:quality(85))
Najważniejsze informacje z artykułu:
- Budowa alternatywnych łańcuchów dostaw, które nie obejmują Chin, pozostaje najlepszym sposobem dla krajów takich jak USA na zapewnienie długoterminowej stabilności łańcucha dostaw. W związku z tym rok 2026 będzie kluczowy dla inwestycji oraz dywersyfikacji łańcucha dostaw poza Chiny.
- W 2025 roku administracja Trumpa uczyniła rozwijanie krajowych i partnerskich źródeł minerałów krytycznych najwyższym priorytetem. USA zawarły z Australią U.S.-Australia Critical Minerals Framework, zobowiązując się do przeznaczenia 1 miliarda dolarów na wspólne projekty wydobywcze. USA również nawiązały współpracę z Arabią Saudyjską w zakresie rafinerii metali ziem rzadkich oraz podpisały dodatkowe porozumienia z Kambodżą, Malezją i Tajlandią.
- Na rynku krajowym Departament Energii Stanów Zjednoczonych (DOE) ogłosił szereg inicjatyw mających na celu zwiększenie wydobycia minerałów w kraju, w tym program wart 1 miliard dolarów na rozwój technologii wydobycia, przetwarzania i recyklingu; dotację w wysokości 500 milionów dolarów na rozwój przetwarzania minerałów bateryjnych na skalę przemysłową oraz kilka innych dużych projektów.
Poczynając od roku 2023, łańcuchy dostaw minerałów krytycznych i surowców są analizowane bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. Wynika to w dużej mierze z wprowadzenia przez Chiny, największego producenta minerałów krytycznych i pierwiastków ziem rzadkich na świecie, licznych kontroli eksportowych. Ograniczenia te, skierowane głównie przeciwko USA i innym krajom zachodnim, sprawiły, że globalne łańcuchy dostaw zaczęły szczegółowo analizować swoje poddostawstwa i poszukiwać alternatywnych dostaw surowców dla swoich produktów.
W rzeczywistości wiele firm jest uzależnionych od dominującej roli Chin w wydobyciu i przetwarzaniu materiałów wykorzystywanych w ich produkcji. Przykładem jest gal, szeroko stosowany m.in. w elektronice, laserach, sprzęcie medycznym oraz panelach słonecznych. Chiny kontrolują około 99% światowego rynku rafinacji galu. Oznacza to, że nawet jeśli firmom uda się pozyskać surowy gal i kopalnie, nadal będą musiały znaleźć alternatywne zakłady przetwórcze, aby uniknąć zależności od Chin na którymś etapie swojego łańcucha dostaw.
Mimo że nie każdy minerał krytyczny jest zdominowany przez Chiny w takim stopniu jak gal, niemal wszystkie minerały objęte chińskimi ograniczeniami eksportowymi mają ograniczone alternatywy dla wydobycia i przetwarzania. W połączeniu z długimi czasami realizacji dla sprzętu wydobywczego i przetwórczego oraz długim okresem rozruchu nowych zakładów przetwarzających, budowa alternatywnych łańcuchów dostaw minerałów krytycznych to proces złożony i wymagający, który może potrwać miesiące lub lata.
Niemniej to właśnie budowa alternatywnych łańcuchów dostaw nieobejmujących Chin jest najlepszym sposobem na zapewnienie długoterminowej stabilności. W tym kontekście rok 2026 będzie przełomowy dla inwestycji oraz dywersyfikacji łańcucha dostaw z dala od Chin. Poniżej prezentujemy cztery kluczowe zagadnienia, na które firmy wykorzystujące minerały krytyczne lub pierwiastki ziem rzadkich powinny zwracać szczególną uwagę w nadchodzącym roku.
Trwałość porozumienia handlowego USA-Chiny
31 października prezydent USA Donald Trump i prezydent Chin Xi Jinping ogłosili porozumienie, które m.in. przewiduje zawieszenie na okres jednego roku chińskich ograniczeń eksportowych na większość dominujących przez Chiny minerałów krytycznych. Okres ten kończy się w listopadzie 2026 roku. Porozumienie to stanowiło koło ratunkowe dla wielu branż, które w przeciwnym razie stanęłyby w obliczu natychmiastowych zagrożeń wynikających z ograniczeń eksportowych ogłoszonych przez Chiny tuż przed zawarciem umowy.
Korzyści umowy handlowej dla światowego przemysłu
Choć porozumienie zostało zawarte formalnie między USA a Chinami, skorzystała na nim także globalna branża produkcyjna, gdyż chińskie ograniczenia eksportowe minerałów dotyczyły wszystkich państw. Ponadto Chiny planowały znacząco rozszerzyć listę minerałów objętych restrykcjami oraz wprowadzić ograniczenia na wyroby gotowe i podzespoły zawierające te minerały. Choć niektórzy interpretowali te działania jako strategię negocjacyjną przed kluczowymi rozmowami handlowymi, nowe ograniczenia nadal obowiązują — choć są chwilowo zawieszone — i mogą być ponownie aktywowane wraz z wygaśnięciem porozumienia pod koniec 2026 roku.
