Hoe Chinese exportvergunningen de supply chain van kritieke mineralen afremmen

Belangrijkste punten uit het artikel:

• Omdat China 90% of meer van de raffinagecapaciteit van veel kritieke mineralen beheerst, zijn er zeer beperkte opties voor bedrijven die de grondstoffen buiten China willen sourcen.
• Doordat China het productieproces van vrijwel alle zeldzame aardmetalen controleert, houdt het vaak een stevige greep op materialen die anders als redelijk alternatief voor elkaar zouden kunnen fungeren. Met andere woorden: voor fabrikanten die op zoek zijn naar specifieke eigenschappen is China optie A, B én C, waardoor de levensvatbaarheid van alternatieve landen en supply chains wordt verzwakt.
• Hoewel er veel supply chain- en logistieke uitdagingen moeten worden overwonnen om een kritieke-mineralenketen buiten China op te bouwen, vormt het op elkaar afstemmen van prikkels in de VS en andere Westerse landen nog een bijkomende uitdaging.

De afgelopen twee jaar hebben Chinese exportbeperkingen wereldwijd voor supply chain-problemen gezorgd bij bedrijven die afhankelijk zijn van kritieke mineralen. Grote autofabrikanten zoals Ford en BMW meldden aanzienlijke impact op hun supply chains en de bredere, wereldwijde auto-industrie had moeite om met de beperkingen om te gaan. In sommige gevallen werd de automobielproductie zelfs stilgelegd door tekorten aan kritieke mineralen die gebruikt worden in componenten zoals stoelmotors, voertuigverlichtingsmodules en permanent-magneetmotoren.

Fabrikant van elektronische componenten TDK en fabrikant van automatiserings- en medische apparatuur Omron hebben eveneens supply chain-impact gemeld, in verschillende mate. Al deze verstoringen ontstaan uit een voorheen weinig toegepaste Chinese exportbeperkingsregeling, die inmiddels is uitgegroeid tot een belangrijk diplomatiek instrument voor China.

Achtergrond bij Chinese exportbeperkingen

In 2024 heeft China exportvergunningen ingevoerd voor antimoon en enkele andere superharde materialen. Ook zijn er licentievereisten opgelegd voor bepaalde verwerkingsapparatuur voor mineralen. In datzelfde jaar introduceerde China het uitgangspunt van afwijzing voor exportvergunningen voor gallium, germanium en andere aanverwante producten met bestemming Verenigde Staten. Hoewel deze aankondigingen destijds weinig aandacht trokken – en slechts enkele sectoren raakten – vormden deze vroege beperkingen in 2024 de opmaat naar het allesomvattende exportcontrolesysteem dat zou volgen.

Fast forward naar 2026: China heeft nu de export van minimaal 17 mineralen en aanverwante materialen beperkt. Deze beperkingen gelden niet alleen voor de VS, maar voor elk land wereldwijd. Bedrijven kunnen weliswaar eindproducten kopen waarin deze materialen verwerkt zijn; het exporteren van ruwe mineralen en veel derivaten vereist een licentie die vaak moeilijk te verkrijgen is. Zelfs het omzeilen via aankoop van afgewerkte componenten die kritieke mineralen bevatten, blijft afhankelijk van het Amerikaans-Chinese handelsakkoord, dat mogelijk in november 2026 afloopt.

Binnen slechts twee jaar heeft China een krachtig exportbeperkingsprogramma opgezet, gericht op kritieke mineralen, hun toepassing én de verwerkingsmachines. Dit nieuwe, effectieve regime heeft geleid tot aanzienlijke onderhandelingsmacht in diplomatieke relaties en beleidsbeslissingen van andere landen – bewijs dat China's strategische beheersing een groot succes is gebleken ten opzichte van de VS.

Waarom zijn de Chinese exportbeperkingen zo effectief?

Dat de Chinese exportregulering een krachtig beleidsinstrument is, is duidelijk – de effecten zijn nu al voelbaar – maar het is belangrijk te begrijpen waarom deze beperkingen juist zo effectief zijn.

