Kuzey Amerika ve Avrupa’daki Yeni Yarı İletken Fabrikaları Nerede?

Geçtiğimiz yıl içinde, ABD ve Avrupa'da inşa edilen yeni yarı iletken üretim tesisleri ile ilgili birçok şirket tarafından çeşitli duyurular yapıldı. Bu duyurular, üretimin geleneksel olarak yapıldığı coğrafyalarda bir değişimi işaret etmekte ve yurtdışındaki yarı iletken tesislerin taşıdığı artan jeopolitik risklere dair büyüyen endişeleri ön plana çıkarmaktadır.

Ancak, tüm yeni yarı iletken üretim tesislerini takip etmek son derece karmaşık olabilmektedir. ABD ve Avrupa’da inşa edilen tüm yeni ve öne çıkan üretim tesislerinin bir listesini sizler için derledik. 

Batı'da Neden Yarı İletken Üretim Tesisleri İnşa Ediliyor

2021'de, COVID-19 pandemisinin zirvesinde, Amerika Birleşik Devletleri aniden ve büyük çapta bir yarı iletken kıtlığı ile karşı karşıya kaldı. Bu kıtlık, otomotiv üreticileri, tüketici elektroniği, yenilenebilir enerji sektörleri ve beyaz eşya dahil olmak üzere onlarca büyük sektörü olumsuz etkiledi. Mali sonuçları oldukça ağır oldu: ABD Ticaret Bakanlığı'na göre, bu kıtlık, o yıl için ABD'nin ekonomik büyümesini yaklaşık çeyrek trilyon dolar civarında sekteye uğrattı. 

Finansal sonuçların ötesinde, çip kıtlığı, pek çok ABD endüstrisinin Asya’da üretilen yarı iletkenlere ne kadar bağımlı hâle geldiğini gözler önüne serdi. Pandemi, sert ve sarsıcı bir uyarı niteliğinde oldu. Ülkenin Asya’da üretilen yarı iletkenlere yaygın bağımlılığı, öngörülemeyen durumlar karşısında ekonomiyi savunmasız bıraktı. 

İşte bu mali sonuçlar, Semiconductors ve Bilim Üretimini Teşvik için Yardımcı Teşvikler Yasası ’nın (CHIPS Act) oluşturulmasına yol açtı. 9 Ağustos 2022'de yasalaşan bu CHIPS ve Bilim Yasası, o dönemde Beyaz Saray basın açıklamasında belirtildiği üzere, “Amerikan yarı iletken araştırması, geliştirme, üretimi ve iş gücü geliştirmesi” için yaklaşık 53 milyar dolar ayırmaktadır. 

2023 Nisan ayında ise Avrupa Birliği benzer bir plan açıkladı. Avrupa Chips Act, 27 üye devlette yarı iletken endüstrisini geliştirmek üzere 43 milyar euro (yaklaşık 47 milyar dolar) ayırırken, asıl hedefi küresel pazar payını %10’dan %20’ye çıkarmak olarak belirtildi. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’e göre hedef, “birlikte son teknoloji bir Avrupa çip ekosistemi yaratmak”. Bu iki büyük mevzuat, günümüzde birçok kişinin yarı iletken üretiminin yeniden doğuşu olarak adlandırdığı sürecin başlıca tetikleyicilerindendir. 

Avrupa ve ABD, şu anda kendi yarı iletken üretim tesislerini inşa etmek ve yarı iletken üretiminde daha büyük bağımsızlık elde etmek için kapsamlı bir girişime başlamış durumda. 

Ayrıca okuyun: İyi Bir Yarı İletken Tedarikçisi Risk Analizinde Neler Olmalı?

Kuzey Amerika ve Avrupa’daki Yeni Yarı İletken Üretim Tesisleri Nerede?

Peki, bu yarı iletken üretiminin yeniden dirilişi tam olarak nerede yaşanıyor? ABD eyaletlerinde ve Avrupa şehirlerinde inşa edilen öne çıkan yarı iletken üretim tesislerine birlikte göz atalım. (Bu listenin kapsamlı olmadığını, yalnızca küresel yarı iletken fabrika ortamındaki en önemli gelişmeleri sergilemeyi amaçladığını lütfen unutmayın.)

