xuất, nhiều mối đe dọa mới cũng đang dần xuất hiện.
Thực trạng này đặc biệt đúng trong lĩnh vực sản xuất điện tử, nơi chuỗi cung ứng toàn cầu bị tác động bởi mọi yếu tố từ căng thẳng địa chính trị, hạn chế thương mại đến biến động nguồn cung. Để tổng hợp danh sách các rủi ro “tàn phá nhất” trong lĩnh vực này ở thời điểm hiện tại, chúng tôi sử dụng công thức quen thuộc của ma trận rủi ro: xác suất cộng với mức độ nghiêm trọng. Nói cách khác, các mối đe dọa nằm trong danh sách này hoặc có xác suất cao tác động đến các nhà sản xuất điện tử, hoặc có khả năng gây ra hậu quả nghiêm trọng nếu xảy ra, hoặc cả hai.
Đây là những nguy cơ mà doanh nghiệp sản xuất ô tô, sản xuất bán dẫn, hãng điện thoại thông minh và các doanh nghiệp khác tìm nguồn cung ứng trong chuỗi cung ứng điện tử cần đặc biệt quan tâm lúc này.
Khủng hoảng khan hiếm chip nhớ
Ở thời điểm này, bất kỳ ai có liên quan đến linh kiện điện tử hoặc chuỗi cung ứng công nghệ cao đều đã biết về tình trạng khan hiếm chip nhớ. Câu chuyện đến giờ đã khá quen thuộc: khi các công ty AI xuất hiện trong vài năm gần đây, họ bắt đầu thúc đẩy nhu cầu khổng lồ đối với DRAM, NAND và bộ nhớ băng thông cao (HBM) — một loại RAM động chuyên dụng hỗ trợ tốc độ truyền dữ liệu cao giúp các mô hình AI xử lý các tập dữ liệu khổng lồ. Lâu dần, các doanh nghiệp mới đầy “khát khao” trong lĩnh vực bán dẫn đã thúc đẩy các nhà sản xuất bộ nhớ như Micron, Samsung và SK Hynix chuyển nhiều hơn năng lực sản xuất sang HBM.
Đến giữa năm 2025, các quyết định sản xuất này bắt đầu làm mất cân đối cung cầu đối với các dòng bộ nhớ truyền thống. Dù nhu cầu với DRAM và NAND vẫn rất mạnh, nguồn cung lại ngày càng siết chặt do các nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu thế giới ưu tiên cho HBM. Hệ quả là giá bắt đầu tăng đều đặn. Quý IV/2025, một số ước tính cho rằng giá chip nhớ đã tăng mạnh tới 30%.
Tiếc rằng, đó mới chỉ là khởi đầu. Các đợt tăng giá kịch trần nhiều khả năng sẽ xuất hiện trong năm 2026: các hãng nghiên cứu thị trường như Counterpoint đã dự báo mức nhảy vọt giá tới 90% ngay trong quý I/2026 so với quý cuối 2025. DRAM, NAND và HBM đều đạt — và sau đó nhanh chóng vượt qua — các mức giá cao nhất mọi thời đại.
Tình trạng khan hiếm chip nhớ cùng mức giá cao kỷ lục do nguồn cung hạn chế đang được xem là rủi ro lớn nhất mà các doanh nghiệp hoạt động trong chuỗi cung ứng điện tử phải đối mặt hiện nay. Dù các nhà sản xuất áp dụng nhiều chiến lược để kiểm soát áp lực chi phí chưa từng có này, một số biện pháp nổi bật gồm:
- Giảm dung lượng bộ nhớ trong các sản phẩm điện tử tiêu dùng
- Tăng giá bán
- Ưu tiên cho các sản phẩm phân khúc cao cấp, nơi giá tăng khó bị nhận thấy
- Cắt giảm sản xuất
Xung đột Iran và eo biển Hormuz
Ngay sau khi Mỹ và Israel phát động tấn công liên quân vào Iran vào rạng sáng 28/02, quốc gia bị bao vây này tăng cường kiểm soát eo biển Hormuz — tuyến hàng hải trọng yếu nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập. Thứ Hai, ngày 02/03, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố đóng cửa eo biển và mọi tàu cố gắng di chuyển qua sẽ là mục tiêu của quân đội quốc gia này. Ngành công nghiệp toàn cầu phản ứng rất nhanh: đến thứ Tư, ngày 04/03, lưu lượng qua eo biển Hormuz đã giảm khoảng 90%, ảnh vệ tinh cho thấy nhiều tàu chở dầu dồn ứ ở hai phía tuyến hàng hải hẹp này.
