:quality(85))
Tổng quan về các mức thuế quan Ngày Giải Phóng của Trump
Ngày 02/04/2025, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump công bố mức thuế quan “Ngày Giải Phóng” — tên gọi thông dụng của Sắc lệnh Hành pháp (EO) 14257, trong đó đề ra loạt chính sách thuế quan mới của Hoa Kỳ. Các tác động chính về thuế quan từ sắc lệnh này bao gồm:
- Áp dụng mức thuế nhập khẩu tối thiểu 10% đối với mọi hàng hóa nhập vào Hoa Kỳ.
- Áp dụng thêm các mức thuế bổ sung cho từng quốc gia riêng biệt.
Mức thuế chính xác được xác định theo từng quốc gia và được tính toán dựa trên công thức so sánh lượng hàng hóa Hoa Kỳ xuất khẩu sang một quốc gia với lượng hàng hóa quốc gia đó nhập khẩu. Qua cách tính này, về cơ bản phản ánh thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ với từng quốc gia, một xu hướng rõ rệt xuất hiện: các quốc gia nhỏ và đang phát triển, nơi tập trung nhiều hoạt động sản xuất hàng hóa tiêu thụ tại Hoa Kỳ, sẽ chịu mức thuế cao; trong khi các nước có hoạt động sản xuất hạn chế và/hoặc giao thương với Hoa Kỳ không nhiều thì mức thuế lại thấp.
Thuế quan, dù tạm hoãn hay không, vẫn gây đe dọa
Mặc dù việc tăng thuế đối với mọi quốc gia — trừ Trung Quốc — đang được tạm hoãn đến 09/07/2025, nhưng các mức thuế này vẫn có nguy cơ làm gián đoạn hệ thống thương mại quốc tế mà Hoa Kỳ đã dựa vào suốt nhiều năm để nhập khẩu hàng hóa giá rẻ cho cả mục đích sản xuất và tiêu dùng.
Điều này là do nhiều quốc gia bị áp mức thuế cao theo sắc lệnh, bao gồm Campuchia (49%), Việt Nam (46%), Thái Lan (32%) và Indonesia (32%), hiện đang là lựa chọn ưu tiên cho chiến lược sản xuất “Trung Quốc + 1”, đồng thời tận dụng chi phí sản xuất thấp tại Trung Quốc và các nhà cung cấp thay thế, đa dạng bên ngoài Trung Quốc.
Tuy nhiên, trong bối cảnh sản xuất tại Trung Quốc bị hạn chế mạnh đối với nhiều sản phẩm, và các địa điểm sản xuất thay thế phổ biến cũng bị áp mức thuế tương đối cao, nhiều doanh nghiệp đang đánh giá lại kế hoạch lựa chọn địa điểm sản xuất trong tương lai cũng như chiến lược chuỗi cung ứng tổng thể.
Bài viết này phân tích hai yếu tố then chốt mà doanh nghiệp cần cân nhắc khi lập kế hoạch di dời địa điểm sản xuất nhằm thích ứng với các mức thuế mới, cũng như tìm hiểu quốc gia nào hiện đang có lợi thế lớn nhất từ cuộc chiến thương mại đang diễn ra.
Bắt đầu từ đâu: Hai yếu tố trọng yếu cần đánh giá
Để vượt khó, doanh nghiệp cần đánh giá hai yếu tố then chốt khi xem xét địa điểm sản xuất nước ngoài cung ứng hàng hóa sang thị trường Hoa Kỳ: bối cảnh thuế quan và các yếu tố đặc thù của từng quốc gia. Dù còn nhiều yếu tố khác cũng cần lưu ý, hai lĩnh vực này chiếm vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình đánh giá của doanh nghiệp.