Arizona

Fab 52

Sahibi: Intel

Konum: Chandler, AZ

Tamamlanma Tarihi: 2024

Fab 62

Sahibi: Intel

Konum: Chandler, AZ

Tamamlanma Tarihi: 2024

Fab 21

Sahibi: TSMC

Konum: Arizona

Tamamlanma Tarihi: 2025

Düğümler: 3nm & 5nm

Arizona, en az 1980’den beri Intel’in Chandler’da (Phoenix’in yaklaşık 40 km güneydoğusunda) bir yarı iletken tesisi açmasından bu yana üretim tesislerinin önemli bir merkezi olmuştur. O zamandan bu yana eyalet, “yarı iletken çölü” olarak anılan itibarını sürdürmeye devam etmiştir. 

Eylül 2021’de Intel, Chandler bölgesindeki Ocotillo kampüsünde Fab 52 ve Fab 62 olarak adlandırılan iki yeni yarı iletken tesisinin temelini attı (bu tesisler tamamlandığında Intel’in kampüste toplam altı fabrikası olacak). Bu tesislerde, şirketin 20A üretim teknolojisini kullanarak 7 nm yarı iletkenler üretilecek. 

İki üretim tesisi birlikte yaklaşık 20 milyar dolara mâl olacak ve planlanan tamamlanma tarihi 2024 olarak öngörülüyor.

Yeni Intel tesislerine ek olarak, Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) da Arizona’yı yeni bir tesis için hedef olarak belirledi. 2020’de duyurulan TSMC’nin yeni yarı iletken üretim tesisi Fab 21, 3 ve 5 nanometre çipler üretecek ve yaklaşık 20.000 WSPM (aylık wafer başlangıcı) kapasitesine sahip olacak. Faaliyete geçtiği zaman, 40 milyar dolarlık bu tesis TSMC’nin Tayvan dışında inşa ettiği üçüncü yarı iletken üretim tesisi olacak (diğer ikisi Washington ve Çin’de bulunuyor). 

TSMC’nin Fab 21’i—bazen TSMC Arizona olarak da anılır—ilk olarak 2024’te faaliyete geçmesi planlanıyordu; ancak şirket, bu yılın başında fabrikanın açılışının 2025’e erteleneceğini açıkladı. Tesisin ilk inşaatı 2022’de tamamlanmasına rağmen, TSMC fabrikanın gelişmiş ekipmanının kurulumu için yeterli sayıda teknisyen temin etmekte zorlandı. TSMC Başkanı Mark Liu, yatırımcılar ve analistlerle bu yıl yaptığı bir kazanç çağrısında, şirketin “yarı iletken standardında bir tesiste ekipman kurulumu için gerekli uzmanlığa sahip yetkin iş gücü eksikliğiyle mücadele ettiğini” belirtti. 

Teksas

Taylor Fab (1-10)

Sahibi: Samsung

Konum: Taylor, TX

Tamamlanma Tarihi: 2023-2042

Düğümler: 5nm

Sherman Fab

Sahibi: Texas Instruments

Konum: Sherman, TX

Tamamlanma Tarihi: 2025

Düğümler: 28nm

Samsung Foundry, Samsung’un yarı iletken üretim bölümü, dünyanın en büyük fason çip üreticisi olarak yalnızca TSMC’nin gerisinde yer almaktadır. Güney Kore merkezli şirketin, 1990’ların sonunda şimdi S2 foundry olarak bilinen ABD’deki ilk yarı iletken üretim tesisini Austin’de kurmasıyla Teksas’taki varlığı başlamıştır. 