Eo biển Hormuz là tuyến đường sống còn với ngành năng lượng toàn cầu: năm 2025, khoảng 13 triệu thùng dầu/ngày đã đi qua khu vực này, tương đương gần một phần ba tổng lượng dầu thô vận chuyển đường biển. Do đó, bất kỳ việc đóng cửa kéo dài nào cũng có thể gây chấn động toàn bộ ngành năng lượng, làm giá dầu tăng vọt. Dù tác động tới các ngành khác không trực tiếp bằng, các nhà sản xuất bán dẫn và nhiều ngành dùng nhiều năng lượng khác đều phụ thuộc lớn vào lượng dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông.
Bên cạnh đó, việc phong tỏa kéo dài còn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến ngành sản xuất ô tô, vốn dùng dầu thô làm nguyên liệu sản xuất cao su tổng hợp và phụ tùng nhựa. Giá dầu duy trì ở mức cao có thể làm tăng chi phí nguyên liệu cho các nhà sản xuất ô tô lên tới 25%. Ngoài ra, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đã gia tăng thị phần tại Iran, Ả Rập Saudi và Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE); việc đóng cửa eo biển có thể buộc họ phải chuyển hướng vận chuyển qua mũi Hảo Vọng, đẩy chi phí tăng và thời gian giao hàng kéo dài.
Lưu ý rằng chúng ta vẫn đang ở những giai đoạn đầu của cuộc phong tỏa hàng hải này. Nếu nó kéo dài, rất có thể còn nhiều nhà sản xuất, doanh nghiệp nguyên liệu thô và các doanh nghiệp khác nữa sẽ sớm chịu tác động.
Dễ tổn thương từ khoáng sản thiết yếu
Dù các khoáng sản thiết yếu không bị thiếu hụt nghiêm trọng như những gì đang diễn ra với thị trường chip nhớ, nguồn cung hạn chế của một số khoáng sản cụ thể vẫn còn gây ảnh hưởng đáng kể. Mặc dù Tổng thống Mỹ Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã gặp mặt tháng 10/2025 và đạt được một số tiến triển ngoại giao ở mức khiêm tốn, các doanh nghiệp Mỹ vẫn còn vật lộn để tìm nguồn cung ứng khoáng sản thiết yếu từ Trung Quốc.
Điều này đặc biệt đúng với nhóm nguyên tố đất hiếm (REEs), gồm 17 khoáng sản như scandium, yttrium và dysprosium — là các vật liệu quan trọng trong công thức sản xuất các sản phẩm của ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và sản xuất bán dẫn. Những nguyên tố này ngày càng hiếm đến mức một số nhà cung cấp cấp một và cấp dưới buộc phải từ chối đơn hàng của đối tác nhỏ hơn để dành ưu tiên cho các khách hàng lớn trong ngành hàng không/điện tử và bán dẫn.
Việc nguồn cung các vật liệu thô thiết yếu này cạn kiệt được cho là xuất phát từ các biện pháp hạn chế xuất khẩu mà Trung Quốc áp dụng từ tháng 4/2025. Dù Trung Quốc tuyên bố sẽ tạm ngừng các biện pháp này sau khi đạt đồng thuận với Mỹ vào tháng 10, thực tế số liệu cho thấy lượng nguyên tố đất hiếm xuất khẩu sang Mỹ hiện giảm mạnh đáng kể. Trong tám tháng trước khi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu được Trung Quốc ban hành tháng 4, nước này đã xuất khẩu hơn 330 tấn sản phẩm yttrium sang Mỹ. Trong tám tháng sau đó, con số này chỉ còn 17 tấn — giảm xấp xỉ 95%.
Dù nguồn cung bị bóp nghẹt này chưa gây xáo trộn lớn trên các ngành sản xuất kể trên, các nhà cung cấp đang chịu áp lực ngày càng lớn để ra quyết định chiến lược dựa vào nguồn cung hạn chế của mình.
Dù nguồn cung bị bóp nghẹt này chưa gây xáo trộn lớn trên các ngành sản xuất kể trên, các nhà cung cấp đang chịu áp lực ngày càng lớn để ra quyết định chiến lược dựa trên nguồn cung hạn chế.
Biến động thuế quan
Có thể ngạc nhiên khi đây không phải là rủi ro số một đối với các doanh nghiệp hoạt động trong chuỗi cung ứng điện tử. Thực tế, tùy vào những diễn biến trong vài tháng tới, thuế quan hoàn toàn có thể trở thành nguy cơ lớn nhất trên toàn cầu cho ngành sản xuất. Tính đến tháng 3/2026, Tòa án Tối cao Mỹ đã hủy bỏ chế độ thuế rộng khắp mà ông Trump áp dụng theo Đạo luật Quyền Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), bao gồm cả “thuế đối ứng” theo từng quốc gia gây xôn xao dư luận trong năm 2025.
