Askıya Alınan BIS %50 Kuralı, Nexperia Çip Krizini Nasıl Karmaşıklaştırıyor

Makalenin Öne Çıkan Noktaları:

• ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında 30 Ekim’de gerçekleşen son görüşme, Nexperia destanında yeni bir bölüm başlatırken, ABD BIS’in Affiliates Rule (Bağlı Şirketler Kuralı) uygulamasını tam bir yıl erteleyeceğini açıkladı. 
• Ticaret görüşmelerinden hemen sonra, Çin hükümeti Nexperia müşterilerinden muafiyet taleplerini kabul etmeye başladı ve müşterilere çip üreticisinden yeniden tedarik sağlama imkânı tanıdı. Çin Ticaret Bakanlığı (MOFCOM), 4 Ekim’de açıklanan ihracat kısıtlamalarından etkilenen başlıca otomotiv üreticileri için potansiyel muafiyetleri değerlendirmeye odaklanıyor.
• Ancak olaylar karmaşıklaşmaya devam ediyor; Reuters’ın elde ettiği 29 Ekim tarihli bir mektuba göre, Nexperia'nın Hollanda’daki merkezi Çin’deki tesislerine gofret tedarikini durdurdu. Nexperia geçici CEO’su Stefan Tilger tarafından imzalanan mektupta, bu kararın "yerel yönetimin yakın zamanda kararlaştırılmış sözleşmeye bağlı ödeme şartlarına uymama başarısızlığının doğrudan bir sonucu" olduğu belirtildi. 

Ekim ayının büyük bölümünde, ABD, Avrupa ve Asya’daki başlıca otomobil üreticileri, sahiplik mücadelesine sahne olan Hollandalı yarı iletken üreticisi Nexperia’nın karşı karşıya kaldığı benzeri görülmemiş duruma hızla yanıt vermeye çalıştı. ABD’nin Eylül sonunda Bureau of Industry and Security (Sanayi ve Güvenlik Bürosu) Entity List’ine (Varlık Listesi) “Affiliates Rule” kuralını uygulayacağını açıklamasıyla başlayan dizi ticaret önlemlerinin ardından, Çin, 4 Ekim’de ülkede faaliyet gösteren Nexperia fabrikalarına ihracat kısıtlamaları uyguladı. Nexperia, dünyanın önde gelen otomotiv üreticileri için kilit bir çip tedarikçisi olduğundan, bu kısıtlamalar küresel tedarik zincirlerinde panik yarattı. 

Ancak 2025’te ticaret diplomasisinde her şey hızla değişiyor ve ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in 30 Ekim’deki buluşması bu uluslararası kurumsal destanda yeni bir bölüm başlattı. İki lider arasındaki ticaret müzakerelerinin ardından, ABD, BIS’in Affiliates Rule uygulamasını bir yıl erteleyeceğini açıkladı. Affiliates Rule — yani en az %50’si BIS Entity List’teki kuruluşlara ait şirketlere ihracat kısıtlaması getiren kural — bu çok katmanlı krizi tetikleyen başlıca faktör olduğundan, askıya alınması yaklaşan tedarik zinciri darboğazının ve yüksek teknoloji üreticilerinin karşı karşıya kaldığı zorlukların kompozisyonunu neredeyse kesin şekilde değiştirecek. 

Peki bu yeni gelişme otomotiv üreticilerini tam olarak nasıl etkiliyor ve yaklaşmakta olan tedarik zinciri krizinin sonuna mı gelindi?

Peki bu yeni gelişme otomotiv üreticilerini tam olarak nasıl etkiliyor ve yaklaşmakta olan tedarik zinciri krizinin sonuna mı gelindi?

