Dlaczego ocena ryzyka dostawców jest kluczowa dla odporności łańcucha dostaw

Najważniejsze informacje z artykułu:

• Ocena ryzyka dostawcy to proces, w ramach którego organizacje identyfikują i oceniają ryzyka związane z konkretnym dostawcą. Oceny ryzyka dostawców to kluczowy element wielu programów zarządzania ryzykiem łańcucha dostaw (SCRM – Supply Chain Risk Management), które często obejmują również takie możliwości jak pełna widoczność łańcucha dostaw, transparentność i identyfikowalność w poszczególnych warstwach dostawców czy strategie odporności na zakłócenia dostaw.
• Dostawcy – w zależności od swojej wielkości, branży czy modelu operacyjnego – mogą generować bardzo różnorodne ryzyka dla firm, które się u nich zaopatrują. Ryzyka te obejmują m.in. kwestie finansowe, naruszenia przepisów prawa czy zagrożenia związane z transparentnością danych. 
• W rzeczywistości, gdzie duże przedsiębiorstwa potrafią tracić nawet 10% swoich przychodów w wyniku zakłóceń w łańcuchu dostaw, identyfikacja, ocena i skuteczne ograniczanie ryzyk przekłada się bezpośrednio na wymierne korzyści finansowe. 

Najważniejsze nagłówki prasowe często rezonują w globalnych łańcuchach dostaw. Niszczycielski huragan może zatrzymać produkcję i sparaliżować lokalną infrastrukturę, a gwałtowny konflikt przy granicy spowodować zamknięcie określonych tras transportowych. Jednak mimo iż spektakularne, medialne wydarzenia tego typu stanowią najbardziej widoczne zagrożenia dla firm korzystających ze złożonych sieci produkcyjnych, to nie one są najistotniejszym i najbliższym zagrożeniem. Prawdziwie realne ryzyka pochodzą od najważniejszego elementu łańcucha dostaw: samych dostawców. 

Dostawcy są kluczowym ogniwem operacyjnym niemal każdej firmy produkującej towary. W epoce globalizacji i specjalizacji ich rola jest większa niż kiedykolwiek. Według badań McKinsey, producenci z branży motoryzacyjnej współpracują nawet z 18 000 dostawcami w pełnym łańcuchu dostaw; firmy z sektora lotniczego i obronnego z przeciętnie 12 000. Nawet małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) są już bardzo uzależnione od globalnego łańcucha dostaw – jak pokazuje raport Spendesk, firmy te mają aż dziewięć razy więcej dostawców niż pracowników. 

Z uwagi na tak istotną rolę dostawców we współczesnym globalnym przemyśle, właśnie oni stają się głównym nośnikiem ryzyka w łańcuchu dostaw. Aby jednak pierwotni producenci (OEM) mogli skutecznie się przed tymi zagrożeniami chronić i budować odporność organizacji, muszą w pierwszej kolejności je precyzyjnie zidentyfikować. 

Czym jest ocena ryzyka dostawcy?

Ocena ryzyka dostawcy to proces, w ramach którego organizacje identyfikują i oceniają ryzyka związane z konkretnym dostawcą. Oceny te stanowią fundamentalny element wielu programów zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw (SCRM), które często obejmują również takie możliwości jak pełna widoczność, transparentność i identyfikowalność na wszystkich poziomach dostawców, a także strategie dywersyfikacji i odporności zaopatrzenia.

Według Iowa State Business School typowa ocena ryzyka dostawcy obejmuje cztery kluczowe elementy:

• Identyfikacja ryzyka
• Ocena ryzyka
• Podejmowanie decyzji i wdrożenie zarządzania ryzykiem
• Monitorowanie ryzyka 

W fazie identyfikacji ryzyka organizacja wykorzystuje aktualne i historyczne dane w celu wytypowania zagrożeń związanych z danym dostawcą. Obejmuje to zbieranie dokumentacji finansowej, rejestrów regulacyjnych, danych z zakładów produkcyjnych oraz innych dowodów umożliwiających ocenę poziomu ryzyka. W kolejnym kroku, czyli ocenie ryzyka, powszechnie stosuje się matrycę ryzyk – narzędzie, które pozwala zestawić prawdopodobieństwo wystąpienia danego zagrożenia z potencjalną skalą jego skutków. Narzędzia te są niezbędne przy klasyfikacji i priorytetyzacji zagrożeń w łańcuchu dostaw. 

Na trzecim etapie – podejmowania decyzji i wdrożenia działań zarządzania ryzykiem – organizacja ustala, które ryzyka będą adresowane i w jaki sposób. Obejmuje to rozwój i wdrożenie programów ograniczających skutki ryzyka, takich jak multisourcing, dywersyfikacja łańcucha dostaw, zabezpieczenia kontraktowe czy nowe wymagania wobec dostawców. Ostatni etap – monitorowanie ryzyka – to ciągły proces obserwacji ryzyk oraz wdrożonych działań zarządzania, by mierzyć ich skuteczność w czasie. 

