:quality(85))
Điểm nổi bật của bài viết:
- Xây dựng các chuỗi cung ứng thay thế không bao gồm Trung Quốc vẫn là giải pháp tốt nhất để các quốc gia như Mỹ đảm bảo sự ổn định chuỗi cung ứng lâu dài. Theo đó, năm 2026 sẽ là thời điểm then chốt cho đầu tư và đa dạng hóa chuỗi cung ứng ra ngoài Trung Quốc.
- Năm 2025, chính quyền Trump đã đưa việc phát triển nguồn cung khoáng sản quan trọng trong nước và từ các quốc gia đối tác lên thành ưu tiên hàng đầu. Mỹ đã ký kết Khung hợp tác khoáng sản quan trọng Mỹ - Australia với cam kết đầu tư 1 tỷ USD cho các dự án khai thác khoáng sản chung. Mỹ cũng hợp tác với Saudi Arabia về nhà máy tinh luyện đất hiếm và ký thêm các thỏa thuận với Campuchia, Malaysia và Thái Lan.
- Trong nước, Bộ Năng lượng Hoa Kỳ (DOE) đã công bố hàng loạt sáng kiến nhằm tăng cường khai thác khoáng sản trong nước, bao gồm một sáng kiến trị giá 1 tỷ USD để phát triển công nghệ khai thác, chế biến và tái chế; khoản trợ cấp 500 triệu USD để nâng cao năng lực chế biến khoáng sản pin quy mô thương mại; và nhiều dự án quy mô lớn khác.
Quay lại năm 2023, chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng và nguyên liệu thô đã trở thành trọng tâm bị giám sát chặt chẽ hơn bao giờ hết. Nguyên nhân chủ yếu do sự bùng nổ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Trung Quốc — nhà sản xuất khoáng sản quan trọng và đất hiếm lớn nhất thế giới. Những biện pháp kiểm soát xuất khẩu này, chủ yếu nhắm vào Mỹ và các quốc gia phương Tây, đã buộc các chuỗi cung ứng toàn cầu phải phân tích kỹ các tầng phụ của chuỗi cung ứng nhằm phát triển thêm nguồn nguyên liệu thô thay thế cho sản phẩm của mình.
Thực tế đối với nhiều doanh nghiệp là Trung Quốc kiểm soát phần lớn việc khai thác và chế biến các vật liệu được sử dụng trong sản xuất của họ. Ví dụ, khoáng chất gallium thường dùng trong ứng dụng điện tử, laser, thiết bị y tế và tấm năng lượng mặt trời cùng nhiều ứng dụng khác. Trung Quốc chiếm khoảng 99% năng lực tinh luyện gallium toàn cầu. Điều này đồng nghĩa, ngay cả khi doanh nghiệp có thể đảm bảo nguồn gallium thô thì vẫn phải tìm kiếm cơ sở chế biến thay thế để không tiếp tục phụ thuộc vào Trung Quốc ở một giai đoạn nào đó trong chuỗi cung ứng.
Mặc dù không phải tất cả khoáng sản quan trọng đều bị Trung Quốc chi phối mạnh như gallium, nhưng hầu hết các khoáng sản bị Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đều có rất ít lựa chọn khai thác và chế biến thay thế. Thêm vào đó, thời gian giao hàng dài cho thiết bị khai thác và chế biến cũng như thời gian mở rộng quy mô sản xuất của các nhà máy mới thường kéo dài, khiến việc phát triển chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng thay thế trở thành quy trình phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực, kéo dài hàng tháng hoặc thậm chí hàng năm.
Tuy nhiên, xây dựng chuỗi cung ứng thay thế không bao gồm Trung Quốc vẫn là cách hiệu quả nhất để các quốc gia như Mỹ đảm bảo sự ổn định chuỗi cung ứng dài hạn. Theo đó, năm 2026 sẽ là năm mang tính bước ngoặt cho đầu tư và đa dạng hóa chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc. Dưới đây là bốn chủ đề chính mà các doanh nghiệp phụ thuộc vào khoáng sản quan trọng hoặc đất hiếm cần theo sát trong suốt năm tới.
Độ bền vững của thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung
Ngày 31/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công bố một thỏa thuận, trong đó có nội dung tạm dừng biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc đối với phần lớn khoáng sản quan trọng mà nước này kiểm soát sản xuất, kéo dài một năm và dự kiến kết thúc vào tháng 11/2026. Thỏa thuận này giúp nhiều ngành công nghiệp tránh phải đối mặt ngay lập tức với các hạn chế xuất khẩu mà Trung Quốc đã công bố trước đó.