Nexperia Krizi 

Mevcut Nexperia anlaşmazlığı, ABD Bureau of Industry and Security (Sanayi ve Güvenlik Bürosu) Affiliates Rule uygulamasını hayata geçirme planlarını duyurmasıyla başladı. Yeni BIS kuralına göre, bir şirketin en az %50’si BIS Entity List veya Military End-User List (Askeri Nihai Kullanıcı Listesi) dahilinde olan bir şirket veya başka bir kuruluşa aitse, ana şirketle aynı Varlık Listesi/Askeri Nihai Kullanıcı Listesi ihracat kısıtlamalarına tabi olur. Nexperia, 2019’da Çinli telekomünikasyon şirketi Wingtech Technology tarafından satın alındığı ve Wingtech Technology 2024’te BIS Entity List’e eklendiği için, yeni Affiliates Rule, Danimarkalı çip üreticisine aynı ihracat kısıtlamalarını uygulayacaktı. 

BIS duyurusu, Ekim ayı boyunca alışılmadık ancak son derece öğretici bir kurumsal sahiplik çekişmesine neden oldu ve bir dizi olayı tetikledi. ABD, Çin ve Hollanda’yı kapsayan Nexperia krizi, çağımıza özgü bir hikaye olup, ticaret çatışmaları, jeopolitik odaklı çip üretimi, en son teknolojiye erişim ve stratejik öneme sahip bir işletmenin kamulaştırılması gibi temaları barındırıyor. 

Nexperia Sahiplik Anlaşmazlığı Zaman Çizelgesi

• 29 Eylül: BIS “Affiliates Rule” uygulamasını duyurur. BIS’e göre ajansın yeni kuralı altında, “Varlık Listesi veya Askeri Nihai Kullanıcı (MEU) Listesi’ndeki kuruluşlara en az %50 oranında ait olan her kuruluş otomatik olarak Varlık Listesi/MEU Listesi kısıtlamalarına tabi olacak. Ayrıca, bir Varlık Listesi/MEU Listesi şirketinin önemli oranda azınlık sahipliği, ihracatçılar için ek bir inceleme gerektiren bir kırmızı bayraktır.” Nexperia, Çin’in Wingtech Technology şirketinin bir iştiraki olarak Varlık Listesi ve MEU ihracat kısıtlamalarına tabi olur. 
• 30 Eylül: Hollanda hükümeti, merkezi hâlâ Hollanda’da bulunan Nexperia üzerinde kontrol sağlamak amacıyla Goods Availability Act’i devreye sokar. Özenli şekilde hazırlanmış bir basın açıklamasında, hükümet bu hamleyi, “Nexperia içinde son dönemde yaşanan ve ciddi yönetişim eksikliğinin ve eylemlerin keskin ve güncel sinyallerine” atfederek, “Hollanda ve Avrupa’da kritik teknolojik bilgi ve yeteneklerin devamlılığı ve korunması için büyük bir tehdit” olduğunu belirtir. ABD ve Nexperia arasındaki fikri mülkiyet ve teknoloji transferlerine etkileri göz önünde bulundurulduğunda, Hollanda’nın bu eylemleri Nexperia’yı BIS kapsamı ve yeni Affiliates Rule’dan çıkarmaya dönük bir girişim gibi görünmektedir. 
• 4 Ekim: Çin Ticaret Bakanlığı, Nexperia’ya ihracat kontrolü uygular, Çin’deki birimleri ve alt yüklenicilerinin, Çin’de üretilen nihai komponent ve alt montajlarını başka ülkelere göndermesini yasaklar. İki hafta sonra şirketin Çinli yöneticileri çalışanlara “dış müdahalelere itibar etmeyin” diyen bir mektup gönderir.
• 30 Ekim: ABD Başkanı Trump ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Güney Kore’de bir ticaret anlaşmasına varır. Yeni şartlara göre, ABD BIS’in Affiliates Rule uygulamasını bir yıl ertelemeyi kabul eder. Affiliates Rule askıya alınınca, Nexperia artık Varlık Listesi kısıtlamalarına tabi değildir. Ek olarak Çin, Nexperia’nın Çin’deki tesislerinden ticaretin devam etmesini temin etmek için “uygun önlemler” alma sözü verir ve kritik eski teknoloji çiplerin dünya çapında yeniden dağıtımına olanak tanır.
• 1 Kasım: Çin hükümeti, Nexperia müşterilerinden gelen ve çip üreticisinden tekrar tedarike olanak sağlayacak muafiyet başvurularını kabul etmeye başlar. South China Morning Post'a göre, Çin Ticaret Bakanlığı (MOFCOM), 4 Ekim’de ilan edilen ihracat kısıtlamalarından etkilenen başlıca otomotiv üreticileri için potansiyel muafiyetleri değerlendirmeye odaklanmıştır.