Jakie ryzyka generują dostawcy?

Dostawcy – w zależności od wielkości, branży i modelu działalności – mogą stanowić źródło bardzo różnorodnych ryzyk dla firm zaopatrujących się w ich produkty. Zakres tych zagrożeń obejmuje między innymi ryzyka finansowe, naruszenia przepisów, a także kwestie transparentności danych. Narzędzia do zarządzania ryzykiem łańcucha dostaw (SCRM) pomagają firmom zrozumieć, na jakim poziomie ryzyka znajdują się ich dostawcy w poszczególnych kategoriach.

Kondycja finansowa

Producenci i inne przedsiębiorstwa regularnie mierzą się z problemami finansowymi. Co roku w Stanach Zjednoczonych aż 20 000 firm ogłasza upadłość – według danych sądowych. Podczas gdy spółki publiczne w łańcuchu dostaw zwykle cechuje większa stabilność finansowa, firmy prywatne częściej funkcjonują w bardziej niepewnych realiach. Niewielkie prywatne zakłady produkcyjne, zlokalizowane głęboko w strukturze sub-warstwy, szczególnie zwiększają ryzyko finansowe dla OEM-ów uzależnionych od ich podzespołów.

Platforma SCRM Z2 wykorzystuje połączenie danych finansowych oraz autorski algorytm oceny ryzyka. W przypadku spółek publicznych Z2 analizuje takie wskaźniki jak płynność, wypłacalność, rentowność oraz wzrost. Dla firm prywatnych narzędzie ocenia m.in. wielkość przedsiębiorstwa, benchmarki branżowe czy przyrosty roczne.

Ryzyko geopolityczne

Ryzyko geopolityczne – pojęcie bardzo szerokie – dotyczy wszelkich zagrożeń politycznych wynikających z lokalizacji geograficznej danego przedsiębiorstwa. Zalicza się do nich konflikty zbrojne, niestabilność władz czy dynamikę międzynarodową. Przykładowo, Tajwan – choć jest wysoko uprzemysłowionym, zamożnym państwem wyspiarskim – z uwagi na niepewne relacje z Chinami, i możliwość zmian tej sytuacji w kolejnych latach, jest regionem o podwyższonym ryzyku geopolitycznym. 

Z2 analizuje czynniki takie jak niestabilność polityczna, zmienność regulacyjna oraz bliskość stref konfliktów, by ocenić ryzyko geopolityczne związane z dostawcami czy innymi firmami. Narzędzie przywiązuje też szczególną wagę do wpływu niekorzystnych zmian geopolitycznych na funkcjonowanie poszczególnych zakładów produkcyjnych.

Zgodność z przepisami (compliance)

Ryzyka związane z nieprzestrzeganiem przepisów to krytyczny problem niemal we wszystkich branżach, a zgodność dostawców z regulacjami może mieć istotne konsekwencje dla klientów. Producenci, którzy naruszają przepisy środowiskowe lub handlowe, mogą zostać zmuszeni do zamknięcia zakładów, wstrzymania produkcji lub uiszczenia wysokich kar. Efekty te rozprzestrzeniają się w łańcuchu dostaw, narażając OEM-y na niedobory produkcyjne, uszczerbek reputacji i inne negatywne konsekwencje. 

Wewnętrzna baza danych relacji w łańcuchu dostaw Z2 pozwala narzędziu nie tylko wykrywać problemy ze zgodnością u bezpośrednich dostawców, ale także identyfikować potencjalne zagrożenia regulacyjne głębiej w sub-tierze firmy. Dzięki analizie relacji na dalszych szczeblach, Z2 umożliwia ujawnienie ryzyka braku zgodności na poziomie dostawcy drugiego, trzeciego szczebla i kolejnych, oferując skuteczny mechanizm wczesnego ostrzegania o zagrożeniach compliance.

Producenci, którzy tracą zgodność z przepisami środowiskowymi lub handlowymi, mogą zostać zmuszeni do zamykania zakładów, wstrzymywania produkcji lub ponoszenia wysokich kar wobec organów regulacyjnych.

Cła i środki handlowe

Od drugiej kadencji administracji Trumpa wykorzystanie ceł w Stanach Zjednoczonych osiągnęło poziom nienotowany od blisko wieku. W efekcie amerykańskie firmy zaczęły funkcjonować w środowisku łańcucha dostaw obarczonym podwyższonymi kosztami i ryzykiem handlowym. Każda prowadzona dziś ocena ryzyka dostawcy powinna uwzględniać kraj rejestracji dostawcy, lokalizację jego zakładów produkcyjnych oraz stabilność relacji handlowych z USA. 

Z2 analizuje kluczowe wskaźniki, takie jak COO (country of origin), COD i HTS codes – aby określić wpływ ceł na wybrane komponenty czy producentów. Dzięki mapowaniu komponent-miejsce produkcji, klienci Z2 mogą wyjść poza analizę bezpośrednich dostawców, uzyskując realny wgląd w rzeczywiste zakłady produkcyjne będące źródłem ich zamówień – co jest kluczowe w środowisku wzmożonych barier taryfowych. 

