:quality(85))
Điểm nổi bật của bài viết:
- Chiến lược China Plus One (C+1) là một phương pháp quản lý chuỗi cung ứng khuyến khích doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc nhằm giảm thiểu rủi ro.
- Chiến lược này xuất hiện vào năm 2013 do lo ngại về sự phụ thuộc toàn cầu vào Trung Quốc. Từ đó, chiến lược này ngày càng được chú ý do căng thẳng thương mại, gián đoạn từ COVID-19 và chi phí lao động tăng cao.
- Những thị trường mới nổi lên như các lựa chọn thay thế cho Trung Quốc, bao gồm Việt Nam và Ấn Độ.
- Lựa chọn địa điểm “plus one” bao gồm việc đánh giá chi phí, ổn định địa chính trị, hạ tầng và uy tín nhà cung cấp.
China Plus One là một chiến lược đa dạng hóa từng thu hút sự chú ý toàn cầu vào giai đoạn 2014–2015, do chi phí lao động tại Trung Quốc leo thang, khiến các công ty đa quốc gia tìm kiếm giải pháp sản xuất và tìm nguồn cung ứng thay thế tại các quốc gia châu Á khác. Trong khi một số doanh nghiệp nhanh chóng áp dụng chiến lược này, những đơn vị khác lại hoài nghi về giá trị thực tiễn ngoài lý thuyết kinh doanh.
Sau một thập kỷ kể từ khi xuất hiện, chiến lược China Plus One đã quay trở lại mạnh mẽ nhờ sự cộng hưởng của căng thẳng địa chính trị, chi phí lao động tăng cao và chính sách thương mại dưới thời chính quyền Trump, càng làm gia tăng bất ổn giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc.
Hơn bao giờ hết, các doanh nghiệp, lãnh đạo và truyền thông toàn cầu đang nỗ lực tìm cách đa dạng hóa và giảm thiểu rủi ro tránh xa Trung Quốc. Nhưng liệu China Plus One thực sự khả thi đến đâu?
:quality(85))
Chiến lược China Plus One là gì?
Chiến lược China Plus One, còn gọi là Plus One hoặc C+1, là chiến lược chuỗi cung ứng khuyến khích doanh nghiệp giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc bằng cách đa dạng hóa các quốc gia nơi họ tìm nguồn cung ứng linh kiện. Mục tiêu là giảm rủi ro liên quan đến việc phụ thuộc quá mức vào một quốc gia duy nhất. Về cơ bản, đây là hành động hiện thực hóa câu nói “không bỏ trứng vào cùng một giỏ”.
Vậy chiến lược này bắt đầu như thế nào? Không có gì bí mật khi nhiều quốc gia phương Tây, bao gồm cả Hoa Kỳ, đã phụ thuộc lớn vào Trung Quốc để gia công sản xuất. Một số lý do bao gồm:
- Chi phí lao động và sản xuất thấp.
- Thị trường nội địa, chuỗi cung ứng và hạ tầng mạnh của Trung Quốc.
- Các hiệp định thương mại tự do và miễn thuế.
- Tiềm năng tăng trưởng cao.
Bất kể nguyên nhân nào dẫn đến sự phụ thuộc này, nhiều người đã nhận ra rủi ro khi phụ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc bắt đầu xuất hiện từ năm 2008. Tuy nhiên, tới năm 2013, chiến lược China Plus One chính thức ra đời.
Chiến lược mới này cho phép doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vào Trung Quốc, nhưng bổ sung biện pháp giảm rủi ro bằng cách mở rộng hoạt động sang nhiều quốc gia khác (cái gọi là “plus one”). Bằng cách xây dựng thêm các nguồn cung ứng và sản xuất ngoài Trung Quốc, doanh nghiệp có thể giảm rủi ro kinh doanh, tiếp cận thị trường tiêu dùng mới và khai thác các đổi mới công nghệ khác, đồng thời vẫn tối ưu chi phí vận hành.
Chiến lược China Plus One còn phù hợp trong năm 2025?