Lợi ích từ thỏa thuận thương mại cho ngành sản xuất toàn cầu
Mặc dù thỏa thuận thương mại chỉ được ký kết giữa Mỹ và Trung Quốc, nhưng cộng đồng sản xuất toàn cầu cũng được hưởng lợi, vì các hạn chế xuất khẩu khoáng sản của Trung Quốc áp dụng cho tất cả các quốc gia. Ngoài ra, Trung Quốc cũng từng dự kiến tăng mạnh số lượng khoáng sản bị hạn chế xuất khẩu, thậm chí mở rộng hạn chế tới cả sản phẩm hoàn thiện và tổ hợp có chứa các khoáng sản này. Dù nhiều người xem những hạn chế này là chiến lược chuẩn bị trước đàm phán quan trọng, các quy định mới vẫn còn hiệu lực — dù đang được tạm hoãn — và có thể được kích hoạt trở lại khi thỏa thuận hết hạn vào cuối năm 2026.
Dù áp lực đã giảm trong ngắn hạn, nhưng vẫn còn nhiều nghi vấn về độ bền vững của thỏa thuận thương mại này. Thỏa thuận có thể được gia hạn trước tháng 11, nhưng không có gì đảm bảo điều đó sẽ xảy ra, nhất là trong bối cảnh quan hệ địa chính trị căng thẳng, đối đầu giữa hai quốc gia.
Dù Mỹ và Liên minh châu Âu đang nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản không phụ thuộc vào Trung Quốc, song vẫn chưa đủ năng lực sản xuất tại các cơ sở mới để thay thế vị trí của các doanh nghiệp Trung Quốc trên thị trường khoáng sản. Vì vậy, cần theo dõi sát sao thỏa thuận thương mại này cũng như bối cảnh địa chính trị liên quan trong năm 2026, bởi tác động tiềm tàng sẽ ngay lập tức và sâu rộng nếu thỏa thuận bị gián đoạn hoặc tạm ngừng mà không có kế hoạch thay thế phù hợp.
Mỹ có thể tăng tốc sản xuất khoáng sản quan trọng nhanh đến đâu?
Năm 2025, chính quyền Trump đã xác định phát triển nguồn cung khoáng sản quan trọng trong nước và từ quốc gia đối tác là ưu tiên hàng đầu. Ở phương diện quốc tế, Mỹ đã tham gia Khung hợp tác khoáng sản quan trọng Mỹ - Australia với cam kết 1 tỷ USD cho các dự án sản xuất khoáng sản chung. Mỹ cũng hợp tác với Saudi Arabia về nhà máy tinh luyện đất hiếm, đồng thời ký các thỏa thuận mới với Campuchia, Malaysia và Thái Lan, trong đó nhà đầu tư Mỹ được hưởng “quyền ưu tiên mua” khi các tài sản khoáng sản ở các quốc gia này được bán.
Các thông báo về khoáng sản quan trọng của DOE
Trong nước, Bộ Năng lượng Hoa Kỳ (DOE) đã công bố loạt sáng kiến để tăng tốc khai thác khoáng sản trong nước, gồm:
- Sáng kiến 1 tỷ USD để phát triển công nghệ khai thác, chế biến và tái chế
- Trợ cấp 500 triệu USD để nâng cao năng lực chế biến khoáng sản pin quy mô thương mại
- 275 triệu USD tài trợ cho hoạt động khai thác nguồn tài nguyên từ các bãi thải
- 80 triệu USD phát triển công nghệ khai thác thế hệ tiếp theo
Mỹ cũng mua cổ phần tại nhiều công ty khai thác và chế biến khoáng sản. Cuối cùng, chính phủ đã hỗ trợ khoản vay lớn trị giá 2,3 tỷ USD để đảm bảo dự án khai thác lithium được xây dựng hoàn chỉnh.
Tổng hòa các hoạt động này cho thấy chính quyền Trump chú trọng nghiêm túc việc phát triển chuỗi cung ứng thay thế cho khoáng sản quan trọng. Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là khi nào Mỹ mới có thể nâng sản lượng khoáng sản thương mại lên mức cần thiết. Với vai trò chi phối chuỗi cung ứng khoáng sản của Trung Quốc, Mỹ và các đối tác còn phải nỗ lực lớn để đáp ứng được nhu cầu sản xuất trong nước. Năm 2026, cần theo sát tiến độ thực hiện các dự án này, bao gồm tuân thủ mốc thời gian sản xuất và chất lượng khoáng sản đầu ra.
Liệu sản lượng tái chế khoáng sản sẽ tăng đáng kể?
Trong vài năm gần đây, tái chế khoáng sản và xử lý bãi thải đã được xác định là một phương pháp then chốt để phát triển nguồn cung bổ sung cho khoáng sản quan trọng và đất hiếm. Ở nhiều khía cạnh, đây là cách đơn giản nhất để sản xuất đất hiếm trong nước, nhưng tái chế đất hiếm thường đòi hỏi quy trình tách chiết và tuyển chọn phức tạp, dẫn tới tốc độ mở rộng cơ sở tái chế khoáng sản quan trọng còn chậm nhưng ổn định.
