Yeni CSDDD, Orijinal Ekipman Üreticileri İçin Ne İfade Ediyor?

Makalenin Öne Çıkan Noktaları:

• CSDDD, tedarikçi ağınız ve aşağı yönlü dağıtımınız boyunca derinlere ulaşan yasal olarak bağlayıcı özen yükümlülükleri getirir. Mevcut durumda ESG (çevresel, sosyal, yönetişim) uyumluluğu üst düzeyde önem taşırken, CSDDD “faaliyet zinciri”nin tamamında insan hakları ve çevresel zararların aktif olarak tespit edilmesini ve önlenmesini zorunlu kılar.
• CSDDD’ye uyum yükümlülükleri aşamalı olarak yürürlüğe girmektedir. İlk olarak büyük AB şirketleri ve AB’de önemli ciroya sahip AB dışı şirketler kapsam altına alınacaktır. AB dışı merkezli OEM’ler dahi, eğer AB cirosu belirli eşikleri (genellikle yaklaşık 450 milyon €) aşarsa kapsam dahilinde olacaklardır.
• CSDDD uyumluluğuna hazırlanmak için işletmelerin şu anda atabileceği birçok adım vardır: değer zincirlerini haritalamak ve en yüksek riskli tedarikçileri belirlemek, tedarikçi sözleşmelerini özen yükümlülüğü maddeleriyle güncellemek, tedarikçi izlenebilirliği ve kesintisiz izleme sağlayan sistemleri entegre etmek, iç ekiplere eğitim vermek ve yönetişim rolleri atamak. 

Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi (CSDDD), orijinal ekipman üreticilerinin (OEM) tedarik zincirlerine, riske ve ESG uyumluluğuna bakışını kökten değiştiriyor. Artık birçok işletme şu soruları soruyor: “CSDDD OEM’lerden tam olarak ne talep ediyor ve mevcut çerçevelerle (CSRD ve EUDR gibi) nasıl bağlantılı?” Bu makale, OEM’lerin neden şimdi bu konuya önem vermesi gerektiğini, direktifin kapsamını, diğer mevzuatlarla karşılaştırmasını ve uyum için atılabilecek pratik adımları açıklıyor.

OEM’lerin CSDDD’ye Şimdi Neden Önem Vermesi Gerekiyor

CSDDD’nin işletmeniz için ne anlama geldiğini anlamaya çalışan bir OEM iseniz, düzenleyici yükümlülükleri özet bir şekilde şu şekilde kavrayabilirsiniz:

• CSDDD, tedarikçi ağınız ve aşağı yönlü dağıtımınız boyunca derinlere ulaşan yasal olarak bağlayıcı özen yükümlülükleri getirir. ESG uyumluluğunun zaten ön planda olduğu mevcut ortamda, CSDDD “faaliyet zinciri”nin tümünde insan hakları ve çevre zararlarının aktif olarak tespit edilmesini ve azaltılmasını zorunlu kılar.

Daha fazla detaya inmeden önce, bazı temel tanımların kısa bir özetini aşağıda bulabilirsiniz:

• CSDDD: Avrupa Birliği’nin, şirketlerin faaliyetleri ve tedarik zincirleri boyunca olumsuz çevresel ve insan hakları etkilerini yönetmesini gerektiren özen yükümlülüğü yasasıdır.
• ESG uyumluluğu: İç ve dış çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) beklentilerine ve mevzuatına uyum sağlama çabalarını ifade eden terimdir.
• CSRD: Sürdürülebilirlik raporlamasını zorunlu kılan Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi.
• EUDR: Ormansızlaşma ile bağlantılı emtiaları hedefleyen bir AB mevzuatı olan AB Ormansızlaşma Yönetmeliği.

Bu makalede, CSDDD’nin kapsamı, OEM’ler üzerindeki etkisi, daha önceki düzenlemeler ile ilişkisi, temel yükümlülükler ve kapsamdaki işletmeleri bekleyen zorluklar ile fırsatlar adım adım ele alınmaktadır. 

CSDDD Nedir? Direktifi OEM Perspektifinden Anlamak

CSDDD, AB’nin çığır açan özen yükümlülüğü direktifidir. Şirketlerin insan hakları ve çevreye olumsuz etkileri tespit etmesini, önlemesini, azaltmasını ve telafi etmesini zorunlu kılar. CSDDD’nin hayata geçirilmesiyle gönüllü ESG politikalarından zorunlu özen yükümlülüğüne geçiş yaşanmaktadır.

