Xây dựng và triển khai mô hình rủi ro cho chuỗi cung ứng bán dẫn (phần 2)

Bài viết này là phần hai của loạt bài hai phần tổng hợp các phân tích từ CEO Z2Data Mohammad Ahmad về cách một thế hệ gián đoạn mới đang thay đổi tư duy và phương thức doanh nghiệp thực hiện đánh giá rủi ro nhà cung cấp, cũng như những gì nhà sản xuất cần làm để tiến hành thành công việc đánh giá rủi ro đối với các nhà cung cấp bán dẫn.

Sau khi doanh nghiệp đã xác định những rủi ro quan trọng nhất trong chuỗi cung ứng và thu thập đầy đủ thông tin về nhà cung cấp, cần có phương pháp để xác định ý nghĩa của toàn bộ dữ liệu đó. Nói cách khác, cần có khả năng đánh giá định lượng thông tin. Đây là lúc ma trận rủi ro trở nên hữu ích. Ma trận rủi ro là một công cụ sơ đồ hóa mà doanh nghiệp sử dụng để hiểu—một cách chi tiết và chính xác—mức độ đe dọa của từng loại rủi ro cụ thể. Ma trận này thường có hai trục, một trục thể hiện xác suất xảy ra rủi ro và trục còn lại thể hiện mức độ nghiêm trọng của tác động do rủi ro đó gây ra.

Ma trận rủi ro là một công cụ sơ đồ hóa mà doanh nghiệp sử dụng để hiểu—một cách chi tiết và chính xác—mức độ đe dọa của từng loại rủi ro cụ thể.

Ma trận rủi ro nên được tích hợp vào một mô hình rủi ro toàn diện mà doanh nghiệp dùng để đánh giá nhà cung cấp. Để đảm bảo sự khách quan và đảm bảo tất cả nhà cung cấp được đánh giá dựa trên cùng tiêu chí, các mô hình này cần được tiêu chuẩn hóa. Đồng thời, cần được tích hợp vào một quy trình đồng nhất, lặp lại, và có thể áp dụng cho bất kỳ nhà cung cấp tiềm năng nào. “Đó phải là một quy trình tự động hóa, có khả năng mở rộng và phát triển bền vững,” Ahmad chia sẻ.

“Đó phải là một quy trình tự động hóa, có khả năng mở rộng và phát triển bền vững,” Ahmad chia sẻ.

Đối diện rủi ro nội tại: mối đe dọa đặc thù với nhà cung cấp bán dẫn

Với nhiều ngành công nghiệp, khi đánh giá rủi ro từ nhà cung cấp, doanh nghiệp thường tập trung vào bốn hoặc năm nhóm yếu tố chính. Điều này bao gồm các loại gián đoạn đã được đề cập trong bài viết, như sự ổn định tài chính, tuân thủ thương mại, vấn đề địa chính trị và rủi ro liên quan đến môi trường khí hậu. Tuy nhiên, khi đánh giá rủi ro chuỗi cung ứng bán dẫn, doanh nghiệp buộc phải tiếp cận sâu hơn và phù hợp hơn cho từng trường hợp. Nguyên nhân là vì nhà cung cấp hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn thường đối diện với nhóm rủi ro đặc thù của ngành cần được điều tra, đánh giá và tích hợp đầy đủ vào mô hình rủi ro của nhà sản xuất.

Với nhiều ngành công nghiệp, khi đánh giá rủi ro từ nhà cung cấp, doanh nghiệp thường tập trung vào bốn hoặc năm nhóm yếu tố chính. Điều này bao gồm các loại gián đoạn đã được đề cập trong bài viết, như sự ổn định tài chính, tuân thủ thương mại, vấn đề địa chính trị và rủi ro liên quan đến môi trường khí hậu.