Các dự án như “Big Hill” Tailings Project (khởi động năm 2025) vận chuyển bãi thải từ CHDC Congo sang Bỉ để chế biến thành germanium. Tương tự, các trung tâm tái chế như tại Tyseley Energy Park (Anh) và Redwood Materials cũng có thể tái chế khoáng sản quan trọng từ sản phẩm đã qua sử dụng, giảm nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu mới từ nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp khác được cấp vốn để phát triển cơ sở tái chế khoáng sản thương mại trên khắp Mỹ, Canada và châu Âu, dự kiến đi vào hoạt động năm 2026 hoặc 2027.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là: liệu các nỗ lực này có bắt kịp với nhu cầu ngày càng tăng của thị trường không? Theo một báo cáo gần đây của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu khoáng sản quan trọng có thể tăng gấp đôi vào năm 2030 khi các công nghệ năng lượng sạch được triển khai rộng rãi toàn cầu. Dù Mỹ và EU có động thái tăng cường tái chế, thực tế là đối với nhiều loại khoáng sản quan trọng, tái chế chỉ có thể đáp ứng một phần nhỏ (thường dao động 5–20%) tổng nhu cầu, tùy thuộc từng loại khoáng sản.
Xu hướng cần theo dõi năm 2026 sẽ là sự phát triển các cơ sở tái chế mới và sản lượng khoáng sản mà các cơ sở này có thể cung cấp.
Các doanh nghiệp phương Tây có tiếp tục bán cổ phần dự án khai thác cho doanh nghiệp Trung Quốc?
Khác với phần lớn doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực khai thác mỏ, doanh nghiệp phương Tây có nghĩa vụ lợi nhuận ngắn hạn đối với cổ đông. Điều này khiến nhiều công ty phương Tây bán quyền khai thác từ các dự án kém hiệu quả hoặc có rủi ro cao cho các doanh nghiệp Trung Quốc.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Trung Quốc thường sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn và chung sống với thời gian hoàn vốn dài hơn đối với nhiều dự án khai khoáng. Chỉ riêng năm 2025, hàng loạt dự án lớn như Ngualla Project tại Tanzania, Raygorodok Gold Mine và Abujar Gold Mine ở Bờ Biển Ngà đều đã được doanh nghiệp phương Tây chuyển nhượng cho doanh nghiệp Trung Quốc.
Mặc dù các mỏ mới đang được phát triển tại phương Tây với nhiều khoản trợ cấp của chính phủ, việc các doanh nghiệp phương Tây kém chịu rủi ro hơn vẫn là rào cản cho mục tiêu giảm rủi ro chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng khỏi Trung Quốc. Việc xây dựng lại chuỗi cung ứng là một quá trình liên tục, nhưng xu hướng doanh nghiệp phương Tây chuyển nhượng cổ phần dự án cho doanh nghiệp Trung Quốc — hoàn toàn đi ngược lại mục tiêu đạt được độc lập về khoáng sản quan trọng — vẫn đáng chú ý trong năm 2026.
Biến động khoáng sản quan trọng đòi hỏi SCRM hiệu quả
Chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng ngày càng biến động khó lường hơn trước. Những thay đổi địa chính trị có thể ngay lập tức làm đảo lộn nguồn cung khoáng sản quan trọng và đất hiếm — nhất là khi Trung Quốc là tác nhân chính.
Doanh nghiệp muốn đảm bảo sự ổn định lâu dài cần nắm rõ thành phần khoáng sản trong dự án của mình, lựa chọn linh kiện thay thế khả thi, đồng thời xác định rõ những phương án chủ động nếu nguồn cung khoáng sản từ Trung Quốc bị gián đoạn đột ngột. Nếu năm 2025 là lời cảnh báo, thì năm 2026 chính là thời điểm doanh nghiệp cần hành động quyết liệt nhằm hướng tới sự độc lập khoáng sản quan trọng khỏi Trung Quốc. Khi nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng qua đêm vẫn còn hiện hữu, doanh nghiệp nên chủ động phân tích nội bộ trước khi quá muộn. Hành động càng sớm sẽ mở ra nhiều lựa chọn hơn để xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng vững chắc hơn.
Z2Data có thể hỗ trợ phân tích chuỗi cung ứng của doanh nghiệp như thế nào?
Nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng Z2Data đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá điểm yếu về khoáng sản quan trọng. Phần mềm cung cấp quyền truy cập vào hàng triệu khai báo vật liệu đầy đủ (FMDs) có sẵn, giúp doanh nghiệp xác định tức thì loại khoáng sản nào có trong linh kiện của mình. Ngoài ra, Z2Data sở hữu hàng triệu dữ liệu quan hệ chuỗi cung ứng minh bạch nguồn gốc khoáng sản trong các linh kiện và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng phương án tìm nguồn thay thế cho linh kiện
Cuối cùng, dữ liệu khoáng sản của Z2Data giúp doanh nghiệp có cái nhìn chi tiết về toàn ngành cho từng loại khoáng sản trong linh kiện của bạn, hỗ trợ lãnh đạo đưa ra quyết định chiến lược dựa trên tổng quan ngành và phân tích chuyên sâu.
Để tìm hiểu thêm về Z2Data và cách các tính năng của nền tảng giúp doanh nghiệp hiểu được điểm yếu về khoáng sản quan trọng cũng như bắt đầu quá trình tối ưu hóa nguồn cung trong tương lai, vui lòng dùng thử miễn phí cùng chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.
