Tầm quan trọng của việc giải quyết vấn đề buôn người và lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng điện tử

Lao động cưỡng bức là một vấn đề nghiêm trọng và phổ biến về quyền con người, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), khu vực châu Á - Thái Bình Dương có số lượng người lao động cưỡng bức cao nhất, tiếp theo là châu Phi và các quốc gia Ả Rập, với tổng cộng 28 triệu người làm lao động nô lệ trong năm 2021. 

Vấn đề này đặc biệt phổ biến trong ngành công nghệ toàn cầu, nơi sản phẩm thường được sản xuất thông qua các chuỗi cung ứng phức tạp và phân mảnh, liên quan đến nhiều nhà cung cấp và nhà thầu phụ. Lao động cưỡng bức có thể xảy ra ở nhiều giai đoạn khác nhau trong chuỗi cung ứng bán dẫn, bao gồm sản xuất nguyên liệu thô như tấm silicon, cũng như lắp ráp và kiểm tra sản phẩm hoàn thiện. Trong một số trường hợp, lao động di cư có thể bị tuyển dụng dưới các thông tin sai lệch và bị ép làm việc trong điều kiện nguy hiểm, với mức lương thấp hoặc không được trả lương.

Đã có nhiều báo cáo về lao động cưỡng bức trong ngành công nghệ, đặc biệt là ở các quốc gia như Trung Quốc, nơi luật lao động yếu và việc thực thi thường lỏng lẻo. Do đó, người lao động có thể bị bóc lột thông qua việc làm quá giờ, lương thấp, điều kiện làm việc nguy hiểm và các hình thức ép buộc khác, cũng như không thể rời bỏ công việc vì bị đe dọa, bạo lực hoặc các biện pháp cưỡng chế khác.

Ngoài ra còn có các báo cáo về lao động cưỡng bức trong việc khai thác và sản xuất nguyên liệu thô như cobalt, mica, thiếc và các khoáng sản khác. Trẻ em thường bị ép làm việc trong thời gian dài trong điều kiện nguy hiểm, không đảm bảo sức khỏe và có thể bị lạm dụng thể chất và tinh thần. 

Ngành điện tử sử dụng rất nhiều loại nguyên liệu thô, trong đó nhiều nguyên liệu được lấy từ những quốc gia có nguy cơ lao động cưỡng bức cao. Ví dụ, cobalt là nguyên liệu thiết yếu cho pin lithium-ion được sử dụng trong điện thoại thông minh, máy tính xách tay và các thiết bị điện tử khác. Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) sản xuất hơn một nửa lượng cobalt toàn cầu, và đã có những báo cáo về lao động cưỡng bức, lao động trẻ em tại các mỏ cobalt này.

Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và các quốc gia lân cận ở Trung Phi cũng liên quan đến khai thác khoáng sản xung đột, được sử dụng trong nhiều sản phẩm bao gồm điện tử tiêu dùng, trang sức và linh kiện ô tô. Khoáng sản xung đột là những khoáng sản được khai thác ở các khu vực có xung đột vũ trang, thường do lao động cưỡng bức hoặc bị ép buộc, và được bán để tài trợ cho các nhóm vũ trang hoặc góp phần vào vi phạm quyền con người. Các khoáng sản xung đột thường được nhắc đến bao gồm thiếc, tantali, wolfram và vàng (thường gọi là khoáng sản "3TG"). Hoạt động khai thác và buôn bán khoáng sản xung đột có liên quan đến các vi phạm quyền con người, bao gồm lao động cưỡng bức, lao động trẻ em và bạo lực đối với người lao động, cộng đồng địa phương. 

Một số nguyên liệu thô khác liên quan đến các thực tiễn này bao gồm:

• Cobalt: Như đã đề cập, cobalt là nguyên liệu thiết yếu sử dụng cho pin của thiết bị điện tử. Đã có báo cáo về lao động trẻ em và các hành vi lạm dụng lao động khác tại các mỏ cobalt ở Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC), một nguồn cung cấp lớn cho ngành công nghiệp điện tử.