Küresel Otomotiv Tedarik Zincirinin Durumu

Nexperia kriziyle ilgili açıklamamızda da belirttiğimiz üzere, Hollandalı çip üreticisi küresel otomotiv tedarik zincirinde olağanüstü bir role sahiptir. Özellikle transistör ve diyot gibi otomotiv yarı iletkenleri söz konusu olduğunda, firmanın toplam pazar payı yaklaşık %40’tır. Çin’in 4 Ekim’deki ihracat kontrolü açıklamasının ardından, otomotiv üreticileri ve endüstriyi temsil eden ticaret kuruluşları tedarik zincirinin devamlılığı konusunda ciddi endişeler dile getirdi. 

Ekim ayı sonuna doğru, Volkswagen, Honda ve Nissan gibi üreticiler, birkaç hafta içinde üretimi durdurma ve fabrika kapatmaları ihtimaline işaret ederken, yeni bir çip kıtlığı baş göstermeye başladı. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği (ACEA) Genel Direktörü Sigrid de Vries, Nexperia krizinin otomotiv sektörünü “alarm verici bir duruma” sürüklediğini belirterek, “Tüm ilgili ülkelerden hızlı ve pragmatik çözümlere gerçekten ihtiyacımız var.” uyarısında bulunmuştur.

Ekim ayı sonuna doğru, Volkswagen, Honda ve Nissan gibi üreticiler, birkaç hafta içinde üretimi durdurma ve fabrika kapatmaları ihtimaline işaret ederken, yeni bir çip kıtlığı baş göstermeye başladı.

ABD-Çin Ticaret Görüşmeleri Nexperia Anlaşmazlığını Nasıl Etkiliyor

Nexperia’daki durumun geçtiğimiz ay ne kadar dinamik ve öngörülemez olduğu düşünüldüğünde, bir başka şaşırtıcı gelişmenin daha yaşanması aslında şaşırtıcı sayılmaz. ABD ve Çin arasındaki Ekim sonundaki ticaret müzakereleri, iki ülkeden de kritik iki tavizle sonuçlandı. ABD, BIS Affiliates Rule’u bir yıl boyunca askıya almayı kabul ederken, Çin de kendi Nexperia tesisleriyle birlikte çip ihracatının dünya genelindeki müşterilere yeniden başlaması için işbirliği sözü verdi. Ticaret görüşmelerinin bitiminden sadece birkaç gün sonra, MOFCOM’un uluslararası müşterilerden muafiyet başvurularını kabul edeceği ve Nexperia’nın çip ihracatını yeniden başlatmayı hedeflediğine dair haberler gelmeye başladı. 

Bu gelişmeler, otomotiv üreticilerinin kıl payı da olsa yeni bir büyük çip kıtlığından kurtulmuş olabileceğine ve önümüzdeki gün ve haftalarda Nexperia’dan tekrar tedarik sağlanabileceğine işaret ediyor. Ancak, otomobil üreticileri ve diğer ilgili paydaşların dikkat etmesi gereken iki önemli konu daha bulunuyor. 

Ancak, otomobil üreticileri ve diğer ilgili paydaşların dikkat etmesi gereken iki önemli konu daha bulunuyor. 