Bối cảnh thuế quan: Những điều cần cân nhắc
Tái cấu trúc chuỗi cung ứng tại một quốc gia mới thường là quá trình tốn kém, mất nhiều thời gian và nhân lực. Trước khi quyết định di dời sản xuất khỏi các khu vực chịu mức thuế cao về Hoa Kỳ hoặc quốc gia khác, doanh nghiệp nên xem xét các vấn đề sau:
Những mức thuế hiện đang áp dụng cho sản phẩm của doanh nghiệp, nếu có
Thứ nhất: Kiểm tra kỹ liệu những hàng hóa sản xuất ở nước ngoài có thực sự bị đánh thuế khi nhập vào Hoa Kỳ hay không. Thực tế khá bất ngờ, nhiều nhóm hàng trọng yếu — như linh kiện điện tử, bao gồm bán dẫn, diode, transistor và các linh kiện điện tử chuyên dụng khác — hiện vẫn được miễn hoặc áp thuế thấp dù thuộc danh mục hàng Trung Quốc. Ngoài ra, tùy vào ngành và nước xuất xứ (Country of Origin - COO), nhiều mặt hàng khác cũng có thể được hưởng miễn hoặc giảm thuế. Cần xác minh kỹ liệu hàng hóa giá trị cao có thực sự bị ảnh hưởng bởi thuế quan hay không.
Thuế quan của Trump có thể chỉ là thách thức ngắn hạn
Thứ hai: Tuổi thọ của thuế quan — yếu tố quan trọng nhất cần theo dõi trong kỷ nguyên thuế quan mới — là yếu tố quyết định trước khi doanh nghiệp di dời sản xuất sang một quốc gia khác. Nguyên nhân là quyền hạn tổng thống dùng để ban hành các mức thuế này hoàn toàn có thể bị đảo ngược bởi một chính quyền mới chỉ sau bốn năm. Bên cạnh đó, hiện có nhiều vụ kiện liên quan đến các mức thuế Ngày Giải Phóng đang được tòa án xem xét.
Với nhiều doanh nghiệp, có thể không đáng để đầu tư quan hệ đối tác sản xuất lâu dài tại quốc gia mới chỉ nhằm né các mức thuế mà về dài hạn có thể không còn hiệu lực. Hơn nữa, nhiều chương trình thuế quan từ chính quyền Trump cũng từng bị trì hoãn thực thi, và không loại trừ khả năng mức thuế Ngày Giải Phóng sẽ tiếp tục bị dời thời hạn áp dụng sau mốc tháng 7.
Tóm lại, doanh nghiệp cần thận trọng khi đánh giá về tính lâu dài của các mức thuế và nên cân nhắc các kịch bản thuế quan của Trump có thể bị giảm, hủy bỏ hoặc trì hoãn trước khi quyết định chuyển địa điểm sản xuất sang quốc gia mới.
Các hiệp định thương mại song phương có thể sắp diễn ra
Thứ ba: Khả năng ký kết hiệp định thương mại song phương với một số quốc gia nhất định. Chính quyền Trump đã ký kết hiệp định thương mại với Anh và đang tích cực đàm phán với Trung Quốc. Chính quyền cũng cho biết nhiều quốc gia khác đang cố gắng đàm phán hiệp định. Về nguyên tắc, tác động chính của các hiệp định thương mại này nhiều khả năng là giảm mức thuế quan. Điều đó đồng nghĩa, các doanh nghiệp có mức phơi nhiễm rủi ro từ các nước chịu thuế quan cao có thể cân nhắc chờ kết quả thỏa thuận, đặc biệt trong giai đoạn tạm dừng thuế đến 09/07, trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Doanh nghiệp nên theo dõi sát tiến trình các cuộc đàm phán thương mại (nếu có) có thể ảnh hưởng tới mức thuế áp dụng tại quốc gia đang sản xuất hàng xuất khẩu vào Hoa Kỳ.
Việc tái tính toán thuế quan làm gia tăng rủi ro khi chuyển dịch lớn
Thứ tư: Rủi ro phải tái tính toán mức thuế có thể xóa bỏ mọi nỗ lực chuyển sản xuất sang nước mới. Mặc dù EO công bố thuế Ngày Giải Phóng không nêu lịch trình điều chỉnh dựa theo công thức đã công bố, ông Trump đã nhiều lần đề cập việc thuế có thể được tăng hoặc giảm cho từng quốc gia tùy điều kiện thương mại tại thời điểm hiện tại. Điều này tiềm ẩn rủi ro lớn: những quốc gia trở thành điểm đến phổ biến cho sản xuất theo chính sách thuế mới của Hoa Kỳ có thể chịu mức thuế cao hơn — do điều chỉnh bất ngờ hoặc điều chỉnh định kỳ — nếu Hoa Kỳ chứng kiến lượng nhập khẩu tăng mạnh từ các nước đó.