Uzależnienie zaopatrzenia

Niezależnie, czy Państwo są OEM-em, dostawcą EMS, czy producentem w dalszych warstwach, multisourcing to dziś podstawowa strategia budowy odporności łańcucha dostaw. Każda rzetelna ocena ryzyka dostawcy powinna obejmować szczegółowe pytania dotyczące strategii zaopatrzenia, dywersyfikacji oraz istniejących w łańcuchu dostaw uzależnień od jednego źródła. Organizacje powinny wymagać od dostawców informacji czy ich zamówienia realizowane są w różnych lokalizacjach, gdzie te zakłady się znajdują i czy produkcja rozproszona jest geograficznie na większą skalę.

Uzależnienie zaopatrzenia to kluczowy czynnik oceniany przez Z2, a platforma SCRM korzysta z wielopoziomowego systemu kodowania do określania podatności komponentów elektronicznych. Wszystkie części w bazie Z2 oznaczone są według pięciu różnych kategorii związanych z dywersyfikacją bądź uzależnieniem źródeł zaopatrzenia. Dodatkowo narzędzie automatycznie oznacza komponenty szczególnie uzależnione od jednego dostawcy, zakładu lub kraju.

Firmy powinny uzyskiwać od dostawców informacje czy zamówienia są produkowane w wielu lokalizacjach, gdzie znajdują się te zakłady oraz jaki jest ogólny poziom dywersyfikacji geograficznej produkcji.

Pełne spektrum ryzyk ze strony dostawców

Opisane powyżej to tylko przykłady najpowszechniejszych rodzajów ryzyk, jakie mogą generować dostawcy. Do innych zagrożeń zaliczają się cyberataki, wyniki ESG (Environmental, Social, Governance) i związane z nimi ryzyka, transparentność danych czy zakłócenia pracy zakładów produkcyjnych. W otoczeniu, w którym wielkie korporacje mogą tracić nawet 10% przychodów wskutek zakłóceń w łańcuchu dostaw, identyfikacja, rzetelna ocena i skuteczne ograniczanie ryzyk przekłada się na wymierne oszczędności. 

Analiza ryzyka i apetyt na ryzyko

Po zidentyfikowaniu i ocenie ryzyka dostawcy należy podjąć kluczowe decyzje dotyczące tego, jaką ilość ryzyka organizacja jest gotowa zaakceptować. To tzw. apetyt na ryzyko. Apetyt na ryzyko (risk appetite) można zdefiniować jako poziom i intensywność ryzyka, które organizacja gotowa jest podjąć w realizacji swoich celów biznesowych. Institute of Risk Management definiuje ten termin jako „ilość i rodzaj ryzyka, które organizacja gotowa jest zaakceptować, aby realizować swoje cele strategiczne”.

Warto podkreślić, że niektóre źródła określają apetyt na ryzyko jako poziom zagrożenia, który firma akceptuje przed wdrożeniem działań ograniczających prawdopodobieństwo lub skutki tego ryzyka. W kontekście oceny ryzyka dostawców, apetyt na ryzyko oznacza więc poziom ryzyka uznany przez organizację za dopuszczalny bez potrzeby wdrożenia szczególnych działań korygujących. Nawet najlepsze zarządzanie ryzykiem w łańcuchu dostaw (SCRM) wymaga nakładów, wiedzy i środków, dlatego zagrożenia o niskim prawdopodobieństwie lub skali nie zawsze uzasadniają szeroko zakrojone działania SCRM. 

Wyposaż swoją firmę w skuteczne narzędzia do oceny ryzyka 

W teorii ocena ryzyka dostawcy wydaje się jednorazowym, zamkniętym procesem – zadaniem, które specjaliści ds. zakupów mogą wykonać, by przeanalizować ryzyka wynikające ze współpracy z danymi podmiotami w łańcuchu dostaw. W praktyce jednak współczesne łańcuchy dostaw i producenci, którzy w nich uczestniczą, nieustannie ewoluują wraz ze zmianami przepisów, warunków handlowych i relacji zaopatrzeniowych w kolejnych latach. 

Z tego powodu jednorazowa ocena ryzyka dostawcy już nie wystarcza. Firmy, którym zależy na pełnej widoczności i ciągłej kontroli ewolucji ryzyk w czasie, potrzebują skutecznego rozwiązania SCRM. Z2Data oferuje kompleksowe oceny ryzyka dostawców dla ponad 700 000 globalnych partnerów, analizując 12 kluczowych czynników ryzyka i prezentując zintegrowaną ocenę, która wspiera krytyczne decyzje zakupowe w łańcuchu dostaw. 

Aby dowiedzieć się więcej o Z2Data i możliwościach oceny ryzyka, umów bezpłatne demo z naszym ekspertem produktowym.