Zaman Çizelgesi ve Kapsam

CSDDD’ye uyum yükümlülükleri kademeli olarak yürürlüğe konmaktadır. İlk olarak büyük AB şirketleri ile AB’de önemli ciroya sahip AB dışı şirketler kapsama girecek. Hatta AB dışında merkezli OEM’ler bile, AB ciroları belirli eşikleri (genellikle yaklaşık 450 milyon €) aşarsa ilerleyen dönemde kapsam dahilinde olacaktır.

CSRD ve EUDR ile Bağlantılar ve Farklar

CSDDD ile CSRD birbirinin yerine geçebilecek mevzuatlar değildir. CSRD esas olarak raporlamaya, CSDDD ise operasyonel özen yükümlülüğüne odaklanır. CSRD’yi “neyi raporladığınız” olarak, CSDDD’yi ise “gerçekte ne yapmanız gerektiği” üzerinden düşünebilirsiniz. Ayrıca CSDDD özellikle OEM’lerin kauçuk, ahşap, soya veya palm yağı gibi hammaddeler içeren bileşenleri tedarik ettiği durumlarda EUDR ile de etkileşimdedir. EUDR, ormansızlaşmasız tedarik zincirlerine odaklanırken, CSDDD çok daha geniş insan hakları ve çevre risklerini kapsar.

OEM’ler Neden CSDDD’den Etkileniyor?

OEM’ler geniş, küresel ve çok kademeli tedarik zincirlerine dayanır—CSDDD’nin doğrudan düzenlemeye çalıştığı kompleks ağlar tam olarak bunlardır. Tipik bir OEM değer zincirinde; hammadde tedarikçileri, komponent üreticileri, montaj tesisleri, fason üreticiler ve aşağı yönlü distribütörler bulunur.

Faaliyet Zinciri: Neden Önemli?

CSDDD yalnızca doğrudan tedarikçi (birinci kademe) ile değil, “kurulmuş ticari ilişkilerin” olduğu faaliyet zincirinin tamamıyla ilgilidir. OEM’ler için bu; hammadde çıkarımından parça üretimine, lojistiğe, dağıtıma ve bazı sektörlerde ürünün bertarafına kadar ilişkileri kapsar.

OEM’ler İçin ESG Uyumluluğu Temeldir

‍OEM’ler genellikle binlerce tedarikçiyi yönetir; bunların çoğu küçük ölçekli ya da yetersiz düzenleyici denetime sahip bölgelerde yer alabilir. Bu nedenle ESG uyumluluğu—özellikle çevre ve çalışma uygulamaları—risk azaltımında merkezi önemdedir. Arama verileri, OEM teriminin başlı başına yüksek uyumluluk karmaşıklığına sahip bir ekosistemi işaret ettiğini göstermektedir.

Uyumsuzluğun Riski

‍Uyumsuzluk; hukuki cezalar, faaliyetlerin askıya alınması, tazminat ödemeleri, itibar kaybı, ürün gecikmeleri ve kritik tedarik zinciri kesintileriyle sonuçlanabilir.

OEM’ler İçin CSDDD Kapsamında Temel Yükümlülükler

OEM’lerin yapılandırılmış bir özen yükümlülüğü yaklaşımını benimsemesi gerekir. Temel yükümlülükler şunlardır:

Özen Yükümlülüğü Eylemleri

‍OEM’ler, insan hakları ihlallerini ve çevresel zararları tespit etmek, önlemek, azaltmak ve telafi etmekle yükümlüdür. Bu kapsamda zorla çalıştırma, güvensiz çalışma koşulları, kimyasal tehlikeler, biyolojik çeşitlilik üzerindeki etkiler ve sera gazı emisyonları gibi unsurlar yer alabilir.

Faaliyet Kapsamı

‍CSDDD, OEM’in kendi operasyonlarını, iştiraklerini, çok kademeli tedarikçilerini, lojistik ortaklarını, aşağı yönlü distribütörlerini ve bazı sektörlerde bertaraf/geri dönüşüm aşamasını kapsar.

Yönetişim ve Politika Gereklilikleri

‍CSDDD’ye uyum için OEM’lerin yönetim kurulunda denetim sağlanması, özen yükümlülüğü politikalarının benimsenmesi, şikayet mekanizmalarının kurulması ve satın alma süreçlerine ESG kriterlerinin entegre edilmesi gerekir.

Eşikler ve Aşamalandırma

‍Büyük şirketler en erken uyum gereksinimleriyle karşılaşacaktır. OEM’ler, yükümlülüklerin ne zaman yürürlüğe gireceğini anlamak için AB’ye özgü çalışan sayısı ve ciro eşiklerini gözden geçirmelidir.

CSDDD’nin ESG Uyumluluğu, CSRD ve EUDR ile Kesişimi

‍CSDDD, CSRD ve EUDR birbirine bağlıdır ve OEM’lerin bunların nasıl örtüştüğünü anlaması gerekir.