• Coltan: Coltan, hay columbite-tantalite, được sử dụng trong sản xuất tụ điện, dùng trong các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh và máy tính xách tay. Phần lớn coltan được khai thác tại DRC, nơi đã ghi nhận các báo cáo về lao động cưỡng bức, lao động trẻ em và các vi phạm quyền con người khác. 

• Vàng: Vàng được sử dụng để sản xuất linh kiện điện tử, mạ điện và dây liên kết, thường được khai thác tại những nước có nguy cơ cao về lao động cưỡng bức và các vi phạm quyền con người như Burkina Faso, Mali và DRC. 

• Mica: Mica là khoáng sản dùng cho các sản phẩm điện tử như tụ điện và chất cách điện. Nguồn mica chủ yếu đến từ các mỏ ở Ấn Độ, nơi đã có báo cáo về lao động trẻ em và điều kiện lao động không an toàn.

• Thiếc: Thiếc được sử dụng trong sản xuất vật hàn để kết nối các linh kiện điện tử trong thiết bị điện tử. Thiếc được khai thác tại nhiều quốc gia bao gồm Indonesia, Malaysia và Bolivia. Cũng đã ghi nhận các trường hợp lao động cưỡng bức và lạm dụng lao động trong ngành khai thác thiếc ở các nước này.

• Wolfram: Wolfram phục vụ sản xuất linh kiện điện tử như bóng đèn, transistor. Khai thác wolfram có liên quan đến lao động cưỡng bức và vi phạm quyền con người tại DRC và Myanmar.

Bên cạnh nguyên liệu thô sử dụng cho các sản phẩm điện tử, vẫn tồn tại các rủi ro về lạm dụng lao động trong quá trình sản xuất linh kiện điện tử và sản phẩm hoàn thiện. Ví dụ, đã có báo cáo về các trường hợp lạm dụng lao động tại nhà máy sản xuất điện tử ở Trung Quốc, bao gồm làm việc quá giờ, lương thấp và điều kiện lao động tồi tệ.

Để giải quyết các vấn đề này, các chính phủ và tổ chức quốc tế đã ban hành các quy định, hướng dẫn dành cho doanh nghiệp hoạt động trong ngành điện tử. Một số quy định gồm:

• Đạo luật phòng chống lao động cưỡng bức của người Duy Ngô Nhĩ tại Hoa Kỳ (UFLPA): UFLPA yêu cầu doanh nghiệp công khai các biện pháp đã thực hiện nhằm ngăn chặn lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng cũng như cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

• Đạo luật thẩm định trách nhiệm chuỗi cung ứng của Đức (SCDDA): SCDDA quy định doanh nghiệp phải thực hiện các biện pháp khắc phục nếu gây ra hoặc có liên quan đến tác động tiêu cực về môi trường hoặc quyền con người trong hoạt động và chuỗi cung ứng của mình. 

• Đạo luật chống nô lệ hiện đại của Vương quốc Anh: Chính phủ Anh đã ban hành Đạo luật chống nô lệ hiện đại năm 2015, yêu cầu các doanh nghiệp có doanh thu hơn 36 triệu bảng phải công bố báo cáo hàng năm nêu bật các biện pháp đã thực hiện để ngăn chặn tình trạng nô lệ hiện đại trong hoạt động và chuỗi cung ứng.

• Đạo luật minh bạch chuỗi cung ứng California: Đạo luật này, được ban hành năm 2012, yêu cầu các doanh nghiệp có doanh thu hàng năm hơn 100 triệu USD và kinh doanh tại California phải công khai nỗ lực xóa bỏ nô lệ và buôn bán người khỏi chuỗi cung ứng của mình.

• Chỉ thị báo cáo phi tài chính của EU: Chỉ thị này yêu cầu một số doanh nghiệp phải công khai các chính sách, rủi ro và kết quả liên quan đến vấn đề xã hội, môi trường và quyền con người, bao gồm cả lao động cưỡng bức.