Hiện nay, các yếu tố địa chính trị và kinh tế là động lực lớn khiến doanh nghiệp phải đưa China Plus One vào chiến lược chuỗi cung ứng. Trong năm đầu nhiệm kỳ, chính quyền Trump đã nhiều lần áp thuế quan lớn lên Trung Quốc, châm ngòi cho cuộc chiến thương mại khiến mức thuế nhập khẩu tạm thời vượt mốc 100%. Khi căng thẳng tăng cao trong nhiều thời điểm trong năm 2025, doanh nghiệp ngày càng hoài nghi về tính bền vững lâu dài của việc tìm nguồn cung ứng từ Trung Quốc.
Dù chính quyền Trump đã tiến hành một số đàm phán thương mại với Trung Quốc và trì hoãn thi hành một vài mức thuế đến tháng 11/2025, việc tìm nguồn cung ứng từ quốc gia này vẫn ẩn chứa nhiều rủi ro nghiêm trọng. Quan hệ ngoại giao giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc vẫn căng thẳng, thậm chí nguội lạnh, và lịch sử gần đây đã cho thấy mức độ dễ dàng mà các xung đột này lan sang lĩnh vực kinh tế và thương mại.
Lợi ích và thách thức của chiến lược China Plus One
Cần lưu ý rằng dù chiến lược China Plus One mang lại cơ hội cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều thách thức. Bất kỳ chiến lược nào cũng có hạn chế riêng, và doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ lưỡng giá trị của nó đối với hoạt động kinh doanh. Nếu doanh nghiệp của bạn đang cân nhắc áp dụng China Plus One, dưới đây là một số điểm lợi và bất lợi cần xem xét.
Lợi ích của China Plus One
Giảm thiểu rủi ro
Giảm thiểu rủi ro có lẽ là lý do doanh nghiệp của bạn cân nhắc China Plus One ngay từ đầu. Gián đoạn chuỗi cung ứng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, từ thiên tai, căng thẳng chính trị cho đến đại dịch toàn cầu. Nếu doanh nghiệp bạn chủ yếu nhập linh kiện từ một quốc gia duy nhất, chỉ một trong các biến cố này cũng có thể khiến quá trình sản xuất bị ngưng trệ. China Plus One khuyến khích nhà sản xuất xây dựng hệ thống nhà cung cấp ở nhiều quốc gia, từ đó giảm rủi ro và giúp chuỗi cung ứng linh hoạt — có khả năng thích nghi với biến động bất ngờ.
Quản lý tuân thủ tốt hơn
Các quy định pháp lý như Đạo luật Ngăn chặn Lao động Cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ (UFLPA, Congress ban hành năm 2022 để đối phó với tình trạng lao động cưỡng bức tại một số khu vực của Trung Quốc) cũng là động lực khiến doanh nghiệp muốn đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp vi phạm các quy định này (dù cố ý hay không) có thể bị tịch thu hàng hóa ngay tại cửa khẩu. Ngoài ra, bất kỳ mối liên hệ nào với lao động cưỡng bức đều có thể làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín và độ tin cậy của doanh nghiệp với người tiêu dùng, nhà đầu tư và các bên liên quan. Nói cách khác, các doanh nghiệp có liên quan tới lao động cưỡng bức tại Trung Quốc sẽ đối mặt với rủi ro lớn đối với các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ. Chuyển dịch khỏi những rủi ro ESG này là hướng đi hợp lý.
Tiếp cận thị trường mới
Lựa chọn các điểm đến “Plus One” giúp doanh nghiệp mở rộng sang các thị trường mới, tận dụng lợi thế chiến lược cho mọi hoạt động kinh doanh. Nếu doanh nghiệp đang tìm hiểu sâu hơn về hành vi người tiêu dùng, xu hướng và nhu cầu ở các khu vực nhất định, việc đa dạng hóa hoạt động sản xuất hoặc chuỗi cung ứng đến đó sẽ bổ trợ đáng kể cho hiểu biết về khách hàng mục tiêu.