CSDDD ile CSRD Arasındaki Farklar

‍CSRD raporlama ile ilgilidir. CSDDD ise etkin eylem gerektirir. Ancak iki mevzuat arasında sinerji de mevcuttur: CSDDD için toplanan veriler CSRD raporlamasını destekler, CSRD raporlamasında ise özen yükümlülükleri süreçlerine ilişkin bilgiler yer almak zorundadır.

OEM’ler İçin EUDR’nin Rolü

‍Eğer OEM’ler kauçuk, deri, ahşap, kağıt, kakao, palm yağı veya soya tedarik ediyorsa, EUDR uygulaması gereklidir. OEM’ler bu ürünleri doğrudan satın almasa dahi, kendi ürettiği komponentlerde yer alabilir. CSDDD, izlenebilirlik ve tedarikçi değerlendirmesi gereğini vurgularken, EUDR ise belirli coğrafi konumlandırma gereksinimleri getirir.

Pratik Sonuçlar

Üreticiler, ikinci ve üçüncü kademedeki tedarikçilere ilişkin derin görünürlük sağlamalı, izlenebilirlik araçlarından daha fazla yararlanmalı ve tek kaynaktan tedarik riskini azaltmak için daha iyi ESG verileri kullanmalıdır. Birçok OEM, tedarikçi ESG bilgisini konsolide etmek, mevzuat izlemeyi otomatize etmek ve çok katmanlı tedarik zincirlerinde eksikleri belirlemek amacıyla Z2Data gibi üçüncü taraf veri platformlarına yönelmektedir.

Stratejik Avantaj
Güçlü özen yükümlülüğü sistemleri kuran şirketler; sermaye çekebilir, müşteri güvenini artırabilir ve tedarik zinciri kesintilerini azaltarak, uyum yükümlülüklerini rekabet avantajına dönüştürebilir.

OEM’ler Şimdi Ne Yapmalı: Pratik Uygulama Yol Haritası

1. Adım 1: Değer Zincirinizi Haritalayın ve Yüksek Riskli Tedarikçileri Belirleyin
   Kapsam dahilindeki kuruluşlar; tüm kademelerdeki operasyonlarını dokümante etmeli ve bilinen insan hakları veya çevresel risk içeren sektörlere öncelik vermelidir.
2. Adım 2: Politika ve Tedarikçi Sözleşmelerini Güncelleyin
   İşletmeler, tedarik sözleşmelerine özen yükümlülüğü maddeleri entegre etmeli ve uyumsuz tedarikçiler için düzeltici eylem beklentilerini net şekilde belirlemelidir. 
3. Adım 3: ESG Metriği ve İzleme Sistemleri Entegre Edin
   OEM’ler genellikle on binlerce komponent ve tedarikçi yönettiğinden, tedarikçi görünürlüğü, izlenebilirlik ve sürekli izleme olanağı tanıyan sistemlere ihtiyaç duyar. Z2Data gibi otomatik veri araçları, hacim ve karmaşıklığın yönetilmesinde yardımcı olarak sürekli izleme sağlar ve manuel iş yükünü azaltır.
4. Adım 4: Çakışmadan Kaçınmak İçin CSDDD Çalışmanızı CSRD ile Uyumlu Hale Getirin
   Veri toplama, yönetişim yapıları ve raporlamaları her iki çerçeveyi birlikte karşılayacak şekilde uyumlu hale getirin.
5. Adım 5: İç Ekipleri Eğitin ve Yönetişim Rolleri Atayın
   Satın alma, mühendislik, uyumluluk ve hukuk ekipleri görevlerine özel eğitimler almalıdır.
6. Adım 6: İzleyin, Denetleyin, Raporlayın ve Uygulama İçin Hazırlanın
   OEM’ler; yükseltme yolları, düzeltici eylem takibi ve periyodik denetimler oluşturmalıdır. CSDDD, önceki gönüllü girişimlere göre çok daha sıkı bir şekilde düzenleyiciler tarafından denetlenecek.

OEM’ler İçin Zorluklar ve Fırsatlar

Yaygın Zorluklar

‍OEM’ler, birinci kademe tedarikçilerden ötesinde sınırlı görünürlük, tutarsız veya eksik ESG verisi, eski satın alma süreçleri ve çoklu çerçeveye uyumun getirdiği idari yük ile karşı karşıyadır.

Fırsatlar

‍Özel özen yükümlülüğü sistemleri; operasyonları kolaylaştırabilir, riski azaltabilir, tedarikçi performansını yükseltebilir ve OEM’in sürdürülebilirlik hikayesini güçlendirebilir. Daha iyi tahmin, daha az kesinti ve güçlü müşteri güveniyle maliyet avantajı sağlar.