Chociaż w krótkim okresie presja na branżę została zmniejszona, wciąż pojawiają się pytania o trwałość tej umowy. Porozumienie może zostać przedłużone przed listopadem, lecz nie ma takich gwarancji, zwłaszcza biorąc pod uwagę napięcia i konfrontacyjny charakter relacji geopolitycznych między krajami.
Mimo iż USA i Unia Europejska intensywnie pracują nad rozwojem alternatywnych – niezależnych od Chin – łańcuchów dostaw minerałów, nowe zdolności produkcyjne tych zakładów nie zastąpią pozycji, jaką chińskie firmy mają obecnie na rynku minerałów. W związku z tym porozumienie handlowe oraz powiązana z nim geopolityka powinny być dokładnie monitorowane w 2026 roku, gdyż w przypadku zakłócenia lub zawieszenia umowy bez przygotowanego planu zastępczego, skutki mogą być natychmiastowe i znaczące.
Jak szybko USA mogą zwiększyć wydobycie minerałów krytycznych?
W 2025 roku administracja Trumpa uczyniła z rozwoju krajowych oraz partnerskich źródeł minerałów krytycznych priorytet. W wymiarze międzynarodowym USA przystąpiły do U.S.-Australia Critical Minerals Framework, przeznaczając 1 miliard dolarów na wspólne projekty wydobywcze. Nawiązano także współpracę z Arabią Saudyjską w zakresie rafinerii metali ziem rzadkich oraz podpisano dodatkowe porozumienia z Kambodżą, Malezją i Tajlandią, z których każde zapewniało amerykańskim inwestorom „prawo pierwszeństwa” przy sprzedaży aktywów mineralnych w tych krajach.
Inicjatywy DOE w zakresie minerałów krytycznych
Na rynku krajowym Departament Energii USA (DOE) ogłosił szereg inicjatyw skupionych na zwiększeniu krajowego wydobycia minerałów krytycznych, obejmujących:
- program o wartości 1 miliarda dolarów na rozwój technologii wydobycia, przetwarzania oraz recyklingu,
- dotację w wysokości 500 milionów dolarów na zwiększenie zdolności przetwarzania minerałów bateryjnych na skalę przemysłową,
- 275 milionów dolarów na wspieranie odzysku surowców ze skał odpadowych,
- 80 milionów dolarów na rozwój nowoczesnych metod wydobycia.
USA objęły także udziały właścicielskie w kilku przedsiębiorstwach wydobywczych i przetwórczych. Rząd udzielił również ogromnej pożyczki w wysokości 2,3 miliarda dolarów na doprowadzenie projektu wydobycia litu do pełnego uruchomienia budowy.
Patrząc na te inicjatywy, jasno widać, że administracja Trumpa traktuje rozwijanie alternatywnych łańcuchów dostaw minerałów krytycznych bardzo poważnie. Pozostaje jednak pytanie, jak szybko USA będą w stanie zwiększyć produkcję minerałów w ilościach komercyjnych. Biorąc pod uwagę dominację Chin nad łańcuchami dostaw wielu minerałów, USA i ich partnerzy mają jeszcze długą drogę do pokrycia zapotrzebowania na surowce dla własnej produkcji. W 2026 roku kluczowa będzie obserwacja postępów tych projektów, w tym dotrzymania harmonogramów produkcji oraz jakości pozyskiwanych minerałów.
Czy wolumen recyklingu minerałów znacząco wzrośnie?
W ostatnich latach recykling minerałów oraz przetwarzanie odpadów wydobywczych zostało uznane za kluczowy sposób zwiększania podaży minerałów krytycznych i ziem rzadkich. W wielu przypadkach jest to najprostsza metoda produkcji tych surowców w kraju, jednak recykling minerałów ziem rzadkich wymaga złożonych procesów separacji i ekstrakcji. To sprawia, że liczba zakładów recyklingu minerałów krytycznych rośnie powoli, choć systematycznie.
Projekty takie jak „Big Hill” Tailings Project, którego rozruch nastąpił w 2025 roku, transportują odpady wydobywcze z Demokratycznej Republiki Konga do Belgii w celu uzyskania germanu. Z kolei centra recyklingu, takie jak Tyseley Energy Park w Wielkiej Brytanii czy placówka Redwood Materials, są w stanie odzyskiwać minerały krytyczne z istniejących produktów, zmniejszając konieczność pozyskiwania nowego surowca za granicą. Liczne inne firmy otrzymały finansowanie na budowę zakładów recyklingu minerałów na skalę przemysłową w USA, Kanadzie i Europie; pierwsze z nich mają ruszyć w 2026 lub 2027 roku.