Chi phí lao động
Chi phí lao động tăng cao tại Trung Quốc là một nguyên nhân chính thúc đẩy China Plus One. Mặc dù trước đây Trung Quốc nổi tiếng với lao động giá rẻ và sản xuất hiệu quả, nhưng hiện nay lợi thế này không còn là duy nhất. Áp dụng China Plus One giúp doanh nghiệp khai thác các thị trường lao động cạnh tranh khác — bao gồm các quốc gia Nam Á như Malaysia, Việt Nam, Thái Lan và Indonesia — đồng thời tận dụng tỷ giá thuận lợi và ưu đãi thuế mà các nước này dành cho nhà đầu tư nước ngoài.
Trình độ công nghệ
Một số khu vực và quốc gia nổi bật với năng lực công nghệ và chuyên môn trong các ngành công nghiệp cụ thể. Mở rộng sản xuất sang các quốc gia này giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới mà có thể chưa xuất hiện ở thị trường khác, mang lại lợi thế cạnh tranh. Đồng thời, doanh nghiệp còn có cơ hội tiếp cận các thị trường nhân lực chuyên môn cao, là lực lượng sở hữu kỹ năng đặc thù giúp tăng tốc đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp về lâu dài.
Thách thức của China Plus One
Chi phí đầu tư ban đầu
Đây là ví dụ điển hình cho câu nói “muốn có lãi phải đầu tư trước”. Dù nếu triển khai đúng cách, China Plus One có thể tiết kiệm chi phí về lâu dài, doanh nghiệp vẫn phải đầu tư thời gian và vốn cho quá trình tìm kiếm nhà cung cấp mới, đánh giá xem họ đáp ứng chuẩn mực tuân thủ quản lý và thương mại, đồng thời hiểu rõ các rủi ro cũng như lợi thế đi kèm với vị trí mới.
Kiểm soát chất lượng
Sản xuất sẽ thay đổi khi doanh nghiệp mở rộng chuỗi cung ứng sang nhiều quốc gia, đặc biệt là với khâu kiểm soát chất lượng. Việc đảm bảo đồng bộ chất lượng sản phẩm đòi hỏi phải theo dõi, kiểm tra, thử nghiệm và kiểm soát tuân thủ nghiêm ngặt. Nếu không triển khai chặt chẽ, chất lượng không đồng đều sẽ dẫn đến sự không hài lòng từ khách hàng và ảnh hưởng đến hình ảnh thương hiệu. Để ngăn chặn các hệ quả này, doanh nghiệp cần đầu tư thêm nguồn lực cho khâu duy trì tiêu chuẩn chất lượng chuỗi cung ứng.
Rủi ro kinh tế và chính trị
Doanh nghiệp cần đánh giá kỹ các rủi ro kinh tế, chính trị có thể phát sinh tại quốc gia “Plus One”. Bao gồm:
- Biến động tỷ giá
- Đình công lao động
- Khung pháp lý và các quy định thay đổi
- Căng thẳng địa chính trị hiện hữu với Hoa Kỳ
Bối cảnh chính trị biến động cùng môi trường kinh tế lạ lẫm đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn bị nhiều nguồn lực và giải pháp quản trị rủi ro nhằm chủ động phòng tránh gián đoạn.
Cách chọn địa điểm “Plus One”
Khi doanh nghiệp đã quyết định triển khai chiến lược China Plus One, bước tiếp theo là đánh giá các địa điểm thay thế tiềm năng. Ngoài việc phân tích rủi ro sản xuất hiện tại, nhu cầu và mục tiêu, doanh nghiệp còn cần cân nhắc kỹ những yếu tố sau:
Chi phí
Cân đối hiệu quả chi phí và hiệu suất vận hành đảm bảo sự đa dạng hóa chuỗi cung ứng bền vững, đồng thời duy trì tính cạnh tranh. Đây là lý do tại sao chi phí nên là yếu tố đầu tiên khi doanh nghiệp cân nhắc lựa chọn địa điểm.