Để giảm thiểu rủi ro này, doanh nghiệp cần tính toán Tổng chi phí sở hữu (TCO) cho các sản phẩm dự kiến sản xuất tại địa điểm mới, đồng thời xác định rõ mức độ chấp nhận rủi ro thuế quan phù hợp trước khi quyết định chuyển sản xuất sang nước khác.
Yếu tố đặc thù quốc gia: Các điểm cần cân nhắc
Với doanh nghiệp lựa chọn tái cấu trúc chuỗi cung ứng do tác động từ thuế, việc đánh giá kỹ địa điểm đến là bước then chốt. Chuyển sản xuất về Hoa Kỳ tuy có nhiều lợi thế nội địa, thực tế đối với nhiều ngành, việc cạnh tranh trên thị trường nước ngoài với các sản phẩm đến từ các quốc gia chi phí sản xuất thấp như Trung Quốc, Việt Nam, Campuchia là thách thức lớn do chênh lệch về chi phí sản xuất và điều kiện xuất khẩu thuận lợi. Nếu thuế Ngày Giải Phóng tiếp tục duy trì, nhiều quốc gia sản xuất chi phí thấp vẫn nhiều khả năng hưởng lợi nhờ động lực mới từ thương mại và mức thuế Hoa Kỳ tương đối thấp.
10% có thể trở thành mức chi phí nhập khẩu tối thiểu mới
Nếu sản phẩm từ mọi quốc gia trên thế giới (trừ các thỏa thuận/ngoại lệ thương mại) bị áp mức thuế tối thiểu 10% khi vào Hoa Kỳ, điều này sẽ thiết lập lại mặt bằng chi phí nhập khẩu tối thiểu cho Hoa Kỳ. Các sản phẩm từ các quốc gia có mức thuế 10% (hoặc gần mức này) sẽ được hưởng mức chi phí nhập khẩu thấp nhất với các mặt hàng không thuộc diện miễn trừ. Thách thức đối với doanh nghiệp là tìm được các quốc gia có hệ sinh thái sản xuất tương tự địa điểm hiện tại, đồng thời hưởng lợi từ chi phí lao động thấp và hệ sinh thái sản xuất địa phương đã hình thành.
Quốc gia nào có thể hưởng lợi lớn nhất từ thuế quan của Trump?
Như đã phân tích, vẫn còn nhiều yếu tố khác ngoài thuế quan mà doanh nghiệp cần tính đến khi quyết định chuyển địa điểm sản xuất. Z2Data đánh giá 10 tiêu chí quốc gia — như xếp hạng tín nhiệm, rủi ro xung đột quân sự, môi trường kinh doanh và ổn định chính trị — kết hợp đặc thù khu vực/thành phố (ví dụ thời tiết cực đoan, rủi ro sức khỏe cộng đồng) để đưa ra điểm số tổng thể hỗ trợ lựa chọn địa điểm sản xuất.
Yếu tố then chốt khi chọn quốc gia mới để bố trí sản xuất gồm:
- Sản xuất tại các quốc gia nơi doanh nghiệp có thể duy trì ổn định chuỗi cung ứng
- Ưu tiên địa điểm đã có sẵn hệ sinh thái các nhà cung cấp phụ trợ nhằm hỗ trợ cho các hoạt động sản xuất phức tạp
Dưới đây là một số quốc gia nổi bật theo phân tích Điểm rủi ro quốc gia (Country Risk Score) của Z2Data — đánh giá rủi ro vận hành tại từng quốc gia kết hợp với dữ liệu mức thuế Ngày Giải Phóng (tính đến 23/05/2025) — có khả năng hưởng lợi từ mức thuế quan của Trump.
Brazil (Mức thuế Hoa Kỳ: 10%)
Apple từng công bố dịch chuyển sản xuất iPhone 16e sang Brazil và nhiều tập đoàn ô tô lớn cũng đã duy trì hoạt động sản xuất tại đây. Theo đánh giá của Z2Data, Brazil thuộc nhóm Rủi ro trung bình do các thách thức về ổn định chính trị, quyền lao động và môi trường kinh doanh, tuy nhiên nhiều thành phố của Brazil có nguy cơ thiên tai và mất điện thấp, giúp duy trì hoạt động sản xuất ổn định ở những khu vực này.