Voor bedrijven die elders kritieke mineralen proberen te sourcen, zijn de mogelijkheden uitermate beperkt. Er dient aan veel voorwaarden te worden voldaan om alternatieve supply chains op te zetten die niet afhankelijk zijn van China en de willekeur van de Chinese Communistische Partij (CCP).

Veel van die uitdagingen vallen echter samen tot drie hoofdredenen:

• Kritieke mineralen zijn moeilijk te vervangen.
• Kritieke mineralen zijn lastig te winnen, raffineren en verwerken.
• Prikkelstructuren moeten worden afgestemd om nieuwe spelers toe te laten op de productiemarkt voor kritieke mineralen.

Kritieke mineralen: zeldzaam en onvervangbaar

De Chinese dominantie op het gebied van kritieke mineralen is niet nieuw. Al bijna twintig jaar breidt China zijn mijnbouw- en raffinagecapaciteit voor kritieke mineralen gestaag uit, zowel in eigen land als daarbuiten. De inzet van deze machtspositie als strategisch wapen veroorzaakt nu wereldwijd zorgen in de maakindustrie. Met China dat meer dan 90% van de raffinagecapaciteit van veel kritieke mineralen beheerst, hebben bedrijven maar zeer beperkte opties om hun grondstoffen buiten China te sourcen.

Veel van de kritieke mineralen die Chinese bedrijven op grote schaal winnen en raffineren, beschikken over unieke eigenschappen die moeilijk te vervangen zijn door andere materialen. Zo verhogen sommige kritieke mineralen de sterkte van magneten en het maximale gebruikstemperatuurbereik, zelfs bij beperkte toevoeging ten opzichte van andere materialen in een magneet. Bepaalde zeldzame aardmineralen kunnen elektriciteit onder zware omstandigheden, zoals hoge spanningen, hoge schakelingsfrequenties en hoge temperaturen, beter geleiden dan conventioneel silicium.

Zoals eerder aangegeven, schuilt de uitdaging juist in deze onvervangbaarheid. Er zijn in de natuur nauwelijks alternatieven met vergelijkbare eigenschappen. En doordat China vrijwel het volledige productieproces van zeldzame aardmetalen beheerst, houdt het een ijzeren greep op materialen die normaliter elkaars alternatieven konden zijn. Oftewel: China is optie A, B en C voor fabrikanten met specifieke materiaaleisen, waardoor alternatieve landen en supply chains nauwelijks levensvatbaar zijn.

Dit verklaart waarom bedrijven die high-performance producten willen ontwikkelen binnen de elektronicabranche, medische hulpmiddelen en defensie, vaak moeite hebben hun productie zonder China te realiseren.

Uitdagingen in de mineralen-supply chain

Een van de belangrijkste redenen dat deze Chinese exportbeperkingen zo effectief zijn, is de uitdaging om alternatieve supply chains in te richten voor deze kritieke mineralen. Er zijn meerdere obstakels:

• Verwerking en raffinage sterk geconcentreerd: Hoewel veel kritieke mineralen buiten China gewonnen kunnen worden, wordt de raffinage en verdere verwerking doorgaans door China beheerst.
• Alternatieve productie is duurder: De winning, raffinage en productie van kritieke mineralen in de VS of Europa brengt hogere kosten mee voor arbeid, energie, bouw en milieunaleving. Chinese staatssteun – zowel direct als indirect – drukt bovendien kunstmatig de eigen kosten.
• Nieuwe mijnen en verwerkingsfaciliteiten kosten veel tijd: Exploratie, vergunningen, financiering, bouw en opstarten nemen vele jaren in beslag, waardoor alternatieve supply chains niet snel gerealiseerd kunnen worden.
• Zeldzame-aardmetalen scheiden is technisch uitdagend: Zeldzame aard-elementen hebben vergelijkbare chemische eigenschappen en vragen complexe, meertrapsprocessen om tot hoogwaardige materialen te komen. Huidige scheidingsmethoden leiden bovendien tot aanzienlijke hoeveelheden giftig afval en vervuiling, wat het aanwijzen van nieuwe verwerkingslocaties bemoeilijkt.
• Beperkte expertise en personeel: Gediversifieerde supply chains vereisen gespecia­liseerde scheikundigen, metallurgen, ingenieurs, apparatuur-specialisten en ervaren plant operators. China leidt jaarlijks de meeste afgestudeerden voor deze functies af. Westeuropese landen produceren slechts een klein deel van het benodigde aantal.
• Sommige mineralen zijn bijproducten: Mineralen als gallium, germanium, indium, tellurium en bismuth worden meestal bij de productie van andere metalen gewonnen. Volgens een IEA-raming is de helft van de onderzochte strategische mineralen een bijproduct, waardoor deze niet zelfstandig kunnen worden gewonnen.
• Nieuwe supply chains vereisen investeringen: Mijnen, scheidingsinstallaties, metaal- en legeringsfabrieken, magneetproducenten en eindklanten moeten gecoördineerd worden ontwikkeld. De aanloopkosten zijn immens en afzetmarkten moeten verzekerd zijn.
• Gespecialiseerde apparatuur is sterk geconcentreerd: Sommige scheidings-, metaalproductie- en magneetfabricageprocessen vereisen apparatuur die slechts door zeer weinig leveranciers buiten China wordt geleverd. Dit leidt tot hogere kosten en meerjarige levertijden.