Bên cạnh đó, cần quan tâm đến tác động của các quy định địa phương, luật doanh nghiệp và chính sách nhà nước tới chi phí. Xác định các ưu đãi, lợi ích dành cho doanh nghiệp nước ngoài như miễn giảm thuế hoặc hiệp định thương mại.
Rủi ro địa chính trị và kinh tế
Doanh nghiệp cân nhắc mở rộng nguồn cung ứng sang quốc gia mới cần đánh giá kỹ sự ổn định địa chính trị, kinh tế của các lựa chọn thay thế Trung Quốc. Tiêu chí bao gồm độ ổn định chính phủ, bối cảnh chính trị và chỉ số kinh tế như tăng trưởng GDP, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), các hiệp định thương mại. Năm 2025, doanh nghiệp cũng cần đặc biệt đánh giá mức thuế giữa Hoa Kỳ và các đối tượng phù hợp cho China Plus One.
Doanh nghiệp nên phân tích toàn diện các yếu tố này để hiểu được tác động tiềm tàng lên chi phí xuất nhập khẩu và mối quan hệ giữa quốc gia mới với thị trường mục tiêu.
Hạ tầng và logistics
Một trong các lý do khiến Trung Quốc hấp dẫn với nhiều doanh nghiệp là nhờ hạ tầng và chuỗi cung ứng mạnh. Theo China Briefing, Trung Quốc là quốc gia duy nhất sở hữu đầy đủ các ngành công nghiệp trong hệ thống phân loại của Liên Hợp Quốc, giúp chuỗi cung ứng linh hoạt. Ngoài ra, Trung Quốc có hệ thống đường sắt cao tốc và xa lộ nằm trong top lớn nhất thế giới, tạo điều kiện cho hàng hóa lưu chuyển hiệu quả.
Ưu thế này rất khó bù đắp và doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ logistics của quốc gia “plus one”. Các yếu tố cần xem xét gồm mạng lưới vận chuyển, cảng biển, đường bộ và hệ thống tiện ích. Doanh nghiệp cũng nên phân tích vị trí địa lý so với các thị trường trọng điểm và kết nối với các tuyến thương mại lớn — tất cả đều ảnh hưởng đến hiệu quả chuỗi cung ứng và chi phí liên quan.
Uy tín và sức khỏe tài chính của nhà cung cấp
Khi làm việc với nhà cung cấp mới, đánh giá sức khỏe tài chính, uy tín ngành và lịch sử uy tín – hiệu suất là yếu tố then chốt. Đảm bảo sức chống chịu của chuỗi cung ứng đòi hỏi đánh giá khả năng ứng phó biến cố và duy trì hoạt động khi khủng hoảng. Doanh nghiệp nên cân nhắc tiềm năng hợp tác lâu dài với nhà cung cấp mới, đồng thời xem xét năng lực hợp tác, đầu tư công nghệ và tốc độ tăng trưởng của họ. Tổng hợp các yếu tố này cùng hiểu biết về ngành và nhu cầu doanh nghiệp sẽ giúp quyết định lựa chọn nhà cung cấp hợp lý nhất tại quốc gia mới.
Lực lượng lao động
Nhân sự là nền tảng của mọi doanh nghiệp — do đó quốc gia “Plus One” cần đáp ứng đúng yêu cầu nhân lực. Đầu tiên, cần xác định nhu cầu tuyển dụng, bộ kỹ năng ưa thích. Tiếp đó, đánh giá thị trường lao động của từng quốc gia bằng cách tự hỏi: “Lực lượng lao động ở quốc gia này có kỹ năng công nghệ chuyên biệt không?” hoặc “Quy mô lao động có đủ đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp của mình không?”. Nên cân nhắc cả chất lượng giáo dục, chương trình đào tạo nghề, sự ổn định việc làm và quy mô nguồn lao động tiềm năng.
Các quốc gia “China Plus One”
Trong những năm gần đây, truyền thông ngày càng tập trung nhấn mạnh vai trò nổi lên của Ấn Độ và Việt Nam, hai quốc gia cạnh tranh vị trí hàng đầu trong nhóm lựa chọn thay thế Trung Quốc theo chiến lược China Plus One. Cả hai đều ghi nhận dòng vốn đầu tư từ doanh nghiệp Hoa Kỳ tăng mạnh. Nguyên nhân do các ưu thế cạnh tranh, vị trí địa lý chiến lược, kinh tế tăng trưởng, lực lượng lao động có kỹ năng và chính sách thân thiện với kinh doanh.