Theo Ahmad, nhà sản xuất cần đặt ra một số câu hỏi liên quan khi xây dựng quy trình đánh giá rủi ro nhà cung cấp cho doanh nghiệp bán dẫn. “Họ có phải là nhà cung cấp hàng đầu của linh kiện mà doanh nghiệp của bạn đang thu mua không? Họ thuộc nhóm trung bình? Hay chỉ là đơn vị nhỏ? Sản phẩm đó chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động kinh doanh của họ không?” Do sự phức tạp của chuỗi cung ứng bán dẫn và chiều sâu các tầng nhà cung cấp phụ trợ, nhà sản xuất cũng cần xem xét chặt chẽ về sự phụ thuộc của các nhà cung cấp này.

Nhà sản xuất thiết bị tích hợp (IDM—Integrated Device Manufacturers), tức các công ty thực hiện toàn bộ quy trình sản xuất bán dẫn tại chỗ (từ thiết kế đến chế tạo), thường có ít sự phụ thuộc hơn các doanh nghiệp fabless phải dựa vào các xưởng foundry (xưởng đúc bán dẫn). Các nhà sản xuất fabless thông thường gặp nhiều điểm yếu hơn vì quy trình sản xuất phân tán tại nhiều nhà máy khác nhau, tạo ra nhiều “điểm thất bại” đơn lẻ hơn. Đây là sự khác biệt đáng kể từ góc độ quản lý rủi ro chuỗi cung ứng và cần được tính đến khi đánh giá rủi ro.

Nhà sản xuất thiết bị tích hợp (IDM—Integrated Device Manufacturers), tức các công ty thực hiện toàn bộ quy trình sản xuất bán dẫn tại chỗ (từ thiết kế đến chế tạo), thường có ít sự phụ thuộc hơn các doanh nghiệp fabless phải dựa vào các xưởng foundry.

Bên cạnh việc hiểu rõ khác biệt giữa IDM và fabless, doanh nghiệp còn cần chủ động tiếp cận một nhóm rủi ro không xuất hiện phổ biến trong mọi chuỗi cung ứng nhưng lại tác động rất lớn trong ngành bán dẫn. Hàng trăm nghìn linh kiện điện tử rơi vào tình trạng lỗi thời mỗi năm. Theo báo cáo gần đây của Z2Data, Obsolescence Trends in 2024, gần nửa triệu linh kiện đã đến cuối vòng đời (EOL) trong năm 2023. Tuy nhiên, điều quan trọng là cần lưu ý các xu hướng lỗi thời và vòng đời không diễn ra đồng đều đối với mọi mạng lưới nhà cung cấp.

Đối với doanh nghiệp hướng tới sự toàn diện trong các biện pháp quản lý rủi ro chuỗi cung ứng, cần xem xét lịch sử lỗi thời của nhà cung cấp. Nhà sản xuất có linh kiện thường xuyên lỗi thời sớm hoặc có lịch sử dự báo cuối vòng đời (EOL) không chính xác sẽ tạo ra thêm rủi ro không cần thiết cho khách hàng. Tình trạng lỗi thời đột ngột có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới thiết kế sản phẩm và định mức nguyên vật liệu (BOM—bill of materials), khiến doanh nghiệp phải dành nguồn lực lớn để xác minh linh kiện thay thế và tìm kiếm nhà cung cấp mới. Phân tích các khác biệt về xu hướng lỗi thời giữa các nhà cung cấp—và phản ánh những khác biệt này trong ma trận rủi ro hoặc các mô hình rủi ro khác—là yếu tố cực kỳ quan trọng để quản lý rủi ro chuỗi cung ứng toàn diện.

Cuối cùng, doanh nghiệp tìm nguồn cung ứng từ chuỗi cung ứng bán dẫn cần đặc biệt chú ý đến rủi ro liên quan tới hạn chế công suất sản xuất của ngành. Thiếu hụt công suất là nguyên nhân gốc rễ gây ra các đợt khan hiếm trầm trọng trong những năm qua, khi tổng sản lượng của các xưởng foundry và IDM trên toàn cầu không đáp ứng được nhu cầu tăng đột biến. Rất may, hiện nay công suất sản xuất toàn cầu đang dần bắt kịp nhu cầu mạnh mẽ của thị trường chip, và sản lượng tiếp tục tăng trưởng. Năm 2024, tổng công suất dự kiến vượt 30 triệu tấm wafer mỗi tháng (WPM—wafers per month), tăng 6% so với năm 2023 và đạt mức kỷ lục của ngành.