Hoewel deze lijst niet uitputtend is, is de grootste conclusie dat het opbouwen van een onafhankelijke kritieke-mineralenketen buiten China een enorme uitdaging is. Deze hordes zijn niet snel te overwinnen en zullen internationale coördinatie en planning vergen als Europa en Noord-Amerika China willen evenaren.

Verkeerd afgestemde prikkelstructuren

Hoewel er veel supply chain- en logistieke uitdagingen zijn om een kritieke-mineralenketen buiten China op te bouwen, vormt het op elkaar afstemmen van prikkelstructuren in de VS en andere Westerse landen nog een extra barrière.

Een recent beleids-rapport van Resources for the Future (RFF) schetst de uitdagingen voor overheden om bedrijven te stimuleren. Volgens RFF moeten deze bedrijven zeer grote investeringen doen in een kapitaalintensieve branche, ondanks de prijsvolatiliteit van de mineralen waarin zij investeren. Bovendien worden mijnbouw en raffinage veelal uitgevoerd in contexten waarin het jaren kan duren voordat investeringen worden terugverdiend. Het is simpelweg een te groot risico voor veel ondernemingen.

Veel grote bedrijven zijn gericht op korte termijn en relatief zekere winst, terwijl de markt voor kritieke mineralen juist gekenmerkt wordt door lange terugverdientijden en onzekerheid. Deze mismatch ontmoedigt investeringen door grote ondernemingen, waardoor ze zich terugtrekken uit mijnbouwactiviteiten bijvoorbeeld in Afrika (waar China juist in veel mijnen investeert of deze opkoopt).

De vereiste tijds- en kapitaalinvesteringen hebben geleid tot vele gevallen waarbij Westerse bedrijven hun mijnrechten met oog op kritieke mineralen aan Chinese ondernemingen verkopen.

Chinese bedrijven tonen daarentegen aanzienlijk meer geduld. Ze zijn bereid lang te wachten voordat een project winstgevend wordt en zijn bereid meer risico te nemen. Deze ondernemingen werken bovendien in landen met instabiele politieke regimes en hebben in het afgelopen decennium tientallen mijnbouwprojecten overgenomen in dergelijke regio’s. Dat geldt zowel voor staatsbedrijven als voor private ondernemingen binnen China. Dankzij staatsfinanciering, focus op de complete supply chain en langetermijnplanning door de overheid domineren zij de mijnbouw en raffinage van kritieke mineralen wereldwijd.

Hoewel de VS en de Europese bondgenoten bepaalde maatregelen hebben genomen om deze investeringsbarrière weg te nemen, is er tot nu toe weinig tastbare vooruitgang geboekt. De Amerikaanse vicepresident JD Vance heeft voorgesteld om tussen bondgenoten een prijsbodemsysteem in te voeren om mineralenprijzen te stabiliseren. Vooralsnog is er echter onvoldoende beleid om het hoge risico en de smalle winstkansen voor bedrijven in internationale mijnbouwprojecten structureel te verbeteren. Veel bedrijven hebben weliswaar interesse om in de mijnbouw en raffinage van kritieke mineralen te stappen, maar het huidige prikkelniveau is daarvoor ontoereikend.