• Đạo luật chống nô lệ hiện đại của Úc: Chính phủ Úc đã ban hành Đạo luật chống nô lệ hiện đại năm 2018, yêu cầu các doanh nghiệp có doanh thu hàng năm hơn 100 triệu USD phải báo cáo về các nỗ lực nhận diện và xử lý rủi ro nô lệ hiện đại trong hoạt động và chuỗi cung ứng.

Các quy định này nhằm tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình trong chuỗi cung ứng cũng như khuyến khích doanh nghiệp chủ động giải quyết vấn đề lao động cưỡng bức. Doanh nghiệp không tuân thủ có thể đối mặt với các hình phạt hoặc các hành động pháp lý, dẫn đến hậu quả tài chính và uy tín đáng kể.

Ngoài ra, đã có nhiều nỗ lực từ phía chính phủ, tổ chức xã hội và khu vực tư nhân nhằm xử lý vấn đề khoáng sản xung đột. Ví dụ, Đạo luật Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection tại Hoa Kỳ yêu cầu doanh nghiệp công khai việc sử dụng khoáng sản xung đột trong sản phẩm và chuỗi cung ứng, cũng như báo cáo các biện pháp bảo đảm nguồn gốc khoáng sản có trách nhiệm. Những sáng kiến khác như Responsible Minerals Initiative cung cấp công cụ và nguồn lực giúp doanh nghiệp truy xuất nguồn gốc khoáng sản trong chuỗi cung ứng, đảm bảo không tiếp tay cho vi phạm quyền con người hay xung đột. 

Ngoài ra, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã xây dựng hướng dẫn về chuỗi cung ứng khoáng sản có trách nhiệm, bao gồm quy trình thẩm định nhằm rà soát và xử lý rủi ro liên quan đến lao động cưỡng bức, vi phạm quyền con người trong khai thác và sản xuất nguyên liệu thô. Electronic Industry Citizenship Coalition (EICC) cũng ban hành bộ quy tắc ứng xử cho các thành viên gồm các yêu cầu về tìm nguồn cung ứng nguyên liệu có trách nhiệm, thực tiễn lao động công bằng, tôn trọng quyền con người trong chuỗi cung ứng.

Để tuân thủ các quy định và hướng dẫn toàn cầu, doanh nghiệp ngành điện tử đã bắt đầu xây dựng chính sách khắc phục, thực hiện kiểm toán nhà cung cấp và phối hợp với các bên liên quan nhằm thúc đẩy minh bạch, trách nhiệm giải trình trong chuỗi cung ứng. Một số doanh nghiệp cũng đã thực hiện các biện pháp nâng cao điều kiện làm việc tại nhà máy, tăng lương, cải thiện an toàn lao động. Tuy nhiên, vẫn cần nhiều nỗ lực hơn nữa để loại bỏ hoàn toàn lao động cưỡng bức, lao động trẻ em và các hành vi vi phạm quyền con người khỏi chuỗi cung ứng ngành điện tử.

Ngành công nghiệp điện tử rất phức tạp, với chuỗi cung ứng toàn cầu khó theo dõi. Nhiều sản phẩm điện tử bao gồm hàng chục hoặc hàng trăm linh kiện, mỗi linh kiện có thể được mua từ nhiều nhà cung cấp ở các quốc gia khác nhau. Độ phức tạp này khiến doanh nghiệp gặp nhiều trở ngại trong việc nhận diện và phòng tránh rủi ro lao động cưỡng bức, lạm dụng lao động trong chuỗi cung ứng. Ngoài nguyên liệu thô dùng cho sản phẩm điện tử, còn có rủi ro lao động cưỡng bức và lạm dụng lao động trong sản xuất linh kiện và sản phẩm hoàn chỉnh. 

Doanh nghiệp ngành điện tử cần chủ động giải quyết các vấn đề về chống nô lệ, lao động trẻ em và quyền con người trong chuỗi cung ứng của mình. Điều này bao gồm việc triển khai các quy trình thẩm định mạnh mẽ, sử dụng các công cụ nhằm tăng khả năng hiển thị, phối hợp cùng các bên liên quan để thúc đẩy minh bạch và trách nhiệm giải trình trong chuỗi cung ứng.