Mexico (Mức thuế Hoa Kỳ: Miễn thuế, phụ thuộc mặt hàng và nước xuất xứ)
Nhiều doanh nghiệp Hoa Kỳ đã quen thuộc với Mexico như một lựa chọn “nearshoring” (sản xuất gần thị trường tiêu thụ) nhờ chi phí thấp. Hiệp định Hoa Kỳ — Mexico — Canada (U.S.MCA) mang lại quyền tiếp cận miễn thuế cho hàng hóa sản xuất xuất xứ Mexico xuất khẩu sang Hoa Kỳ, mở ra cơ hội cho nhiều doanh nghiệp chuyển dịch khâu lắp ráp cuối cùng sang Mexico để tận dụng ưu đãi này.
Mexico được xếp vào nhóm Rủi ro trung bình theo điểm rủi ro quốc gia của Z2Data. Nước này ít chịu rủi ro về an ninh mạng và xung đột quân sự, nhưng gặp khó về ổn định chính trị, lạm phát và xếp hạng tín nhiệm. Phân tích từ Z2Data cũng cho thấy nhiều thành phố của Mexico có rủi ro gián đoạn môi trường và sự cố nhỏ, thể hiện mức độ ổn định cho hoạt động sản xuất.
Malaysia (Mức thuế Hoa Kỳ: 24%)
Dù mức thuế đối với Malaysia cao hơn gấp đôi mức tối thiểu 10%, nước này vẫn đáng chú ý nhờ sở hữu ngành sản xuất điện tử phát triển mạnh, phù hợp với các doanh nghiệp đang hoạt động trong khu vực chuyển dịch sang mà ít phát sinh khó khăn. Theo Điểm rủi ro quốc gia của Z2Data, Malaysia cũng thuộc nhóm Rủi ro trung bình do các vấn đề về lũ lụt, quyền lao động, nhưng lại ghi điểm tốt về môi trường kinh doanh thuận lợi, an ninh mạng và tác động tiêu cực từ thời tiết thấp so với nhiều quốc gia khác.
Maroc (Mức thuế Hoa Kỳ: 10%)
Trước thời điểm áp dụng thuế Ngày Giải Phóng, Maroc là một trong số ít quốc gia có hiệp định thương mại tự do với cả Trung Quốc và Hoa Kỳ, đồng thời từ lâu đã được các doanh nghiệp châu Âu chọn nhờ chi phí lao động và năng lượng thấp. Hiện nay, Maroc đang thu hút dòng vốn đầu tư sản xuất từ các doanh nghiệp toàn cầu. Maroc được Z2Data xếp hạng Rủi ro trung bình theo hệ thống điểm số quốc gia. Mặc dù gặp rủi ro về ổn định chính trị và môi trường kinh doanh, các doanh nghiệp có mặt tại đây lại hầu như không chịu rủi ro thiên tai và sự cố địa điểm, theo dữ liệu giám sát sự kiện của Z2Data.
Kết luận
Dù chỉ là một số ví dụ quốc gia có thể đóng vai trò là lựa chọn sản xuất chi phí thấp cho doanh nghiệp muốn giữ lợi thế cạnh tranh trên cả thị trường Hoa Kỳ và toàn cầu, thực tế doanh nghiệp có thể cân nhắc nhiều quốc gia khác tùy tình huống và yêu cầu đặc thù.
Z2Data cung cấp các công cụ như Supplier Insights và Supply Chain Watch giúp doanh nghiệp liên tục giám sát chuỗi cung ứng nhằm phát hiện rủi ro mới cũng như đánh giá quốc gia, nhà cung cấp tiềm năng theo nhiều tiêu chí khác nhau. Dù doanh nghiệp đang ứng phó với thay đổi thuế quan, đánh giá rủi ro địa chính trị, thiên tai hay tìm kiếm cơ hội nguồn cung mới để nâng cao khả năng phục hồi, Z2Data cung cấp dữ liệu cần thiết giúp doanh nghiệp ra quyết định chuỗi cung ứng sáng suốt.
Để tìm hiểu thêm về cách Z2Data có thể giúp doanh nghiệp sàng lọc quốc gia hoặc nhà cung cấp cho hoạt động sản xuất phù hợp, dùng thử miễn phí.