2021 yılında Samsung, Teksas’ın Taylor kentinde—S2 foundry’ye yaklaşık 25 km mesafede—yeni bir yarı iletken üretim tesisi inşa edeceğini duyurdu ve inşaat, ekipman ve makine yatırımları ve alan iyileştirmeleriyle birlikte yaklaşık 17 milyar dolar harcayacağını açıkladı. (Samsung, bu yatırımı şirketin ABD topraklarında gerçekleştirdiği en büyük tek yatırım olarak ilan etti.)  Yeni tesis, yüksek performanslı bilgi işlem (HPC), yapay zeka ve 5G gibi teknolojiler için 5 nm düğümler üretecek ve operasyonel hedef olarak 2024’ün ikinci yarısı belirlenmiş durumda. Samsung'a göre, bu yeni yarı iletken fabrikası, “hayati öneme sahip ileri mantık çiplerindeki tedarik zinciri dayanıklılığını artıracak” ve şüphesiz 2021’de birçok Amerikan endüstrisini etkileyen çip kıtlığını işaret etmektedir. 

Dikkat çekilmesi gereken bir diğer husus, Teksas’taki yeni Samsung fabrikasının, Taylor bölgesindeki tek sahada toplamda 10 yarı iletken üretim tesisi inşa etmeyi kapsayan iddialı bir yirmi yıllık planın yalnızca ilki olduğu; toplam maliyetin ise 170 milyar doları aşacağıdır. Son fabrikanın 2042 civarında tamamlanması planlanmaktadır. 

Ancak bu yılın başında, şirketin uzun vadeli planındaki ilk yarı iletken üretim tesisi için öngörülen bütçenin 25 milyar doların üzerine çıktığı ve Samsung’un ilk tahmininin neredeyse %50 üzerinde olduğu ortaya çıktı. Bu önemli artış, büyük ölçüde son iki yılda inşaat malzemesi maliyetlerindeki enflasyonun etkisiyle yaşandı. 

Samsung Foundry’nin yeni tesislerine ek olarak, Texas Instruments geçen yıl, Kuzey Teksas’taki Sherman yakınlarında büyük bir yarı iletken üretim tesisi inşaatına başladı. 2022'de başlatılan ve 2025'te tamamlanması beklenen bu projenin yaklaşık 30 milyar dolara mâl olacağı ve Lone Star Eyaleti tarihindeki en büyük ekonomik girişim olarak öne çıktığı bildiriliyor. Tesis, 12 inçlik waferlarda 28 nm çipler üretecek. Burada bahsi geçen birçok tesiste de olduğu gibi, yeni Texas Instruments fabrikası da önemli yerel teşviklerden yararlanıyor. 

Ohio 

Ohio Fabs (1-2)

Sahibi: Intel

Konum: Columbus, OH

Tamamlanma Tarihi: 2025

Düğümler: 10nm

Intel, Arizona’daki yeni tesislerine ek olarak, Columbus, Ohio’nun hemen dışında iki yarı iletken üretim tesisinin inşaatına başladı. Yaklaşık 20 milyar dolara mâl olması beklenen bu fabrikalarda 12 inçlik waferlar üzerinde 10 nm çipler üretilecek. Tesislerin 2025’te tamamlanması bekleniyor ve Intel’in Licking County’de sekiz üretim tesisi barındıracak yeni bir mega alan oluşturma yönündeki çok yıllık planının yalnızca ilk aşamasını temsil ediyor. (Tüm alanın toplam maliyeti ise yaklaşık 100 milyar dolar olarak tahmin ediliyor.) 

Arizona, New Mexico ve Oregon’da halihazırda büyük üretim merkezleri bulunan Intel’in, Ohio’da yeni faaliyet başlatmasında eyaletin sunduğu yaklaşık 2 milyar dolarlık cömert teşviklerin etkisi büyük oldu. Bu eyalet fonlarına ek olarak, Intel federal hükümetten de CHIPS ve Bilim Yasası kapsamında maddi destek istemektedir. İki tesiste Intel’in 18A ve 20A düğümlerinde çip üretimi yapılacak. 