Ấn Độ
Ấn Độ được nhắc đến nhiều trong thập niên 2020 như một điểm đến đầy triển vọng cho chiến lược China Plus One. Tổng giám đốc Ngân hàng Thế giới cũng từng nhấn mạnh, kêu gọi Ấn Độ “tận dụng cơ hội ‘China plus one’”.
Đây là một trong số ít quốc gia có lực lượng lao động và quy mô thị trường ngang ngửa Trung Quốc, giúp Ấn Độ sở hữu vị thế độc đáo để thay thế một phần nền tảng sản xuất. Ấn Độ còn nổi bật với vị trí chiến lược thuận lợi, là đối trọng hấp dẫn từ quan điểm chính sách và ưu đãi nhà nước.
Sự phát triển nhanh chóng của ngành sản xuất điện tử càng làm tăng sức hấp dẫn: xuất khẩu điện tử nước này đã tăng gấp ba lần kể từ năm 2018. Là quốc gia trong chiến lược China Plus One, những lợi thế chiến lược kết hợp với sức mạnh kinh tế, năng lực tiếp cận thị trường của Ấn Độ là những yếu tố thuyết phục.
Việt Nam
Bài viết năm 2023 của Financial Times đã nhấn mạnh sức hấp dẫn ngày càng lớn của Việt Nam đối với các doanh nghiệp muốn giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Xuất bản này mô tả Việt Nam là một “mắt xích trọng yếu” trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Vị trí địa lý chiến lược liền kề Trung Quốc, cùng lực lượng lao động có tay nghề cao và chi phí hợp lý, tạo điều kiện lý tưởng cho doanh nghiệp tìm kiếm giải pháp thay thế tối ưu cho chuỗi cung ứng.
Theo bài viết, dữ liệu nhà nước cho thấy Việt Nam thu về 22,4 tỷ USD từ các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài năm 2022, tăng 13,5% so với năm trước. Hai năm sau, đến năm 2024, con số này tăng lên 25,4 tỷ USD. Việt Nam cũng tích cực nâng cao trình độ giáo dục lao động và cải thiện hạ tầng trong những năm gần đây, đồng thời mở rộng tham gia các hiệp định thương mại tự do.
Tương lai của China Plus One
Chiến lược China Plus One sẽ tiếp tục giữ vai trò then chốt định hình địa điểm sản xuất trong tương lai. Xu hướng này đã diễn ra, với nhiều doanh nghiệp ngành ô tô, điện tử mở rộng sản xuất không chỉ ở Ấn Độ, Việt Nam mà còn cả các quốc gia khác thuộc nhóm China Plus One như Mexico.
Trong bối cảnh thương mại biến động năm 2025, doanh nghiệp nên chuẩn bị phương án A, B, C. Dù nhiều biến động so với thời điểm chiến lược China Plus One ra đời thập niên 2010, đây vẫn là giải pháp hữu hiệu để xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và giảm thiểu các rủi ro cố hữu khi phụ thuộc quá mức vào Trung Quốc.
Doanh nghiệp quan tâm tới việc mở rộng khả năng hiển thị rủi ro ở cấp quốc gia, nhà cung cấp, địa điểm và linh kiện nên khám phá nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) của Z2Data. Giải pháp này giúp doanh nghiệp của bạn thấu hiểu các nguy cơ liên quan tới nhà cung cấp ở Trung Quốc, đồng thời cung cấp dữ liệu và thông tin quan trọng để khảo sát nhà sản xuất tại các quốc gia thuộc chiến lược China Plus One. Để tìm hiểu thêm về Z2Data và cách nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp hiện đại hóa chiến lược chuỗi cung ứng, hãy đăng ký dùng thử miễn phí cùng chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.