Dù Ahmad thừa nhận ngành đã lấy lại phần nào thế cân bằng cung—cầu, nhưng vẫn rất khó để dự báo các thay đổi trong vài năm tới. “Hiện tại thị trường có phần chững lại do sản xuất tăng mạnh trong những năm vừa qua để đáp ứng thời kỳ thiếu hụt,” ông nhận định, “nhưng nhu cầu chắc chắn vẫn sẽ tăng và không ai biết liệu công suất có tiếp tục bắt kịp không.” Bên cạnh đó, thực tế rằng công suất của toàn ngành đã ổn định cũng không đảm bảo các phân khúc hoặc node công nghệ cụ thể sẽ giữ được xu hướng này. Doanh nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bán dẫn cần chủ động phân tích xu hướng cung ứng và dự báo sản xuất đối với linh kiện điện tử quan trọng nhất cho hoạt động kinh doanh của mình.

“Hiện tại thị trường có phần chững lại do sản xuất tăng mạnh trong những năm vừa qua để đáp ứng thời kỳ thiếu hụt,” ông nhận định, “nhưng nhu cầu chắc chắn vẫn sẽ tăng và không ai biết liệu công suất có tiếp tục bắt kịp không.”

Giữ vững “kế hoạch dài hạn” trong quản lý rủi ro chuỗi cung ứng

Kể từ khi chuỗi cung ứng toàn cầu rối loạn dưới tác động của đại dịch—khiến doanh nghiệp thiệt hại hàng tỷ USD và buộc phải xem xét lại quy trình thu mua cùng các chiến lược dự phòng kỹ lưỡng hơn—việc quản lý rủi ro chuỗi cung ứng đã trở thành một ưu tiên chiến lược. Là một trong các yếu tố cốt lõi của quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM), hoạt động đánh giá rủi ro nhà cung cấp đang ngày càng được công nhận và áp dụng rộng rãi. Doanh nghiệp cùng đội ngũ tìm nguồn cung ứng chiến lược cuối cùng cũng nhận thấy rằng giá cả và khả năng cung cấp chỉ là một phần của bài toán khi xây dựng mối quan hệ nhà cung cấp. Việc xác định và đánh giá rủi ro đóng vai trò then chốt đối với sức khỏe tổng thể của doanh nghiệp, triển vọng tăng trưởng dài hạn và cả hiệu quả lợi nhuận.

Việc xác định và đánh giá rủi ro đóng vai trò then chốt đối với sức khỏe tổng thể của doanh nghiệp, triển vọng tăng trưởng dài hạn và cả hiệu quả lợi nhuận.

Tuy nhiên, doanh nghiệp tích hợp phân tích rủi ro làm công cụ quản trị chuỗi cung ứng cốt lõi—và triển khai các biện pháp chuyên sâu để đánh giá điểm yếu từ phía nhà cung cấp—sẽ phải đối mặt với những khó khăn vốn có của một lĩnh vực đang phát triển. Họ có thể nhận thấy nhà cung cấp phản hồi thiếu cởi mở, việc đánh giá tuân thủ trở nên phức tạp trước quy định pháp lý ngày càng nhiều, hoặc dữ liệu thu thập còn rời rạc, chưa đủ để xây dựng một bức tranh rủi ro hoàn chỉnh. Trong những trường hợp như vậy, Ahmad nhấn mạnh sự kiên nhẫn, cẩn trọng và bền bỉ. “Nếu hôm nay dữ liệu chưa đầy đủ thì cũng không sao, miễn là doanh nghiệp liên tục bổ sung và hoàn thiện,” ông nói. “Cuối cùng doanh nghiệp sẽ đạt mức độ toàn diện cần thiết. Đừng đánh mất tầm nhìn về kế hoạch dài hạn.”

“Cuối cùng doanh nghiệp sẽ đạt mức độ toàn diện cần thiết. Đừng đánh mất tầm nhìn về kế hoạch dài hạn.”