New York 

Clay Fab

Sahibi: Micron Technology

Konum: Clay, NY

Tamamlanma Tarihi: Belirtilmedi

Fab 8.2

Sahibi: GlobalFoundry

Konum: Malta, NY

Tamamlanma Tarihi: 2025

Massey Fab

Sahibi: Wolfspeed

Konum: Marcy, NY

Tamamlanma Tarihi: 2022

Intel ve TSMC gibi sektör devleri kadar yaygın olarak kabul görmemiş olsa da, Micron Technology bilgisayar hafızası ve veri depolama çözümlerinde, dinamik rastgele erişimli hafıza (DRAM) ve flash hafıza dahil olmak üzere dünyanın lider üreticilerindendir. Idaho, Boise merkezli şirket, geçen yıl Clay, New York’ta “ABD tarihinin en büyük yarı iletken tesisi”nin temelinin atılacağını açıkladı. Clay Fab olarak adlandırılan mega fabrikada inşaata 2024'te başlanacak ve Micron’un basın bültenine göre, faaliyete geçiş tarihi “on yılın ikinci yarısı” olarak planlandı. Tesiste DRAM üretimi yapılacak. 

New York eyaletinde ayrıca yerel bir yarı iletken üretim şirketi de faaliyetlerini büyütmektedir. Merkezi Malta, New York’ta bulunan GlobalFoundry, 2021’de yaşanan küresel yarı iletken kıtlığına hızla yanıt vererek New York eyaletindeki en büyük üretim tesisinde büyük bir genişleme yatırımı açıkladı. 1 milyar dolarlık bu genişlemeye ek olarak, GlobalFoundry aynı kampüste tamamen yeni bir fabrika inşa edeceğini de duyurdu; tamamlanma tarihi ise 2025 olarak öngörülüyor. Şirketin Temmuz 2021 tarihli basın bültenine göre, yeni tesiste otomotiv, 5G ve diğer sektörler için “özellik açısından zengin” çipler üretilecek. 

Geçtiğimiz bahar döneminde ise, GlobalFoundry mevcut Malta kampüsünün yanında 800 dönümlük bir arazi satın alarak üretim kapasitesini artırmaya olanak sağladı ve yeni fabrika inşasına yer açtı. 

Son olarak, Durham, Kuzey Karolina merkezli yarı iletken üreticisi Wolfspeed, Marcy, New York'taki Silikon Karbür üretim tesisinde üretimi artırmayı planlamakta, bu tesis Nisan 2022'de resmi olarak faaliyete geçti. Marcy fabrikası, dünyanın tek 8 inçlik Silikon Karbür üretim tesisi olup, 2024’e kadar tam kapasiteye ulaşması bekleniyor. 

Idaho 

Boise Fab

Sahibi: Micron

Konum: Boise, Idaho

Tamamlanma Tarihi: 2025

‍

New York’taki planlanan mega sitesine ek olarak, Micron geçen yıl Boise, Idaho’da yeni bir yarı iletken üretim tesisi inşasına başlayacağını duyurdu. Yaklaşık 15 milyar dolara mâl olması ve DRAM üretmesi beklenen fabrika, ABD'de yirmi yılı aşkın süredir inşa edilen ilk yeni hafıza fabrikası olacak. İnşaata 2023’te başlanacak ve tesisin 2025’te tamamlanması öngörülüyor. Tamamlandığında, Micron’un yeni Boise fabrikası ABD’de bugüne dek kurulmuş en büyük temiz odayı barındıracak. 

Florida 

Palm Bay Fab

Sahibi: Rogue Valley Microdevices, Inc.

Konum: Palm Bay, FL

Tamamlanma Tarihi: 2025

Florida genellikle yarı iletken üretimi için bir merkez olarak anılmasa da, eyaletin Space Coast bölgesi Rogue Valley Microdevices’ın ikinci fabrikasına ev sahipliği yapacak. Medford, Oregon merkezli şirket bu yılın başlarında Palm Bay’de büyük bir ticari mülk satın aldı ve burayı mikro elektromekanik sistemler (MEMS) ve sensör cihazları üretimine uygun bir tesise dönüştürmeyi planlıyor. Tesiste 8 ve 12 inçlik waferlarda üretim yapılacak ve WSPM kapasitesi 21.000 olacak. Şirket bu yıl yeni sahanın inşasına başlayıp, 2025’te tamamlamayı hedefliyor. 