Gelecekteki Değişiklikler

‍AB Parlamentosu yakın zamanda sürdürülebilirlik düzenlemelerinin kapsamının daraltılmasını önerdi; CSRD yalnızca 1.750’den fazla çalışanı ve 450 milyon € cirosu olan şirketlere, CSDDD ise 5.000’den fazla çalışanı ve 1,5 milyar € cirosu olanlara uygulanacak. Bu mevzuatlara uymakla yükümlü büyük işletmeler, özen yükümlülüğünde risk bazlı yaklaşım benimsemeli, küçük ortaklara aşırı yük getirmemeli ve artık iklim geçiş planları hazırlamak zorunda olmayabilir. Düzenlemeler uygulamaya geçtikçe takviye yükümlülüğü üye devletlere kayacaktır. Raporlama kaynaklarının merkezileştirileceği bir AB portalı önerilmiştir. Mevzuatın 2025 yılı sonunda kesinleşmesi bekleniyor.

CSDDD’nin Önemi ve Z2Data’nın Sunduğu Çözümler

CSDDD, OEM’ler için yalnızca bir başka ESG düzenlemesi değildir; değer zinciri sorumluluğunu kökten yeniden düşünmeyi zorunlu kılar. Özen yükümlülüğü yükümlülüklerini faaliyet zinciri boyunca genişletir, yönetişim beklentilerini yükseltir ve ESG uyumluluk çerçeveleri (CSRD ve EUDR gibi) ile bağlantıyı güçlendirir.

Tedarikçi haritalama, satın alma politikalarını modernize etme, görünürlüğü artırma ve özen yükümlülüğü iş akışlarını uyumlu hale getirme dahil olmak üzere erken uyum adımları atan kuruluşlar, ortaya çıkan uyumluluk risklerini çok daha etkin bir şekilde yönetecektir. Zaman içinde bu CSDDD uyum çabaları, şirket için uzun vadeli stratejik değere dönüşecek daha geniş ve sistemik faydalar sağlayacaktır. 

Artan AB odaklı ESG mevzuat paketine uyum sağlamak isteyen, ancak gerekli tüm tedarik zinciri adımlarını kurum içinde gerçekleştirme kapasitesi sınırlı olan işletmeler için tedarik zinciri risk yönetimi (SCRM) aracı Z2Data çeşitli uyumluluk yetkinlikleri sunar. Z2Data’nın uyumluluk çözümleri şunları içerir:

• Tedarikçi Anketi/Kampanya Yönetimi: Z2Data, tüm gerekli uyumluluk ve düzenleyici bilgileri sağlamak üzere tedarikçilere ulaşarak kapsamlı uyumluluk analizinin yapılmasını sağlar.
• Uyumluluk İş Akışı Platformu: Z2Data’nın yazılımı bir iş akışı platformu işlevi görerek ekip üyelerinin iletişim durumu ve ilerlemesini takip etmesine, otomatik yükseltmelerin, e-postaların ve diğer yazışmaların yapılmasına olanak tanır; müşterilere ise kampanyalar üzerinde azami görünürlük sağlar. 
• Tedarikçilerle Beyaz Eldiven Yaklaşımı: En iyi sonuçları elde edebilmek adına Z2Data tedarikçilerle yakın çalışır, veri ve dokümantasyon paylaşımı için gereken özen ve rehberliği sağlayarak yüksek kapsama ve bilgi düzeyine ulaşmayı hedefler. Amaç, mümkün olan en fazla bilgiyi edinmek ve Z2Data ekiplerinin en doğru uyumluluk değerlendirmesini yapabilmesini sağlamaktır. 
• Uyumluluk Risk Değerlendirmesi: Kapsam dahilindeki tüm bileşenler için durumlar atandıktan sonra, Z2Data uyumluluk uzmanları, kesin statüsü olmayan komponentlerin tehdit seviyelerini müşterilerle birlikte inceler. Z2Data kendine özgü uzmanlığını bu gibi durumlarda kullanır; konunun uzmanı uyumluluk profesyonelleri şirketlerle birlikte çalışarak “Durum Yok” olan parçaların hangilerinin en yüksek riski taşıdığını, hangilerinin nispeten daha az riskli olduğunu ortaya koyar. 

Z2Data ve sunduğu tüm uyumluluk, sürdürülebilirlik ve ESG özellikleri hakkında daha fazla bilgi almak için ürün uzmanlarımızdan biriyle ücretsiz deneme planlayabilirsiniz.

‍