Vậy điều này có ý nghĩa gì với các nhà nhập khẩu Mỹ? Đáp lại phán quyết của Tòa án Tối cao, ông Trump đã nhanh chóng viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại để triển khai mức thuế toàn cầu 10%. Ngay sau đó, ông tuyên bố sẽ tăng mức này lên 15%. Dù việc tăng thuế chưa có hiệu lực ngay, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent mới cho biết Nhà Trắng hy vọng mức thuế mới sẽ được áp dụng trong tuần đầu tiên của tháng 3.
Đối với các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) và doanh nghiệp Mỹ có nguồn cung ứng trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, rủi ro lớn nhất đi kèm với chính sách thuế quan của Tổng thống Trump chính là sự bất định. Dù Tòa án Tối cao tạm thời chặn các thuế đối ứng, các quan chức chính quyền vẫn rất tự tin rằng họ sẽ tìm ra cách phục hồi các mức thuế nhập khẩu này trong thời gian tới. Ngay sau khi phán quyết tòa án được công bố, chính ông Bessent cũng tuyên bố tự tin rằng các mức thuế sẽ “quay lại mức cũ trong vòng năm tháng tới.”
Tất cả điều này tạo nên một mê trận chiến lược cho doanh nghiệp, khi họ phải đưa ra các quyết định tìm nguồn cung ứng quan trọng với mức độ thiếu hụt khả năng hiển thị nghiêm trọng cho cả tương lai gần và trung hạn.
Đối với các OEM và doanh nghiệp Mỹ có nguồn cung ứng trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, rủi ro lớn nhất đi kèm với chính sách thuế quan của Tổng thống Trump chính là sự bất định.
Vận hành chuỗi cung ứng trước rủi ro lớn với dữ liệu và chuyên môn
Giữa tình trạng khan hiếm chip nhớ trầm trọng, các nguy cơ treo lơ lửng với nguồn cung khoáng sản thiết yếu và môi trường thương mại biến động khó lường, các doanh nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng điện tử có thể đang gặp khó khăn trong việc tìm ra trạng thái cân bằng mới. Tuy nhiên, thay vì chờ đợi hy vọng một sự ổn định hoặc bình thường mới khó xảy ra, các OEM và doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận quản lý các chuỗi cung ứng thay đổi nhanh.
Nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng Z2Data giúp doanh nghiệp xác định, đánh giá và giảm thiểu mọi loại rủi ro chuỗi cung ứng. Risk Hub của Z2Data cung cấp đánh giá rủi ro chi tiết cho nhà cung cấp, nhà máy và linh kiện, đồng thời hỗ trợ nhiều bộ khung đánh giá rủi ro khác nhau. Phần mềm SCRM mang đến khả năng đánh giá rủi ro cả theo chuẩn và tùy chỉnh, giúp người dùng tiếp cận ngay điểm số rủi ro của hơn 700.000 nhà cung cấp cùng 150.000 địa điểm trên toàn thế giới. Với Z2Data và Risk Hub, doanh nghiệp có thể:
- Xác thực nhà cung cấp tiềm năng và hiện tại: Z2Data là nguồn tham khảo ưu tiên cho các doanh nghiệp muốn đánh giá nhà cung cấp mới, cũng như rà soát đối tác hợp tác lâu năm. Đánh giá rủi ro gồm bảng điểm riêng cho trừng phạt, rủi ro địa chính trị, ESG, tài chính và minh bạch dữ liệu. Người dùng có thể tìm hiểu chuyên sâu từng danh mục rủi ro để hiểu toàn diện các biến số liên quan.
- Hiển thị rủi ro từ nhà sản xuất sub-tier: Các nhà cung cấp cấp 2, cấp 3 vốn thiếu minh bạch trầm trọng — là rào cản lớn với các doanh nghiệp muốn tăng cường khả năng hiển thị và hiểu rõ rủi ro chuỗi cung ứng. Risk Hub của Z2Data giúp soi sáng các nhà cung cấp sub-tier, tăng khả năng nhìn nhận nguy cơ mà các thực thể ẩn sâu này có thể tiềm ẩn.
- Tập trung toàn bộ dữ liệu rủi ro: Khi dữ liệu ngày càng phân tán trên các tệp, bảng tính và hệ thống riêng biệt, Z2Data hợp nhất mọi thông tin và dữ liệu phân tích rủi ro về một nền tảng trực quan duy nhất. Với Risk Hub của Z2Data, các bộ phận kỹ thuật, thu mua và tìm nguồn cung chiến lược đều dựa trên cùng một nguồn dữ liệu chuẩn xác, tăng hiệu quả trao đổi, xây dựng chiến lược và triển khai biện pháp giảm thiểu.
Để tìm hiểu thêm về Z2Data và cách nền tảng giúp doanh nghiệp xác định, đánh giá và chủ động kiểm soát các rủi ro chuỗi cung ứng đặc thù, hãy dùng thử miễn phí cùng chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.