Birincisi, Ekim sonu itibarıyla medyada yer alan tahminlere göre, Volkswagen, Honda ve Nissan gibi otomobil üreticilerinin belirli yarı iletken türlerinin stoklarında Kasım başında dibe vurma riski bulunuyordu. MOFCOM tarafından muafiyetlerin ne kadar hızlı verileceğine bağlı olarak, bazı otomotiv üreticileri üretim kesintisi yapmak ve 2025’in geri kalanı için üretim projeksiyonunu gözden geçirmek zorunda kalabilir. 

İkincisi ve belki de daha da önemlisi; 29 Ekim tarihli ve Reuters tarafından ele geçirilen bir mektup, Nexperia’nın Hollanda merkezinin, Çin’deki tesislerine gofret tedarikini durdurduğunu ortaya çıkardı. Nexperia geçici CEO’su Stefan Tilger’in imzasını taşıyan mektupta, bu kararın “yerel yönetimin yakın zamanda kararlaştırılmış sözleşmeye bağlı ödeme şartlarına uymama başarısızlığının doğrudan bir sonucu” olduğu belirtiliyor. Nexperia’nın çiplerinin yaklaşık %70’i Çin’de paketleniyor ve bu tesislerin gofret erişiminin kesilmesi ek bir tedarik krizini tetikleyebilir. Bu yeni gelişme, sahiplik krizinin ne kadar katmanlı olduğunu gözler önüne sererken, ABD ve Çin arasında ihtiyaç duyulan bir ticaret yumuşamasının dahi tedarik zinciri istikrarını geri getirmek ve Nexperia’nın küresel otomotiv üretimindeki kritik rolünü yeniden tesis etmek için yeterli olmayabileceğine işaret ediyor. 

Z2Data ile Nexperia Komponentlerine Alternatifler Bulun 

Nexperia anlaşmazlığı, yarı iletken teknolojisi, ticaret kısıtlamaları, tedarik kıtlıkları ve ulusal hükümetlerin kurumsal sektörde giderek artan rolü gibi çok sayıda güncel temayı barındırdığı için ilgi çekici bir hikaye olmuştur. Ancak bu süreç uzaktan ilginç olsa da, Nexperia’dan tedarik sağlayan otomobil üreticileri ve diğer özgün ekipman üreticileri (OEM’ler) bu çok uluslu çip krizinde arada zarar görmek istemiyor. 

Nexperia çiplerine hızlı ve kararlı biçimde alternatif bulmak isteyen kuruluşlar, tedarik zinciri risk yönetimi (SCRM) platformu Z2Data’nın sunduğu veri ve içgörülerden yararlanabilir. Z2Data, işletmelerin bu tedarik zinciri darboğazında yol almalarına yardımcı olabilecek birçok özelliğe sahiptir:

• Şirketinizin hâlihazırda tedarik ettiği tüm Nexperia komponentlerini belirleyin.
• Nexperia komponentlerine ait mevcut tüm alternatifleri arayın.
• Küresel elektronik komponent distribütörlerindeki stok durumunu değerlendirin.
• Komponentten-tesise haritalama ile ürünlerinizden hangilerinin Çin’de üretildiğini tespit edin.

Nexperia krizi önümüzdeki haftalarda veya aylarda çözüme kavuşsa bile ticaret riskleri kısa vadede elektronik tedarik zincirinden kaybolmayacaktır. Ticari anlaşmazlıklar, ihracat kısıtlamaları ve artan kamulaştırma, elektronik komponent tedarikinin geçmiş yıllara kıyasla daha az istikrarlı olduğu ve esneklik, seçenek çeşitliliği ile dayanıklılığı şimdi çok daha kritik avantajlar haline getirdiği anlamına geliyor. 

Z2Data hakkında daha fazla bilgi almak ve Nexperia anlaşmazlığında yolunuzu daha yetkin şekilde nasıl bulabileceğinizi öğrenmek için bir demo talep edin. Ayrıca Z2Data temsilciniz ile iletişime geçebilir veya [email protected] adresine e-posta gönderebilirsiniz.