Almanya 

Magdeburg Fab

Sahibi: Intel

Konum: Magdeburg, Almanya

Tamamlanma Tarihi: Belirtilmedi

Dresden Fab

Sahibi: Infineon Technologies

Konum: Dresden, Almanya

Tamamlanma Tarihi: 2026

Dresden Fab

Sahipleri: Infineon, Bosch, NXP

Konum: Dresden, Almanya

Tamamlanma Tarihi: 2027

Son derece avantajlı CHIPS ve Bilim Yasası sayesinde, ABD son iki yılda büyük bir yarı iletken üretim patlaması yaşadı. Ancak yarı iletken üretiminin yeniden doğuşu yalnızca ABD ile sınırlı değil. Önümüzdeki yıllarda Almanya, çok sayıda yeni tesisin inşası ile Avrupa’nın çip üretiminde liderliğe hazırlanıyor. 

Geçen yıl Intel, Orta Almanya'daki Magdeburg kentini, maliyeti 30 milyar doların üzerindeki iki yeni fabrika için seçti. Yaklaşık 10 yıl sürebilecek bu devasa kalkınma projesi, Alman hükümetinden alınan yaklaşık 10 milyar euro sübvansiyon desteğiyle yürütülmektedir. Almanya'nın en büyük yarı iletken üreticisi Infineon Technologies ise bu yıl başında Ekonomi Bakanlığı’ndan Dresden’de 5,35 milyar dolarlık bir tesis için onay aldı. Tesisin 2026’da tamamlanması planlanıyor. 

Bu yeni tesislere ek olarak, Ağustos ayında Dresden’de TSMC, Infineon, Bosch ve NXP arasında bir ortak girişimi temsil edecek yeni bir fabrikanın hayata geçirileceği duyuruldu. Tesisin üretim kapasitesi 40.000 WSPM olacak ve detaylar henüz sınırlı olsa da, çoğu bu yarı iletken fabrikasının otomotiv endüstrisine odaklanacağı görüşünde. İnşaatın 2024’ün ikinci yarısında başlaması, operasyonel hedefin ise 2027 sonunda tesisin devreye alınması planlanıyor. 

Yarı İletken Üretim Tesislerinin Yeniden Canlanmasının Faydaları 

ABD ve Avrupa genelinde yarı iletken endüstrisindeki bu ani büyüme birçok açıdan her iki bölgeye de ciddi faydalar sağlayacaktır. Bu büyük ve yüksek teknolojiye sahip tesislerin inşası, yıllar süren süreç boyunca binlerce iyi ücretli inşaat işi yaratmaktadır. Tesisler tamamlanıp üretime başladığında ise; Intel, TSMC ve diğer çip üreticileri, tesisleri yönetmek için binlerce mühendise, teknisyene ve uzmana ihtiyaç duyacak ve böylece çevredeki bölgeler için de binlerce yeni iş olanağı yaratacaktır. 

Bu tesislerin gelişimi, yer aldıkları şehir ve topluluklara gerçek, kalıcı refah ve büyüme getirecek yüksek teknoloji üretiminde bir sıçramaya yol açabilir. Zaten ABD yönetimi ve AB'nin mevzuatı hayata geçirirken öngördüğü vizyon, tam da buydu. 

Daha geniş açıdan bakıldığında, Batı Yarımküre’de devam eden yarı iletken üretim tesislerinin yeniden doğuşu, ülkelere yüksek derecede karmaşık ve hassas küresel tedarik zincirinin öngörülemez doğasına karşı dirençli olma şansı sunmaktadır. 2021 yılındaki yarı iletken kıtlığı, bu paha biçilemez ve vazgeçilmez bileşenler için yabancı ülkelere aşırı bağımlılığın dezavantajlarının adeta ibretlik bir dersi niteliğindeydi. Tedarik zincirini çeşitlendiren ve yerel çip üretiminin hacmini artıran ABD ve Avrupa ülkeleri, ekonomilerini daha bağımsız, uyarlanabilir ve gelecekteki jeopolitik krizlere karşı daha dayanıklı hale getirmektedir.