Liệu tình trạng thiếu chip sẽ chuyển thành thừa chip?

Tình trạng thiếu chip đã kéo dài đến cuối năm 2021, và các nhà máy đúc bán dẫn đang đáp trả bằng các thỏa thuận mở rộng quy mô rất lớn. Nhu cầu về bán dẫn và các dòng chip tiên tiến khác vẫn ở mức rất cao, đặc biệt khi người tiêu dùng đến các cửa hàng và mua sắm trực tuyến để hoàn thành danh sách mua sắm mùa lễ của họ.

Dù việc mở rộng nhà máy đúc sẽ bổ sung thêm nhiều chip vào sản xuất, nhưng sản lượng chip tăng thêm này dự kiến sẽ không đáp ứng kịp nhu cầu hiện tại trong ít nhất vài năm tới — khi mà các nhà máy đúc và cơ sở sản xuất chip mới không thể xây dựng trong một sớm một chiều. Và trước khi doanh nghiệp muốn nói rằng, "Chà, điều này quá hiển nhiên rồi!" Xin hãy để tôi đi thẳng vào vấn đề cốt lõi như sau:

Điều gì sẽ xảy ra nếu nhu cầu về chip giảm trong những năm tới?

Giới thiệu: hiệu ứng roi da

Hiệu ứng roi da được định nghĩa rõ nhất bởi Viện Thu mua và Cung ứng Chartered (CIPS):

"Hiệu ứng roi da (hay còn gọi là hiệu ứng Forrester) được định nghĩa là sự méo mó của nhu cầu lan truyền ngược trong chuỗi cung ứng từ nhà bán lẻ đến nhà bán buôn và nhà sản xuất do sự biến động của các đơn đặt hàng có thể lớn hơn so với doanh số thực tế."

Nói cách khác, hiệu ứng này thường xuất phát từ dự báo sai và sự thiếu liên lạc giữa các cấp bậc thu mua và cung ứng. Hãy cùng xem một ví dụ đơn giản để làm rõ hơn:

Một cửa hàng máy tính bán được 10 laptop mỗi ngày và thường xuyên duy trì tồn kho 50 chiếc. Cửa hàng thường đặt mua 10 laptop từ nhà phân phối để thay thế số lượng đã bán ra mỗi ngày. Tuy nhiên, có một ngày cửa hàng bán được 50 laptop và tin rằng đây là dấu hiệu của một làn sóng tăng trưởng lớn về kinh doanh. Do đó, cửa hàng tăng đơn đặt hàng thay thế từ 10 laptop lên 50 laptop.

Bây giờ, nhà phân phối có thể thấy mức tăng nhu cầu này và đặt mua 100 laptop từ nhà sản xuất để đảm bảo nguồn cung không bị gián đoạn. Dù sao thì, nếu cửa hàng tiếp tục bán được ngày càng nhiều laptop thì sao? Nhà phân phối không muốn cửa hàng phải tìm đến nhà phân phối đối thủ để đáp ứng nhu cầu.

Vì vậy, nhà sản xuất quyết định sản xuất 120 laptop để đề phòng rủi ro, và doanh nghiệp có thể thấy chỉ một biến động tạm thời của nhu cầu cũng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền trong chuỗi cung ứng và dẫn đến sản xuất dư thừa một loại mặt hàng nào đó.

Hiệu ứng roi da trong bối cảnh thiếu hụt chip

Hãy áp dụng hiệu ứng roi da này vào tình trạng thiếu chip đang diễn ra. Nhận định hiện tại về vấn đề thiếu hụt chip cho rằng nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ Covid-19 cùng tác động dây chuyền của đại dịch lên nhu cầu và các chuỗi cung ứng. Đại dịch đã dẫn đến tình trạng thiếu container vận chuyển, nhà máy bị đóng cửa, và nhu cầu về các mặt hàng điện tử tăng mạnh — do các quy định làm việc tại nhà cùng việc con người ở nhà thường xuyên hơn bởi cách ly và phong tỏa. Điều này chúng ta đều đã biết.

Và dù đây có thể là "bình thường mới", vẫn có khả năng là khi vượt qua "làn sóng thứ ba" của đại dịch thì cuộc sống sẽ dần trở lại như trước: giảm thời gian ở nhà, nguy cơ ngừng hoạt động nhà máy giảm, và nhu cầu các thiết bị điện tử tiêu dùng cũng giảm theo.

Nhưng nếu nhu cầu bắt đầu giảm trong những năm tới, liệu có xảy ra tình trạng dư thừa chip — do hàng loạt nhà máy và xưởng sản xuất chip mới vừa được xây dựng? Chuyên gia phân tích ngành Daniel Nenni cho rằng điều đó hoàn toàn có thể xảy ra, trừ khi "có một làn sóng tăng trưởng nhu cầu bán dẫn cực lớn" vượt ra ngoài tình trạng mua bán hoảng loạn hiện nay do đại dịch gây ra. Và đây chính là cách hiệu ứng roi da liên quan đến thiếu hụt chip — nhu cầu hiện tại và tâm lý mua gấp về chip đang khuếch đại nhu cầu dự báo trong chuỗi cung ứng phía sau. Có nghĩa là, các nhà sản xuất có thể đang mở rộng công suất dựa trên nhu cầu tiềm năng cao hơn thực tế rất nhiều.

Dịch nôm na: các nhà sản xuất có thể đang chuẩn bị sản xuất nhiều chip gấp bội so với nhu cầu thực sự trong vài năm tới.

Hãy cùng xem những nhà sản xuất chip lớn nhất và kế hoạch mở rộng năng lực sản xuất chip của họ:

• TSMC: Chi đến 100 tỷ USD cho mở rộng công suất trong ba năm tới.
• Intel: Kế hoạch xây dựng nhà máy mới tại Arizona và New Mexico, đồng thời mở rộng các cơ sở hiện có ở Oregon.
• GlobalFoundries: Dự kiến mở rộng các cơ sở sản xuất tại Singapore, New York và tăng năng lực tại xưởng sản xuất 12 inch ở Dresden, Đức.
• UMC: Kế hoạch mở rộng trị giá 3,58 tỷ USD cho xưởng sản xuất 12 inch tại Đài Loan.
• SMIC: Đã triển khai nhiều dự án mở rộng công suất tại Bắc Kinh, Ninh Ba, Thượng Hải, Thâm Quyến và dự kiến xây thêm các xưởng sản xuất wafer mới tại mỗi địa điểm.
• Automotive IC IDM (nhà sản xuất thiết bị tích hợp cho ô tô): STMicroelectronics, Infineon và Texas Instruments đều có kế hoạch mở rộng công suất chip phục vụ các sản phẩm linh kiện tích hợp cho ô tô và 5G.

Chính việc tăng chi tiêu và mở rộng công suất mạnh mẽ như vậy đã khiến nhiều chuyên gia trong ngành cảm thấy lo ngại, trong đó có bà Lillian Li, Phó chủ tịch kiêm Giám sát tín dụng cấp cao của Moody's, người bày tỏ quan ngại về các khoản đầu tư này, cho rằng: "Các khoản đầu tư lớn có thể dẫn đến dư thừa công suất và phân bổ nguồn lực không hiệu quả."

Nếu những lo ngại về dư thừa công suất này trở thành sự thật, thì câu hỏi cần đặt ra là: ai sẽ là đối tượng chịu thiệt hại nhiều nhất nếu xảy ra tình trạng dư thừa chip?