Gezien deze hardnekkige uitdagingen zullen organisaties alternatieve strategieën moeten ontwikkelen. Zoals het ontwerpen van producten waardoor het risico op kritieke mineralen wordt geminimaliseerd. Want als China besluit de toevoer van kritieke mineralen en hun componenten af te sluiten, zal de rest van de wereldwijde maakindustrie overvallen worden. Een supply chain-crisis is dan feitelijk onvermijdelijk.

Hoe kunnen bedrijven reageren?

In tegenstelling tot andere supply chain-risico’s vraagt het beantwoorden aan potentiële tekorten aan kritieke mineralen om directe actie (onder meer vanwege de enorme impact die mineralenbeperkingen van de ene op de andere dag op productie kunnen hebben). Voor bedrijven die componenten gebruiken met kritieke mineralen zijn de volgende stappen essentieel om zich te wapenen tegen Chinese exportrestricties – en tegen het groeiende risico dat de beperkingen in de toekomst alleen maar strenger worden.

1. Verzamel volledige materiaaldeclaraties (FMD’s) voor componenten: Dit biedt inzicht in de mineralensamenstelling van elk component. Deze FMD’s kunnen gebruikt worden om kritieke-mineralenrisico's in uw supply chain te identificeren.
2. Identificeer alternatieve componenten: Deze alternatieven moeten idealiter de afhankelijkheid van door China gecontroleerde kritieke mineralen verminderen. Indien nodig kunt u verder gaan en alternatieve ontwerpen nastreven waarmee vergelijkbare producteigenschappen behaald worden, met minder afhankelijkheid van kritieke mineralen.
3. Implementeer mitigerende strategieën: Als blootstelling aan kritieke mineralen niet verder kan worden teruggedrongen, dient u andere mitigerende strategieën te overwegen. Dit omvat onder meer het aanleggen van voorraden ruwe mineralen en het identificeren van alternatieve supply chains. Alles wat relaties met alternatieve materiaalstromen versterkt, is van voordeel in een productieketen die zo sterk door China wordt gecontroleerd.

Hoewel dit slechts een globaal overzicht is van wat bedrijven kunnen doen om hun blootstelling aan kritieke mineralen te verlagen, schuilt er in deze drie stappen veel werk. Dit proces kan overweldigend lijken, maar Z2Data biedt oplossingen die synergetisch kunnen worden ingezet om het risicobeheer te stroomlijnen.

Hoe kan Z2Data u ondersteunen?

De softwareoplossingen van Z2Data kunnen u ondersteunen bij stap één en twee: het verzamelen van FMD’s en het identificeren van alternatieve componenten.

Voor stap één biedt Z2Data een oplossing waarmee gebruikers FMD-gegevens van veel van hun componenten aanzienlijk sneller kunnen inzien (miljoenen FMD’s zijn via deze tool toegankelijk). Z2Data kan u ook ondersteunen bij het benaderen van uw leveranciers om ontbrekende FMD’s op te vragen. Deze data laat u zien welke kritieke mineralen in welke componenten voorkomen.

Voor stap twee helpt Z2Data u om alternatieve componenten te identificeren met vergelijkbare elektronische eigenschappen, die mogelijk minder blootgesteld zijn aan kritieke mineralen. Tot slot ondersteunt Z2Data stap drie, via een mineralendashboard met inzicht in mijnbouw- en verwerkingslocaties, overheidsmaatregelen, risico op gedwongen arbeid en prijsinformatie. Het doel van deze functies is om uw team de tools, inzichten en het inzicht te geven om deze enorme uitdaging van het terugdringen van kritieke-mineralenrisico aan te pakken.

Wilt u weten hoe Z2Data bedrijven ondersteunt bij het beheersen van kritieke-mineralenafhankelijkheid en het reduceren van grondstoffennrisico? Plan dan een gratis proefperiode in met een van onze productspecialisten.