Jednak nad wszystkimi tymi inicjatywami recyklingu ciąży jedno pytanie: czy takie wysiłki nadążą za gwałtownym wzrostem zapotrzebowania na te materiały? Zgodnie z najnowszym raportem Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA), popyt na minerały krytyczne może się podwoić do 2030 roku, w miarę wdrażania technologii czystej energii na całym świecie. Mimo zaangażowania USA i UE w rozwój recyklingu, w przypadku wielu minerałów krytycznych recykling jest w stanie pokryć zaledwie niewielką część (często 5-20%) ogólnego zapotrzebowania, w zależności od konkretnego minerału.
Jednym z kluczowych trendów do obserwowania w 2026 roku będzie rozwój nowych zakładów recyklingu i skala produkcji, jaką będą w stanie osiągnąć.
Czy zachodnie firmy nadal sprzedają udziały w kopalniach chińskim przedsiębiorstwom?
W przeciwieństwie do wielu chińskich spółek państwowych działających w sektorze wydobycia, firmy zachodnie mają krótkoterminowy obowiązek dbałości o zwrot dla akcjonariuszy. W praktyce prowadzi to do sprzedaży przez nie udziałów w projektach wydobywczych uznanych za ryzykowne lub niewystarczająco dochodowe właśnie chińskim przedsiębiorstwom.
Chińskie firmy wykazują większą tolerancję na ryzyko i zwykle akceptują dłuższy horyzont osiągnięcia zyskowności z wielu projektów wydobywczych. Tylko w 2025 roku takie projekty, jak Ngualla Project w Tanzanii, Raygorodok Gold Mine oraz Abujar Gold Mine na Wybrzeżu Kości Słoniowej, zostały sprzedane przez zachodnie firmy chińskim.
Mimo że na Zachodzie powstają nowe kopalnie wspierane większymi dotacjami państwowymi, niższy apetyt na ryzyko wśród zachodnich przedsiębiorstw wydobywczych będzie przeszkodą dla firm dążących do zmniejszenia ryzyka w łańcuchach dostaw minerałów krytycznych poza Chinami. Odbudowa łańcucha dostaw to proces ciągły, jednak utrzymujący się trend sprzedawania udziałów chińskim spółkom – zupełnie przeciwny do idei niezależności w zakresie minerałów krytycznych – będzie wart szczególnej uwagi w 2026 roku.
Zmienne otoczenie minerałów krytycznych wymaga skutecznego SCRM
Łańcuchy dostaw minerałów krytycznych są dziś bardziej zmienne niż kiedykolwiek wcześniej. Zmiany geopolityczne mogą nagle ograniczyć czy wręcz zablokować dostępność tych surowców i pierwiastków ziem rzadkich – zwłaszcza gdy za zmianami tymi stoją Chiny.
Firmy dążące do zapewnienia długoterminowej stabilności muszą mieć świadomość, jakie minerały krytyczne znajdują się w ich projektach, jakie komponenty alternatywne mogą wykorzystać oraz jakie realne działania w ramach łańcucha dostaw są możliwe w przypadku nagłej utraty dostępu do surowców z Chin. Jeśli rok 2025 był swoistym sygnałem ostrzegawczym, rok 2026 powinien być czasem zdecydowanych działań na rzecz większej niezależności w zakresie minerałów krytycznych. W obliczu ryzyka zaprzestania dostaw „z dnia na dzień”, warto przeprowadzić analizę wewnętrzną, zanim będzie za późno. Im szybciej firma podejmie działania, tym więcej rozwiązań będzie miała do wyboru, by budować bardziej odporny łańcuch dostaw minerałów krytycznych.
Jak Z2Data może pomóc w analizie łańcucha dostaw?
Platforma do zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw Z2Data może odegrać kluczową rolę w analizie podatności na zagrożenia dotyczące minerałów krytycznych. Oprogramowanie to umożliwia dostęp do milionów gotowych pełnych deklaracji materiałowych (FMD), które natychmiast wskazują, jakie minerały znajdują się w Państwa komponentach. Ponadto Z2Data udostępnia miliony danych o relacjach w łańcuchach dostaw, dzięki czemu firmy mogą zobaczyć, skąd mogą pochodzić minerały w ich częściach oraz rozwijać alternatywne źródła zaopatrzenia komponentów.
Dane dotyczące minerałów w Z2Data pozwalają także na uzyskanie szczegółowego obrazu całej branży dla każdego minerału znajdującego się w Państwa produktach, umożliwiając decydentom strategicznym poznanie szerokiego kontekstu i podejmowanie świadomych decyzji na podstawie tych informacji.
Aby dowiedzieć się więcej o Z2Data i sposobach, w jakie rozwiązania tej platformy pomagają lepiej zrozumieć podatności w zakresie minerałów krytycznych i rozpocząć proces zabezpieczania przyszłych dostaw, umów demo lub wypróbuj darmowy okres próbny z jednym z naszych ekspertów produktowych.
